Σε πλήρη εξέλιξη βρίσκεται πλέον μια από τις μεγαλύτερες και ταυτόχρονα πιο σύνθετες διαδικασίες που συνοδεύουν την κατασκευή του νέου Βόρειου Οδικού Άξονα Κρήτης, οι αναγκαστικές απαλλοτριώσεις εκατοντάδων ιδιοκτησιών κατά μήκος της διαδρομής από τα Χανιά μέχρι το Ηράκλειο.
Στα Χανιά έγινε την Τρίτη ένα ακόμη σημαντικό βήμα, καθώς συζητήθηκαν ενώπιον του Μονομελούς Εφετείου Κρήτης οι δύο αιτήσεις του Ελληνικού Δημοσίου που αφορούν τα πρώτα τμήματα του νέου αυτοκινητόδρομου, από τη Σούδα μέχρι το Παϊδοχώρι Αποκορώνου.
Οι δύο υποθέσεις συζητήθηκαν κανονικά, ενώ οι αποφάσεις του Δικαστηρίου αναμένονται σε περίπου έναν έως δύο μήνες.
Το κρίσιμο στοιχείο είναι ότι οι συγκεκριμένες υποθέσεις δεν αφορούν τον οριστικό καθορισμό του ύψους των αποζημιώσεων.
Το Ελληνικό Δημόσιο ζητά, κάνοντας χρήση του άρθρου 7Α του Κώδικα Αναγκαστικών Απαλλοτριώσεων, να επιτραπεί στα αρμόδια όργανα του έργου να πραγματοποιήσουν εργασίες στις απαλλοτριούμενες ιδιοκτησίες πριν ολοκληρωθεί η διαδικασία προσδιορισμού και καταβολής της αποζημίωσης.
Από τη Σούδα μέχρι τις Καλύβες
Σύμφωνα με την έρευνα της «Π», η πρώτη αίτηση αφορά το τμήμα του νέου ΒΟΑΚ από τη χιλιομετρική θέση 8+000 έως τη χ.θ. 18+707,09, στην περιοχή της Σούδας, των Τσικαλαριών, των Απτέρων και των Καλυβών.
Πρόκειται για μια ιδιαίτερα μεγάλη ζώνη απαλλοτρίωσης, συνολικής έκτασης 813.486,94 τετραγωνικών μέτρων.
Από αυτά, τα 219.758,79 τ.μ. αφορούν ιδιωτικές εκτάσεις, ενώ τα υπόλοιπα 593.728,15 τ.μ. αφορούν δημόσιες εκτάσεις.
Η προϋπολογισμένη δαπάνη για τη συγκεκριμένη απαλλοτρίωση ανέρχεται σε 6.008.292,10 ευρώ.
Για αυτό το τμήμα το Ελληνικό Δημόσιο κατέθεσε την αίτηση με ΓΑΚ 261/2026 και ΕΑΚ 259/2026, ζητώντας την εφαρμογή της ειδικής διαδικασίας του άρθρου 7Α.
Από τις Καλύβες μέχρι το Παϊδοχώρι
Ακόμη μεγαλύτερη είναι η ιδιωτική έκταση που επηρεάζεται στο αμέσως επόμενο τμήμα, όπως προκύπτει από την έρευνα της «Π».
Πρόκειται για το κομμάτι από τη χ.θ. 18+707,09 έως τη χ.θ. 25+528, το οποίο περνά από Καλύβες, Αρμένους, Νέο Χωριό, Κάινα και Παϊδοχώρι.
Η συνολική έκταση της απαλλοτρίωσης ανέρχεται σε 519.762,98 τετραγωνικά μέτρα.
Από αυτά τα 351.150,08 τ.μ. είναι ιδιωτικές εκτάσεις, ενώ 168.612,90 τ.μ. είναι δημόσιες.
Η προϋπολογισμένη δαπάνη της συγκεκριμένης απαλλοτρίωσης φτάνει τα 5.139.399,83 ευρώ.
Η υπόθεση έφθασε επίσης την Τρίτη στο Μονομελές Εφετείο Κρήτης, μετά την αίτηση του Ελληνικού Δημοσίου με ΓΑΚ 271/2026 και ΕΑΚ 269/2026.
Σύμφωνα με τον νομικό σύμβουλο του Δήμου Αποκορώνου, Μανώλη Νικολούδη, οι αποφάσεις δεν αναμένεται να βγουν πριν περάσουν δύο μήνες.
571 στρέμματα ιδιωτικής γης μόνο στα δύο πρώτα τμήματα
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία που έχει στη διάθεσή της η «Π», η συνδυαστική επεξεργασία των επίσημων στοιχείων των δύο απαλλοτριώσεων αποτυπώνει το πραγματικό μέγεθος της διαδικασίας.
Από τη Σούδα μέχρι το Παϊδοχώρι, η συνολική ζώνη που απαλλοτριώνεται φτάνει τα 1.333.249,92 τετραγωνικά μέτρα, δηλαδή περισσότερα από 1.333 στρέμματα.
Από αυτά, τα 570.908,87 τετραγωνικά μέτρα -σχεδόν 571 στρέμματα- είναι ιδιωτική γη.
Παράλληλα, η συνολική προϋπολογισμένη δαπάνη των δύο απαλλοτριώσεων ανέρχεται σε 11.147.691,93 ευρώ.
Το ποσό αυτό δεν πρέπει να συγχέεται με τις τελικές αποζημιώσεις που θα λάβουν οι ιδιοκτήτες. Πρόκειται για την προϋπολογισμένη δαπάνη που αναφέρεται στις πράξεις κήρυξης των απαλλοτριώσεων.
Η μάχη των αποζημιώσεων δεν τελειώνει εδώ
Η έκδοση των αποφάσεων για τις δύο αιτήσεις του άρθρου 7Α δεν θα σημάνει και το τέλος της οικονομικής διαφοράς μεταξύ Δημοσίου και ιδιοκτητών.
Οι διαδικασίες για τον προσδιορισμό των αποζημιώσεων ακολουθούν τη δική τους δικαστική διαδρομή.
Είναι χαρακτηριστικό ότι για το αμέσως επόμενο, τρίτο τμήμα του ΒΟΑΚ, από τη χ.θ. 25+528 έως τη χ.θ. 32+833,99, που αφορά Παϊδοχώρι, Φρε, Καλαμίτσι Αλεξάνδρου, Κάινα, Νίπος, Μάζα και Βρύσες, έχει ήδη κατατεθεί αίτηση για τον καθορισμό της προσωρινής τιμής μονάδας των απαλλοτριούμενων ακινήτων, των επικειμένων και των κτισμάτων.
Η συγκεκριμένη υπόθεση έχει προσδιοριστεί να συζητηθεί στο Μονομελές Εφετείο Κρήτης στις 7 Δεκεμβρίου 2027.
Το γεγονός αυτό δείχνει και τη χρονική απόσταση που μπορεί να υπάρχει μεταξύ της παράδοσης μιας έκτασης για την κατασκευή του δρόμου και της ολοκλήρωσης των δικαστικών διαδικασιών που αφορούν την αποζημίωσή της.
Η ίδια διαδικασία και στο Ηράκλειο
Το ζήτημα δεν περιορίζεται στα Χανιά, αλλά έχει αναφορά σε όλο το νησί.
Η ίδια διαδικασία του άρθρου 7Α έχει ήδη ενεργοποιηθεί και στο ανατολικό τμήμα του νέου ΒΟΑΚ.
Χαρακτηριστική είναι η περίπτωση του 12ου τμήματος Ρέθυμνο – Ηράκλειο, από τη χ.θ. 106+370 έως τη χ.θ. 115+383,03, στις περιοχές Φόδελε και Αχλάδα του Δήμου Μαλεβιζίου.
Για το συγκεκριμένο τμήμα, το Ελληνικό Δημόσιο προσέφυγε στο Μονομελές Εφετείο Ανατολικής Κρήτης, ζητώντας να του επιτραπεί η προσωρινή κατάληψη των ακινήτων και η πραγματοποίηση εργασιών πριν από τον προσδιορισμό και την καταβολή της αποζημίωσης.
Και εδώ τα μεγέθη είναι εντυπωσιακά.
Η συγκεκριμένη απαλλοτρίωση αφορά συνολικά 919.726,07 τετραγωνικά μέτρα, δηλαδή σχεδόν 920 στρέμματα.
Από αυτά, 387.793,03 τ.μ. -σχεδόν 388 στρέμματα- είναι ιδιωτικές εκτάσεις, ενώ 531.933,04 τ.μ. είναι δημόσιες.
Πρόκειται επομένως για την ίδια νομική «γέφυρα» που χρησιμοποιείται και στα Χανιά, οι εργασίες του μεγάλου έργου να μπορούν να προχωρήσουν χωρίς να απαιτείται να έχει προηγουμένως ολοκληρωθεί ολόκληρη η δικαστική διαδρομή των αποζημιώσεων.
Από τα Χανιά μέχρι το Ηράκλειο
Η εικόνα που διαμορφώνεται δείχνει ότι οι απαλλοτριώσεις εξελίσσονται πλέον σε ένα από τα καθοριστικά μέτωπα για την πορεία του νέου ΒΟΑΚ.
Μόνο στα δύο πρώτα τμήματα των Χανίων και στο τμήμα Φόδελε – Αχλάδα, οι εκτάσεις που μπαίνουν στις διαδικασίες απαλλοτρίωσης ξεπερνούν συνολικά τα 2,25 εκατομμύρια τετραγωνικά μέτρα, δηλαδή τα 2.250 στρέμματα.
Από αυτά, σχεδόν 959 στρέμματα είναι ιδιωτική γη.
Και πρόκειται μόνο για τρία επιμέρους τμήματα του τεράστιου άξονα Χανιά – Ηράκλειο.
Η πραγματική διάσταση των απαλλοτριώσεων είναι επομένως πολύ μεγαλύτερη, καθώς αντίστοιχες διαδικασίες βρίσκονται σε διαφορετικά στάδια σε Αποκόρωνα, Ρέθυμνο, Μυλοπόταμο και Μαλεβίζι.
Για εκατοντάδες ιδιοκτήτες το επόμενο διάστημα θα είναι κρίσιμο, τόσο για την παράδοση των ακινήτων όσο και για τις αποζημιώσεις που τελικά θα καθοριστούν.
ΔΙΑΜΑΡΤΥΡΙΕΣ ΓΙΑ ΤΗ ΧΑΡΑΞΗ ΤΟΥ ΑΥΤΟΚΙΝΗΤΟΔΡΟΜΟΥ
Καλούν Μητσοτάκη και Δήμα στο Ρέθυμνο για τον νέο ΒΟΑΚ
Επιστολή διαμαρτυρίας και κάλεσμα προς τον ίδιο τον πρωθυπουργό, καλώντας τον, μαζί με τον υπουργό Υποδομών, σε συνάντηση, απέστειλε ο Σύλλογος Κατοίκων και Ιδιοκτητών Ανατολικού Ρεθύμνου (με έδρα το Άδελε του Δήμου Ρεθύμνου) για τη χάραξη του ΒΟΑΚ στην περιοχή, λέγοντας ότι επί της ουσίας δε γίνεται νέος δρόμος, αλλά διαπλάτυνση του δρόμου της ΜΟΜΑ.
Όπως επισημαίνεται στο κείμενο, η ανάγκη για έναν νέο οδικό άξονα είναι διαχρονική αλλά και εξαιρετικά επιτακτική για τον νομό Ρεθύμνου. Η πόλη στερείται τακτικής ακτοπλοϊκής σύνδεσης με την ηπειρωτική Ελλάδα, ενώ δεν διαθέτει ούτε αεροδρόμιο. Κατά συνέπεια, η μετακίνηση των κατοίκων, των επισκεπτών και των εμπορευμάτων εξαρτάται πλήρως από τη σύνδεση με τα γειτονικά αστικά κέντρα των Χανίων και του Ηρακλείου.
Ωστόσο, η υφιστάμενη οδική αρτηρία παραμένει εξαιρετικά προβληματική, καθώς αποτελεί έργο της Στρατιωτικής Υπηρεσίας Κατασκευής Έργων (ΜΟΜΑ) που υλοποιήθηκε κατά τη δεκαετία του 1970.
Στο τμήμα που αφορά το ανατολικό Ρέθυμνο, ο Σύλλογος τονίζει ότι το έργο αναβάθμισης είναι τεχνικά και οικονομικά ώριμο για άμεση υλοποίηση. Ο υφιστάμενος Βόρειος Οδικός Άξονας Κρήτης (ΒΟΑΚ) στη συγκεκριμένη περιοχή διέρχεται από πεδινό έδαφος, παρουσιάζοντας ελάχιστες υψομετρικές διαφορές και ήπιες καμπύλες χωρίς επικίνδυνες στροφές.
Επιπλέον, υπογραμμίζεται ότι υπάρχουν ήδη οι απαραίτητες μελέτες και προβλέψεις, ενώ οι αναγκαστικές απαλλοτριώσεις και οι σχετικές αποζημιώσεις εκατέρωθεν του δρόμου έχουν ολοκληρωθεί και πληρωθεί από το κράτος εδώ και καιρό. Συνεπώς, το κόστος για τον εκσυγχρονισμό της αρτηρίας περιορίζεται αποκλειστικά στη διαπλάτυνση του οδοστρώματος και στην κατασκευή ορισμένων ολίγων τεχνικών έργων.
Τι αναφέρει η επιστολή
Η επιστολή του Συλλόγου των κατοίκων του ανατολικού Ρεθύμνου για τον ΒΟΑΚ, απευθυνόμενη στον πρωθυπουργό, αναφέρει: «Το αίτημα για την κατασκευή ενός σύγχρονου αυτοκινητόδρομου που θα συνδέει τα δύο άκρα της Κρήτης είναι διαχρονικό και επιτακτικό. Είναι δε ειδικά κρίσιμο για την περιοχή του Ρεθύμνου, καθώς η πόλη δεν έχει ούτε τακτική ακτοπλοϊκή σύνδεση με τη χερσαία Ελλάδα, ούτε αεροδρόμιο.
Εξαρτάται λοιπόν απόλυτα για τις μετακινήσεις των κατοίκων και επισκεπτών της από τις γειτονικές πόλεις, Χανιά και Ηράκλειο. Η οδική σύνδεση με τις δύο αυτές πόλεις γίνεται διαμέσου μιας προβληματικής οδικής αρτηρίας, έργο του στρατού (ΜΟΜΑ) τη δεκαετία του 1970.
Κύριε πρωθυπουργέ,
Για πολλά χρόνια τώρα το αίτημα για την κατασκευή αυτοκινητοδρόμου έχει τεθεί και ωριμάσει. Για την περιοχή που μας αφορά, το ανατολικό Ρέθυμνο, το έργο αυτό θα μπορούσε εύκολα να ολοκληρωθεί στα προηγούμενα χρόνια και μπορεί εύκολα να πραγματοποιηθεί σήμερα.
Ο υπάρχων Βόρειος Οδικός Άξονας (ΒΟΑΚ) διασχίζει πεδινό έδαφος, με ελάχιστες υψομετρικές διαφορές, ανύπαρκτες στροφές και ήπιες καμπύλες.
Για την αναβάθμιση δε του υπάρχοντος ΒΟΑΚ σε σύγχρονο, ασφαλή αυτοκινητόδρομο, υπάρχουν μελέτες και προβλέψεις. Οι αναγκαίες απαλλοτριώσεις και οι συνακόλουθοι κανόνες δόμησης εκατέρωθεν του δρόμου έχουν από καιρό ολοκληρωθεί και αποζημιωθεί με χρήματα του κράτους.
Το κόστος του καθαυτού έργου της αναβάθμισης περιορίζεται αποκλειστικά και μόνο στα λίγα τεχνικά έργα που πρέπει να κατασκευαστούν και στη διαπλάτυνση του οδοστρώματος.
Κύριε πρωθυπουργέ,
Εδώ και μερικά χρόνια, από το 2021, για λόγους που έχουν ανεπαρκώς αιτιολογηθεί (γενικά και αόριστα “τουριστικοί λόγοι”), η άμεσα εφικτή και οικονομικά ορθολογική αναβάθμιση του υπάρχοντος ΒΟΑΚ σε σύγχρονο αυτοκινητόδρομο εγκαταλείφθηκε.
Στη θέση της προτάθηκε και υιοθετήθηκε μια νέα χάραξη η οποία δημιουργεί τόξο λίγες εκατοντάδες μέτρα νοτιότερα του υπάρχοντος ΒΟΑΚ.
Η μετακίνηση της χάραξης συναντά το λοφώδες ανάγλυφο του εσωτερικού με πολλαπλά δυσμενή αποτελέσματα. Η πραγματοποίηση του έργου στηρίζεται σε πλήθος βαριά τεχνικά έργα, σήραγγες, γέφυρες, επιχωματώσεις, υπερυψώσεις και βαθιές εγκοπές (κατασκευή έξι (6) σηράγγων συνολικού μήκους 3.010 μέτρων, έξι (6) γεφυρών 550 μέτρων, δώδεκα (12) έργων υπερύψωσης μήκους ενός χιλιομέτρου κ.λπ. σε συνολική διαδρομή 10,1 χιλιομέτρων).
Το αποτέλεσμα, αν τελικά πραγματοποιηθεί με γνώμονα τις τεχνικές προκλήσεις, είναι ένας δρόμος ανασφαλής, με πλήθος σημείων κινδύνου (είσοδοι-έξοδοι σηράγγων, σημαντικές υψομετρικές διαφορές στη χάραξή του (έντονες ανωφέρειες και κατωφέρειες) και γεωμετρικά αυξημένο κόστος.
Ο συνδυασμός των τεχνικών δυσκολιών και του αφύσικα πολλαπλού κόστους της κατασκευής δημιουργεί ερωτήματα ως προς την ολοκλήρωση του έργου, όχι μόνο εντός των συμβατικών χρονικών ορίων αλλά και εντός του ορατού μέλλοντος. Στο μεταξύ διάστημα (τριών, πέντε, δέκα ή και περισσότερων χρόνων), τα απέραντα εργοτάξια που θα απαιτηθούν για την υλοποίηση του έργου θα προσβάλουν άμεσα τόσο του τουριστικό προϊόν, όσο και τη γεωργική ή άλλη παραγωγική δραστηριότητα.
Ο δε εκτός λογικής και ελέγχου πολλαπλασιασμός του κόστους είναι περίπου βέβαιο ότι θα προκαλέσει ερωτηματικά και παρενέργειες.
Σε τελευταία ανάλυση, η υιοθέτηση της νέας χάραξης του ΒΟΑΚ στην περιοχή μας υπονομεύει ή και μεταθέτει στο απώτερο μέλλον το επείγον αίτημα για την απόκτηση ενός σύγχρονου αυτοκινητοδρόμου στη βόρεια Κρήτη.
Επιπλέον το κοινωνικό κόστος που επιφέρει η νέα χάραξη είναι επαχθές. Πέρα από την απώλεια περιουσιών, οικιών, παραγωγικής γης, επαγγελματικών χώρων και την εμπλοκή κατοίκων και επαγγελματιών της περιοχής μας σε ατέρμονες διαμάχες, η επιλογή αυτή έχει βραχυπρόθεσμες και μακροπρόθεσμες συνέπειες για την ανάπτυξη της περιοχής:
- Καθιστά τον πλέον πρόσφορο για την ανάπτυξη του αστικού ιστού του Ρεθύμνου χώρο πεδίο όπου συνωστίζονται τρεις οδικοί άξονες σε απόσταση λίγων εκατοντάδων μέτρων ο ένας από τον άλλο (παλιά Εθνική Οδός, υπάρχων ΒΟΑΚ, νέος ΒΟΑΚ).
- Καταστρέφει εσαεί τη γεωργική παραγωγή (ελαιώνες, θερμοκήπια, καλλιέργειες αρωματικών κ.λπ.). Γεωργική παραγωγή η οποία αναβαθμίστηκε τα τελευταία χρόνια και με ευρωπαϊκά κονδύλια.
- Καταστρέφει την τουριστική υποδομή της περιοχής είτε με την καταστροφή είτε με την υποβάθμιση πλήθους τουριστικών καταλυμάτων, ενοικιαζόμενων παραθεριστικών κατοικιών, και τις συνακόλουθες δραστηριότητες. Η υποδομή αυτή δίνει ζωή στα χωριά της ζώνης και η τυχόν καταστροφή της θα τα νεκρώσει.
- Τραυματίζει βαριά το τοπίο και τα περιβαλλοντολογικά στοιχεία του ανατολικού Ρεθύμνου, στοιχεία πάνω στα οποία έχει στηριχθεί η εδώ ανάπτυξη – οικιστική, τουριστική και παραγωγική.
- Απειλεί άμεσα ζώνες αρχαιολογικού ενδιαφέροντος.
- Καταστρέφει υποδομές ζωτικές για τη λειτουργία της περιοχής με εξαιρετικά θολές προβλέψεις (απουσία χρηματοδότησης) ως προς την αποκατάστασή τους.
- Δημιουργεί κινδύνους φυσικών καταστροφών, καθώς δημιουργεί ένα συμπαγές τείχος κάθετα των φυσικών λεκανών απορροής των υδάτων στις νότιες ορεινές υπώρειες.
- Καθώς δε πρόκειται για «κλειστό» αυτοκινητόδρομο, με ελάχιστες εισόδους και εξόδους, όπως και πύλες διοδίων, καθιστά προβληματική ή και αποκόπτει τους κατοίκους των χωριών και των οικισμών της περιοχής από την πόλη του Ρεθύμνου.
Για όλους τους παραπάνω λόγους και άλλους που θα βρείτε στα συνημμένα παραρτήματα της παρούσας ανοικτής επιστολής, σας καλούμε, σε συνεργασία με το αρμόδιο Υπουργείο Υποδομών, να επανεξετάσετε τη νέα χάραξη και να επανέλθετε άμεσα στο έργο της αναβάθμισης του υπάρχοντος ΒΟΑΚ σε σύγχρονο και ασφαλή αυτοκινητόδρομο.
Υπενθυμίζουμε ότι οι δίκαιες και λογικές ενστάσεις του Συλλόγου των Κατοίκων και Ιδιοκτητών του Ανατολικού Ρεθύμνου σχετικά με τα παραπάνω έχουν γίνει ομόφωνα αποδεκτές από το Περιφερειακό Συμβούλιο της Κρήτης και από το Δημοτικό Συμβούλιο του Δήμου Ρεθύμνου.
Κύριε πρωθυπουργέ,
Με βάση τα παραπάνω και τα πλέον αναλυτικά που παρατίθενται στα συνημμένα υπομνήματα, σας καλούμε να συζητήσετε, είτε εσείς είτε ο αρμόδιος υπουργός της Κυβέρνησής σας, με τους εκπροσώπους του Συλλόγου μας, είτε στο πλαίσιο μιας όποια επίσκεψης ή περιοδείας σας στο Ρέθυμνο είτε σε τόπο και χρόνο που εσείς θα μας ορίσετε στην Αθήνα».