«Εκεί όπου οι Επιστήμες έχουν βεβαιότητες, η Φιλοσοφία θέτει Ερωτήματα»
Ένα νέο βιβλίο, καρπό επίπονης διαδικασίας και έρευνας, παραδίδει στο αναγνωστικό κοινό ο δημοσιογράφος και συγγραφέας Παναγιώτης Γεωργουδής, ο οποίος εξετάζει και παραθέτει την άμεση Δημοκρατία και τον Σοσιαλισμό του ΕΑΜ ως υπόδειγμα για τη Δύση.
«Ταυτόχρονα -τονίζει ο ίδιος μιλώντας στην “Π”- διερευνά το φαινόμενο της Βαϊμάρης, διότι επανέρχεται ο νεοναζισμός και η Ακροδεξιά στη Δύση, με κύρια ιδεολογία, εμπλουτισμένη όμως, τον ανορθολογικό γερμανικό ρομαντισμό που ήταν και τότε κυρίαρχος».
Ο συγγραφέας, στο βιβλίο του με τίτλο «ΕΑΜ: Η σύζευξη Άμεσης Δημοκρατίας – Αντιπροσωπευτικής, απάντηση στην καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση. ΕΑΜ – Έθνος -Λαοκρατία – Σοσιαλισμός», αναφέρει πως το ΕΑΜ, όδευε προς έναν πρωτότυπο σοσιαλισμό με βάση τις εθνικές ιδιομορφίες, χωρίς να αναφέρει την λέξη σοσιαλισμός αλλά και χωρίς να διαθέτει στρατηγικό σχέδιο για ένα τέτοιο εγχείρημα, γι’ αυτό ηττήθηκε στις ασφυκτικές γεωπολιτικές μυλόπετρες της εποχής του.
Ωστόσο, προτάσσει το οργανωτικό και πολιτικό μοντέλο του ΕΑΜ, ως δημιουργικό υπόδειγμα για όλη την Αριστερά, τουλάχιστον στη Δύση.
«Με την Άμεση Δημοκρατία -εξηγεί- σε συνδυασμό με την Αντιπροσωπευτική, θα υπάρχει από τα κάτω κοινωνικός έλεγχος, επομένως θα ελεγχθεί πλήρως η διαφθορά, θα αντιμετωπιστεί η Ακροδεξιά και ο νεοναζισμός στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και στην Αμερική».
Ο συγγραφέας παρουσιάζει τα θέματα που εξετάζει μέσα από το πρίσμα της Πολιτικής Φιλοσοφίας και Επιστημολογίας, η οποία αλλάζει τα πράγματα καταλυτικά και οδηγεί σε ανατροπή δεδομένων. «Η Πολιτική Φιλοσοφία και η Φιλοσοφία γενικότερα -υπογραμμίζει- ως κριτική σκέψη, εξετάζει τα κοινωνικά και πολιτικά φαινόμενα σφαιρικά, με βάση τις οικουμενικές αξίες.
Η συντριπτική πλειοψηφία της Ελληνικής Εκκλησίας συμμετείχε στο ΕΑΜ. Οι Επιστήμες αναγκαστικά εξειδικεύονται στο αντικείμενό τους. Εκεί όπου οι Επιστήμες έχουν βεβαιότητες, η Φιλοσοφία θέτει Ερωτήματα».
Ο συγγραφέας ασχολείται επίσης με το κρίσιμο θέμα των Δεκεμβριανών, παραθέτοντας συγκλονιστικά αποσπάσματα από τον Μίκη Θεοδωράκη και άλλους, απ’ όπου συνάγεται πως η ήττα του ΕΑΜ – ΕΛΑΣ ήταν προαποφασισμένη, με βάση τη συμφωνία Στάλιν – Τσώρτσιλ.
Τέλος, ο Παναγιώτης Γεωργουδής αναλύει την κομβική έννοια του έθνους, ενώ μια σειρά από πηγές που παραθέτει, δείχνουν πως ο μινωικός πολιτισμός ήταν ελληνόφωνος.
«Το Λαϊκό Δικαστήριο του ΕΑΜ, στο Ηράκλειο, συνεδρίαζε σε μία από τις υπόγειες αίθουσες του σημερινού κτηρίου των Δικαστηρίων»
– Ποια είναι η θεματική του καινούργιου σας βιβλίου;
– Εξετάζω την Άμεση Δημοκρατία του ΕΑΜ, η οποία είχε δημιουργηθεί την περίοδο της ναζιστικής Κατοχής και της Αντίστασης στην Ελλάδα από τους πολίτες, σε σύνδεση με την Αντιπροσωπευτική Δημοκρατία. Αυτό το οργανωτικό και πολιτικό μοντέλο το προτείνω ως δημιουργικό υπόδειγμα για όλη την Αριστερά, τουλάχιστον στον Δυτικό κόσμο σήμερα.
Το ΕΑΜ όδευε προς ένα πρωτότυπο δρόμο για τον σοσιαλισμό, με βάση τις εθνικές ελληνικές ιδιομορφίες, χωρίς στρατηγικό σχέδιο. Οι πολίτες δεν συμμετείχαν απλώς στα πολιτικά δρώμενα αλλά ασκούσαν οι ίδιοι την πολιτική εξουσία. Έτσι δημιουργήθηκε η μεγαλειώδης Εαμική Αντίσταση. Επίσης αναλύω το πολύπλοκο θέμα του έθνους που δημιουργήθηκε φιλοσοφικά και πολιτικά στην αρχαία Ελλάδα και όχι στη νεωτερικότητα.
Ταυτόχρονα διερευνώ το φαινόμενο της Βαϊμάρης, διότι επανέρχεται ο νεοναζισμός και η Ακροδεξιά στη Δύση με κύρια ιδεολογία, εμπλουτισμένη όμως, τον ανορθολογικό γερμανικό ρομαντισμό που ήταν και τότε κυρίαρχος.
– Η οπτική σας βασίζεται στην Πολιτική Φιλοσοφία και την Επιστημολογία. Πώς το πρίσμα αυτό επηρεάζει την ανάλυσή σας;
– Καταλυτικά και οδηγεί σε ανατροπή δεδομένων. Η Πολιτική Φιλοσοφία και η Φιλοσοφία γενικότερα, ως κριτική σκέψη, εξετάζει τα κοινωνικά και πολιτικά φαινόμενα σφαιρικά, με βάση τις οικουμενικές αξίες. Η συντριπτική πλειοψηφία της Ελληνικής Εκκλησίας συμμετείχε στο ΕΑΜ.
Οι Επιστήμες αναγκαστικά εξειδικεύονται στο αντικείμενό τους. Εκεί όπου οι Επιστήμες έχουν βεβαιότητες, η Φιλοσοφία θέτει Ερωτήματα. Ένα παράδειγμα της Επιστημολογίας που εφάρμοσα, είναι το εξής. Δύο μελετητές του ΕΑΜ, οι Στάθης Ν. Καλύβας και Νίκος Μαραντζίδης, στη γνωστή και διαβόητη μελέτη τους, «ΕΜΦΥΛΙΑ ΠΑΘΗ 23 +2 ΕΡΩΤΗΣΕΙΣ ΚΑΙ ΑΠΑΝΤΗΣΕΙΣ ΓΙΑ ΤΟΝ ΕΜΦΥΛΙΟ», Εκδόσεις Μεταίχμιο, αποφαίνονται μεταξύ των άλλων: «Όποιος υπερασπίζεται το εαμικό κράτος, ακόμα κι αν έχει καλές προθέσεις, στην ουσία υπερασπίζεται τον ολοκληρωτισμό εν τη γενέσει του», σελ. 274.
Άμεση Δημοκρατία και ολοκληρωτισμός είναι πόλοι αντίθετοι! Τα κριτήρια που εφαρμόζουν οι προαναφερόμενοι που συνταυτίζουν ουσιαστικά τους αντιστασιακούς με τους δωσίλογους και τους ταγματασφαλίτες που πρόδωσαν την πατρίδα μας, βασίζονται στην επιστημονική μέθοδο προσέγγισης των «φυσικών φαινομένων».
Αυτή η μεθοδολογία χρησιμοποιεί ποσοτικά και τεχνικά κριτήρια στο πεδίο της δημόσιας σφαίρας και της πολιτικής ελευθερίας, μας εισάγει στον ολοκληρωτισμό.
– Σε ποιο βαθμό οι λαϊκές συνελεύσεις και οι λαϊκές επιτροπές συνιστούσαν πραγματική εξουσία «από τα κάτω»;
– Οι λαϊκές συνελεύσεις και οι λαϊκές επιτροπές δημιουργήθηκαν αυθόρμητα στην Αθήνα, από τους πολίτες στις συνοικίες και στους χώρους δουλειάς από τις πρώτες μέρες της φασιστικής Κατοχής, για να αντιμετωπίσουν οι Αθηναίοι ζητήματα πείνας, ελευθεριών, διώξεων, να αντισταθούν στους ναζί και στους συνεργάτες τους.
Αυτές οι συνελεύσεις ήταν αυτόνομες, μαζικοποιήθηκαν γρήγορα και με αρκετή «καθυστέρηση», η ηγεσία του ΚΚΕ και του ΕΑΜ της Αθήνας «κατάλαβαν την αξία τους», μέχρι τότε ασχολούνταν με την «οργανωτίστικη» τακτική. Ήταν μορφές Άμεσης Δημοκρατίας που αμφισβητούσαν το οργανωτικό μοντέλο ιεραρχίας του σταλινισμού της ηγεσίας του ΚΚΕ. Ο μηχανισμός της ηγεσίας παρέμεινε στεγανός στα μέλη του κόμματος και στο ΕΑΜ.
– Με ποιο τρόπο εφαρμόστηκε η Άμεση Δημοκρατία στον ΕΛΑΣ;
– Με βάση τον Κανονισμό του ΕΛΑΣ που συντάχτηκε τον Αύγουστο του 1943, οι στρατιωτικές μονάδες πραγματοποιούσαν γενικές συνελεύσεις για τα θέματα που τους αφορούσαν μια φορά τον μήνα υποχρεωτικά, αλλά αν χρειαζόταν και εκτάκτως χωρισμένοι σε ομάδες μάχης, λόχους, διμοιρίες ενώ συμμετείχαν οι οπλίτες και οι αξιωματικοί, σύμφωνα με τον ιστορικό μελετητή, Μιχάλη Π. Λυμπεράτο. Εκλεγόταν και ο πρόεδρος των συνελεύσεων.
– Πώς εντοπίσατε τους χώρους όπου πραγματοποιούνταν οι λαϊκές συνελεύσεις του ΕΑΜ στο Ηράκλειο;
– Μου τους υπέδειξε το ιστορικό στέλεχος της Αριστεράς, Δέσποινα Σκαλοχωρίτου, η οποία την περίοδο της Αντίστασης ήταν νεαρή Επονίτισσα, έπαιρνε μέρος στις λαϊκές συνελεύσεις και γνώριζε τους χώρους. Το Λαϊκό Δικαστήριο του ΕΑΜ, συνεδρίαζε σε μία από τις υπόγειες αίθουσες του σημερινού κτηρίου των Δικαστηρίων.
«Ήταν επικίνδυνο το ΕΑΜ για κάθε εξουσία, διότι οι πολίτες ασκούσαν τη λαϊκή εξουσία»
– Λέτε ότι το ΕΑΜ πρότεινε τον πολίτη δημιουργό, και αυτό είναι το επικίνδυνο για κάθε εξουσία. Αυτό, ανάμεσα στ’ άλλα, οδήγησε στα Δεκεμβριανά;
– Οι μορφές Άμεσης Δημοκρατίας του ΕΑΜ σε επίπεδο χώρας, δημιούργησαν μία εναλλακτική Πολιτεία ελευθερίας, Δημοκρατίας, πολυφωνίας από τα κάτω σε συνθήκες φασισμού, γεγονός πρωτόφαντο διεθνώς. Στην Άμεση Δημοκρατία, συμπεριλαμβάνονται και δύο πολιτικοί θεσμοί, η Λαϊκή Δικαιοσύνη και η Λαϊκή Αυτοδιοίκηση. Σε όλο αυτό το φάσμα οι πολίτες ασκούν λαϊκή εξουσία με ανακλητότητα.
Στη σύγκριση που έχω πραγματοποιήσει στο έργο Πολιτικά του Αριστοτέλη, όπου αναλύει την Άμεση Δημοκρατία της αρχαίας Αθήνας με αυτήν του ΕΑΜ, οι βασικοί άξονες είναι ίδιοι. Στο ΕΑΜ συμμετείχε η συντριπτική πλειοψηφία της Εκκλησίας και στη Λακωνία υπήρχαν περιπτώσεις που τα Λαϊκά Δικαστήρια συνεδρίαζαν μέσα σε ναούς.
Η Λαοκρατία του ΕΑΜ ήταν αντίθετη στους ναζί, τους δωσίλογους, στο σάπιο Μεταξικό καθεστώς, στην Κυβέρνηση της Μέσης Ανατολής, είχε υπερβεί τον βρετανικό κοινοβουλευτισμό, απέρριπτε το Σοβιετικό μοντέλο, την σταλινική ηγεσία του ΚΚΕ. Με την τελευταία υπήρξε στρατηγική σύγκρουση στις πολιτικές ελευθερίες και στη Λαϊκή Αυτοδιοίκηση. Ήταν επικίνδυνο το ΕΑΜ για κάθε εξουσία, διότι οι πολίτες ασκούσαν τη λαϊκή εξουσία.
Το 1944 παίρνονταν όλες οι κρίσιμες αποφάσεις, η ηγεσία του ΚΚΕ απέκλεισε το ΕΑΜ και στα Δεκεμβριανά αποφάσιζε μόνη της. Η σταλινική ηγεσία αποκομμένη από τον λαό οδήγησε στην τραγωδία του Δεκέμβρη. Άμεση Δημοκρατία και Σταλινισμός είναι στρατηγικά αντίθετοι. Σύμφωνα με τις μαρτυρίες των Μίκη Θεοδωράκη, Γρηγόρη Φαράκου και Βάλια Σεμερτζίδη, Η ήττα στα Δεκεμβριανά ήταν προαποφασισμένη στη συμφωνία μεταξύ Τσώρτσιλ και Στάλιν.
– Μπορεί το οργανωτικό μοντέλο του ΕΑΜ να αποτελέσει πρότυπο για σύγχρονα κοινωνικά κινήματα;
– Βεβαίως, είναι η ιδανική λύση. Με την Άμεση Δημοκρατία σε συνδυασμό με την Αντιπροσωπευτική, θα υπάρχει από τα κάτω κοινωνικός έλεγχος, επομένως θα ελεγχθεί πλήρως η διαφθορά, θα αντιμετωπιστεί η Ακροδεξιά και ο νεοναζισμός στην Ελλάδα, στην Ευρώπη και στην Αμερική.
«Οι πηγές δείχνουν πως ο μινωϊκός πολιτισμός ήταν ελληνόφωνος»
– Στο βιβλίο σας εντάσσετε τον μινωϊκό πολιτισμό στον αρχαίο ελληνικό. Ποια στοιχεία συνηγορούν υπέρ αυτού;
– Έχω πραγματοποιήσει έρευνα στην αρχαία ελληνική γραμματεία για το έθνος και τη Δημοκρατία, σαράντα πέντε χρόνια. Ο όρος «μινωϊκός πολιτισμός» δεν υπάρχει στους αρχαίους συγγραφείς, τον επέβαλε ο Άρθουρ Έβανς τον εικοστό αιώνα. Ο Αριστοτέλης αναφέρεται στους «αρχαίους Κρήτες». Οι αρχαίοι Έλληνες έχουν κατασκευάσει φιλοσοφικά και πολιτικά την έννοια «έθνος». Ο Αισχύλος μάλιστα προτείνει ένα επαναστατικό έθνος ελεύθερων λαών.
Για τους Μινωϊτες χρησιμοποιώ τις απόψεις τεσσάρων κορυφαίων, του Ομήρου, του Πλάτωνα, του Αριστοτέλη και του Θουκυδίδη. Πουθενά οι αρχαίοι συγγραφείς δεν αναφέρουν τους Μινωϊτες πως είναι άλλο έθνος από τους υπόλοιπους αρχαίους Έλληνες, όπως τονίζουν τη διαφορετική εθνικότητα των Αιγυπτίων, Περσών, Σκυθών, Κελτών, Ιβήρων, Καρχηδονίων κ.λπ. Ούτε λένε πως οι Μινωίτες μιλούσαν άλλη γλώσσα.
Ο Όμηρος στην Ιλιάδα, βάζει τον αρχηγό των Κρητών, Ιδομενέα, να καυχιέται απέναντι στον Τρώα Δηίφηβο, πως είναι εγγονός του Μίνωα και γιος του Δευκαλίωνα, μιλά ελληνικά και είναι σε πλήρη συνάφεια εθνολογική και πολιτισμική με τους άλλους Έλληνες. Στην Ραψωδία Σ, ο μεγαλοφυής Όμηρος, όπου περιγράφει το αισθητικό και τεχνολογικό επίτευγμα του Ήφαιστου, την ασπίδα του Αχιλλέα, επιλέγει απ’ όλες τις ελληνικές πόλεις μόνο την Κνωσό να εξυμνήσει ως πρότυπο, ενώ αναφέρεται στον Δαίδαλο και στην Αριάδνη ως ελληνικά σύμβολα.
«Κάλιξε ακόμη κι ένα χοροστάσι ο ξακουστός χωλός, όμοιο μ’ εκείνο που παλιά έστησε ο Δαίδαλος μες στην απλόχωρη Κνωσό, στην καλλιπλόκαμη Αριάδνη χάρισμα. Εκεί αγόρια ανύπαντρα κι απείρακτα κορίτσια με πολλά προικιά, το είχαν ρίξει στο χορό». Μετ., επιλ. Δ. Ν. Μαρωνίτης, τόμος δεύτερος, στ. 590- 595, εκδ. Άγρα.
Ο μέγιστος ποιητής παρουσιάζει ενοποιημένο τον αρχαίο ελληνικό πολιτισμό και τα σύμβολά του.
Ο Πλάτων τονίζει εμφατικά πως οι πολιτισμικές μήτρες του αρχαίου ελληνικού πολιτισμού και έθνους ήταν τρεις, η Κνωσός της μινωικής περιόδου, η αρχαία Αθήνα και η αρχαία Σπάρτη, δεν αναφέρει ούτε τις Μυκήνες. Εντάσσει τον Μίνωα και τον Ραδάμανθυ στους αρχαιοελληνικούς ήρωες.
Πιο σαφής απ’ όλους είναι ο Αριστοτέλης, βάζοντας τις στρατηγικές και γεωπολιτικές παραμέτρους.
«Θεωρείται μάλιστα παραδοσιακά ότι η νήσος, χάρη στη στρατηγική της θέση, ηγεμόνευσε σε όλους τους άλλους Έλληνες. Διότι βρίσκεται σε θαλάσσια περιοχή, όπου όλες οι φυλές των Ελλήνων είναι εγκατεστημένες στις βόρειες ακτές της. Συγκεκριμένα απέχει πολύ λίγο από την Πελοπόννησο, το ίδιο και από την Ασία, στην ακτή κοντά του Τριόπιου και της Ρόδου.
Γι’ αυτόν τον λόγο ο Μίνως κυριάρχησε στους θαλάσσιους δρόμους, και άλλα νησιά κατέκτησε και άλλα αποίκησε με Κρητικούς κατοίκους. Τέλος, αφού πραγματοποίησε εκστρατεία στη Σικελία, σκοτώθηκε πλησίον στην πόλη Καμικό». ( Αριστοτέλης, Πολιτικά, 127Χ1b ).
Επειδή οι Μίνωες βασιλιάδες ήταν πολλοί, πρέπει να διασαφηνίσουμε πως ο εξαίρετος φιλόλογος Παναγής Λεκατσάς, στον πρόλογο των Πολιτικών από τις εκδόσεις Ι. Ζαχαρόπουλος, αναφέρει πως, «πρόκειται περί του θαλασσοκρατήσαντος Μίνωος του Β΄», ήταν ο πατέρας της Αριάδνης. Ο Αριστοτέλης τονίζει πως όλες οι φυλές των αρχαίων Ελλήνων είχαν εγκατασταθεί στα βόρεια παράλια της Κρήτης και εξ αιτίας αυτού αντλούσαν οι αρχαίοι Κρήτες πολλαπλή δυναμική για να ηγεμονεύσουν στους άλλους Έλληνες.
Εκμεταλλευόμενος και την στρατηγική θέση της Κρήτης, «άλλα νησιά κατέκτησε και άλλα αποίκησε με Κρητικούς κατοίκους». Για να αποικίσει νησιά των Κυκλάδων, σημαίνει πως οι Κρητικοί άποικοι μιλούσαν την ίδια γλώσσα με τους Κυκλαδίτες και ασφαλώς είχαν παρόμοιες τελετουργίες και φυσικά πραγματοποιήθηκαν και επιγαμίες.
Ο Θουκυδίδης συμφωνεί με τον Αριστοτέλη. «Όπως γνωρίζουμε από πολύ παλιά, ο Μίνωας υπήρξε ο πρώτος που δημιούργησε ισχυρό ναυτικό και κυριάρχησε σχεδόν πλήρως στην ονομαζόμενη σήμερα ελληνική θάλασσα. Κατέλαβε τις Κυκλάδες και τα περισσότερα νησιά, αποίκησε, εκδιώχνοντας τους Κάρες και επέβαλε ως ηγεμόνες τους γιους του. Με αυτόν τον τρόπο ξεκαθάρισε όσο ήταν δυνατό την πειρατεία από τη θάλασσα για να μεταφέρονται χωρίς κίνδυνο τα εμπορεύματα από τα νησιά σε αυτόν». (Θουκυδιδης, Ιστορίαι, [1.4.1.]).
Αν οι Μινωίτες μιλούσαν άλλη γλώσσα από τους άλλους αρχαίους Έλληνες, είναι αδύνατο για τους κορυφαίους φιλοσόφους και ποιητές να μην το είχαν τονίσει και μάλιστα εμφατικά – θα ήταν μέγιστο λάθος. Εξάλλου ο καθηγητής Αρχαιολογίας, Θεόδωρος Γ. Γιαννόπουλος, με βάση νέα αρχαιολογικά ευρήματα διατυπώνει την άποψη πως, «η ελληνική γλώσσα δεν εισήλθε στην Ελλάδα περί τα τέλη της 3ης χιλιετίας π.Χ., αλλά την εποχή εκείνη αποτελούσε ήδη -και ίσως από καιρό- την γλώσσα των κατοίκων του ελλαδικού χώρου ή ορισμένων εξ αυτών >>. Σελ., 269 – 270. «Πόθεν και πότε οι Έλληνες;
Οι υπεύθυνες απαντήσεις της επιστήμης και η παρούσα κατάσταση της έρευνας για την πρώτη αρχή του ελληνικού πολιτισμού. Πανεπιστημιακές Εκδόσεις Κρήτης». Παρόλο που συγγραφέας θεωρεί πως στην Κρήτη πραγματοποιείται η «δημιουργία του πρώτου μεγάλου και εγγράμματου – μάλλον όχι όμως και ελληνόφωνου πολιτισμού της Ευρώπης», σελ. 275, οι πηγές που παραθέσαμε δείχνουν πως ο μινωϊκός πολιτισμός ήταν ελληνόφωνος!
Αύριο στο Πολύκεντρο η παρουσίαση του βιβλίου
Το βιβλίο που προλογίζει ο Χρήστος Χατζηιωσήφ, ομότιμος καθηγητής Ιστορίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, θα παρουσιαστεί αύριο, Τετάρτη 4 Φεβρουαρίου 2026, στις 6.30 μ.μ. στο Πολύκεντρο του Δήμου Ηρακλείου.
Για το βιβλίο θα μιλήσουν ο Χρήστος Χατζηιωσήφ, ομότιμος καθηγητής Ιστορίας Νεώτερων Χρόνων του Πανεπιστημίου Κρήτης, ο Μανόλης Δαφέρμος, καθηγητής Επιστημολογίας της Ψυχολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και ο Παναγιώτης Γεωργουδής, δημοσιογράφος, ποιητής, συγγραφέας.
Τη διοργάνωση της εκδήλωσης έχει αναλάβει το Συμπόσιο Πολιτισμού.