Στην «κόψη του ξυραφιού» αναμένεται να λειτουργήσουν για άλλη μια χρονιά χιλιάδες επιχειρήσεις τουρισμού και επισιτισμού στο βόρειο παραλιακό μέτωπο της Κρήτης. Ξενοδοχεία, εστιατόρια, μονάδες εστίασης και τουριστικές επιχειρήσεις ετοιμάζονται να υποδεχθούν εκατομμύρια επισκέπτες. Ωστόσο, πίσω από την εικόνα της τουριστικής ανάπτυξης παραμένουν σοβαρά ερωτήματα για την ασφάλεια των εγκαταστάσεων και των χώρων εργασίας.
Η τραγωδία της φονικής έκρηξης στο εργοστάσιο «Βιολάντα», που στοίχισε τη ζωή σε πέντε γυναίκες εργαζόμενες, επαναφέρει με τον πιο δραματικό τρόπο στο προσκήνιο το ζήτημα της ασφάλειας σε εγκαταστάσεις, όπου χρησιμοποιούνται εύφλεκτα υλικά και ενεργειακές υποδομές υψηλού κινδύνου.
Το περιστατικό λειτούργησε ως ένα ισχυρό «καμπανάκι» για το πόσο εύθραυστη μπορεί να είναι η ισορροπία ανάμεσα στη λειτουργία μιας επιχείρησης και την προστασία της ανθρώπινης ζωής.
Στην Κρήτη, το πρόβλημα αποκτά διαστάσεις, καθώς μεγάλο μέρος των ξενοδοχειακών μονάδων και των επιχειρήσεων εστίασης λειτουργεί με εγκαταστάσεις υγραερίου, οι οποίες απαιτούν αυστηρή τήρηση των κανόνων πυρασφάλειας και συστηματικούς ελέγχους.
Ο πρόεδρος του Συλλόγου Ελευθέρων Επαγγελματιών Μηχανικών Ηρακλείου, Κώστας Ξυλούρης, επισημαίνει ότι η Κρήτη παρουσιάζει μια σημαντική ιδιαιτερότητα που αφορά στη μαζική χρήση υγραερίου σε ξενοδοχεία και επιχειρήσεις εστίασης.
Σύμφωνα με τον ίδιο, πάνω από το 90% των ξενοδοχείων του νησιού χρησιμοποιεί υγραέριο, ενώ αντίστοιχες εγκαταστάσεις υπάρχουν σε δεκάδες άλλες επιχειρήσεις σε όλη την Κρήτη. Πρόκειται για ένα καύσιμο ιδιαίτερα αποδοτικό και ευρέως χρησιμοποιούμενο στον τουριστικό τομέα, το οποίο όμως ενέχει σοβαρούς κινδύνους, όταν δεν τηρούνται με αυστηρότητα οι κανόνες ασφαλείας.
Όπως εξηγεί, όσο μεγαλύτερη είναι μια επιχείρηση, τόσο πιο οργανωμένα είναι συνήθως τα μέτρα πυρασφάλειας που λαμβάνονται. Αντίθετα, στις μικρότερες επιχειρήσεις παραμένει συχνά ασαφές αν εφαρμόζονται όλα τα απαραίτητα μέτρα και αν πραγματοποιούνται οι αναγκαίοι έλεγχοι.
Ιδιαίτερη ανησυχία προκαλούν οι μεγάλες δεξαμενές υγραερίου που χρησιμοποιούνται σε ξενοδοχειακές μονάδες
Όπως εξηγεί ο κ. Ξυλούρης, σε πολλές περιπτώσεις πρόκειται για εγκαταστάσεις που μπορεί να περιέχουν δεκάδες χιλιάδες λίτρα καυσίμου. Μια δεξαμενή 50.000 λίτρων, αν υπάρξει έκρηξη, μπορεί να προκαλέσει τεράστια καταστροφή.
«Χωρίς να θέλω να τρομάξω κανέναν, μια τέτοια εγκατάσταση, αν δεν λειτουργεί με βάση τις προδιαγραφές, μπορεί να μετατραπεί σε μια πραγματική βόμβα», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Οι εγκαταστάσεις αυτές, όπως εξηγεί, πρέπει να βρίσκονται εκτός των κτηρίων, σε ειδικά διαμορφωμένους χώρους, με όλα τα προβλεπόμενα μέτρα προστασίας. Παράλληλα, απαιτείται συνεχής συντήρηση και αυστηρός έλεγχος από εξειδικευμένους τεχνικούς.
Ο ίδιος εκφράζει μάλιστα έντονο προβληματισμό για την πρακτική που επιτρέπει η νομοθεσία να τοποθετούνται τέτοιες εγκαταστάσεις, ακόμη και σε ταράτσες βιομηχανικών κτηρίων, επισημαίνοντας ότι μια πιθανή διαρροή υγραερίου μπορεί να περάσει απαρατήρητη και να δημιουργήσει ένα εκρηκτικό μείγμα.
Την ίδια στιγμή, σημαντικό πρόβλημα αποτελεί η υποστελέχωση των υπηρεσιών, που είναι αρμόδιες για τον έλεγχο των μέτρων πυρασφάλειας.
Το Γραφείο Πυρασφάλειας των Πυροσβεστικών Υπηρεσιών Ηρακλείου καλείται κάθε χρόνο να εξετάσει εκατοντάδες φακέλους επιχειρήσεων και εγκαταστάσεων, προκειμένου να διαπιστωθεί αν πληρούνται όλες οι προϋποθέσεις για την έγκριση των μέτρων ασφαλείας.
Η διαδικασία αυτή είναι ιδιαίτερα απαιτητική και χρονοβόρα, καθώς κάθε φάκελος εξετάζεται λεπτομερώς και ανάλογα με τη δραστηριότητα της επιχείρησης απαιτούνται διαφορετικά μέτρα.
Όπως επισημαίνουν ειδικοί, πολλές φορές, το κόστος που απαιτείται για την επισκευή ή τη σωστή εγκατάσταση ενός συστήματος ασφαλείας είναι πολύ μικρότερο από τις ζημιές που μπορεί να προκαλέσει ένα σοβαρό ατύχημα.
Καθώς λοιπόν η τουριστική περίοδος ξεκινά και χιλιάδες επιχειρήσεις στα βόρεια παράλια της Κρήτης ετοιμάζονται να λειτουργήσουν ξανά σε πλήρη ρυθμό, το ζήτημα της ασφάλειας στους χώρους εργασίας αποκτά ιδιαίτερη σημασία.
Ο τεχνικός ασφαλείας
Ένα ακόμη κρίσιμο ζήτημα, που αναδεικνύεται στη συζήτηση για την ασφάλεια στους χώρους εργασίας, είναι ο ρόλος του τεχνικού ασφαλείας, ο οποίος -όπως επισημαίνουν οι ειδικοί- βρίσκεται συχνά σε δύσκολη και αντιφατική θέση.
Όπως εξηγεί ο πρόεδρος του Συλλόγου Ελευθέρων Επαγγελματιών Μηχανικών Ηρακλείου, Κώστας Ξυλούρης, ο τεχνικός ασφαλείας επισκέπτεται τις επιχειρήσεις, καταγράφει κινδύνους και προτείνει μέτρα πρόληψης. Ωστόσο, στην πράξη, η παρουσία του είναι συνήθως περιορισμένη, καθώς πολλές φορές απασχολείται μόνο για λίγες ώρες τον μήνα.
Παρότι ο ρόλος του είναι κυρίως συμβουλευτικός και οι υποδείξεις του προς τον εργοδότη δεν έχουν δεσμευτικό χαρακτήρα, σε περίπτωση εργατικού ατυχήματος συχνά βρίσκεται στο επίκεντρο των ευθυνών και καλείται να λογοδοτήσει ακόμη και ποινικά.
Όπως τονίζει ο κ. Ξυλούρης, το γεγονός αυτό αναδεικνύει την ανάγκη επανεξέτασης του πλαισίου λειτουργίας του θεσμού, ώστε να αποσαφηνιστεί ποιος έχει την πραγματική ευθύνη για την εφαρμογή των μέτρων ασφάλειας στις επιχειρήσεις.
Έλλειψη κουλτούρας ασφάλειας στους χώρους εργασίας
Στο ίδιο πλαίσιο κινείται και η τοποθέτηση του προέδρου του Εργατικού Κέντρου Ηρακλείου και αντιπεριφερειάρχη Κοινωνικής Πολιτικής, Στέλιου Βοργιά, ο οποίος επισημαίνει ότι το πρόβλημα δεν περιορίζεται μόνο στους ελέγχους.
Όπως τονίζει, σε αρκετές επιχειρήσεις -ιδιαίτερα σε βιοτεχνίες και βιομηχανίες- καταγράφονται σοβαρές παραβάσεις, που σχετίζονται με τη χρήση φιαλών υγραερίου, εξοπλισμού αυτογενούς και άλλων επικίνδυνων υλικών.
Το βασικό πρόβλημα, σύμφωνα με τον ίδιο, είναι ότι δεν έχει καλλιεργηθεί ακόμη μια πραγματική κουλτούρα ασφάλειας στους χώρους εργασίας.
Οι εργαζόμενοι συχνά διστάζουν να αναφέρουν προβλήματα ή να ζητήσουν καλύτερες συνθήκες ασφάλειας, καθώς βρίσκονται σε μειονεκτική θέση απέναντι στον εργοδότη τους.
Για τον λόγο αυτόν, το Εργατικό Κέντρο Ηρακλείου δέχεται ακόμη και ανώνυμες καταγγελίες από εργαζόμενους, που θέλουν να αναφέρουν ζητήματα που αφορούν την ασφάλεια στον χώρο εργασίας τους.
Από την πλευρά του, ο κ. Κώστας Ξυλούρης επισημαίνει ότι οι εργαζόμενοι είναι ευάλωτοι, καθώς, αν προχωρήσουν σε καταγγελία, στοχοποιούνται ή και απολύονται.
Θα ήταν, όπως επισημαίνει, ένας ρόλος διεκδικητικού συνδικαλισμού, που σήμερα δεν υπάρχει.
Όσον αφορά στην κουλτούρα ασφάλειας στους χώρους εργασίας από την πλευρά των εργοδοτών, ο κ. Ξυλούρης επεσήμανε ότι κάθε περίπτωση είναι διαφορετική, δεν είναι όλοι το ίδιο, αλλά σίγουρα κάποιοι λένε: «Δεν έγινε 25 χρόνια, θα γίνει τώρα;».
Όπως δήλωσε ο κ. Βοργιάς, προγραμματίζεται καμπάνια ενημέρωσης για την ασφάλεια στους χώρους εργασίας, σε συνεργασία της Περιφέρειας με το Επιμελητήριο, επαγγελματικούς φορείς, τον κατασκευαστικό κλάδο και τα σωματεία εργαζομένων.
Στόχος είναι να ενισχυθεί η ενημέρωση, τόσο των εργοδοτών, όσο και των εργαζομένων για τα μέτρα, που πρέπει να λαμβάνονται, ώστε να μειωθεί ο κίνδυνος ατυχημάτων.