Μία έκθεση που ταξιδεύει τον επισκέπτη στα «καταγάλανα νερά της Μεσογείου», με αφετηρία την Κρήτη και με οδηγό τους χάρτες, την ιστορία και τις διαφορετικές αναπαραστάσεις του νησιού, από τον 16ο έως και τον 18ο αιώνα, εγκαινιάζεται αύριο στο Αρχαιολογικό Μουσείο Ηρακλείου, στην Αίθουσα Περιοδικών Εκθέσεων. Πρόκειται για την περιοδική έκθεση «Στη μέση του κόσμου: Η Κρήτη στην ευρωπαϊκή χαρτογραφία από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα. Αναπαραστάσεις και ταυτότητες», η οποία θα διαρκέσει έως τις 10 Ιανουαρίου 2027 και αποτελεί «καρπό» συνεργασίας του Αρχαιολογικού Μουσείου Ηρακλείου με τον επιμελητή της Βρετανικής Αρχαιολογικής Σχολής στην Κνωσό, Κωστή Χρηστάκη, αρχαιολόγο, και τον καθηγητή της Σχολής Αρχιτεκτόνων Μηχανικών στο Πολυτεχνείο Κρήτης, Νίκο Σκουτέλη.
Η έκθεση, η οποία παρουσιάστηκε σήμερα, φωτίζει την Κρήτη μέσα από την εξέλιξη της χαρτογραφικής αποτύπωσής της, αλλά και μέσα από όσα οι ίδιοι οι χάρτες αποκαλύπτουν ή και αποκρύπτουν, όπως ανέφερε ο κ. Χρηστάκης για την εποχή που δημιουργήθηκαν.
Ο επιμελητής της έκθεσης τόνισε ότι ο επισκέπτης «μπορεί να ταξιδέψει στα καταγάλανα νερά της Μεσογείου, ξεκινώντας από την Κρήτη, και να δει την ιστορία του νησιού από την αρχαιότητα μέχρι τα τέλη του 18ου αιώνα». Στην έκθεση παρουσιάζεται ο τρόπος με τον οποίο αποτυπώθηκαν οι ακτές και τα βουνά του νησιού, αλλά και ο τρόπος με τον οποίο η χαρτογραφία συνδέθηκε με την ιστορία, την πολιτική ή και την άσκηση της εξουσίας, σύμφωνα με τον κ. Χρηστάκη.
Κεντρικός άξονας της έκθεσης, πάντως, είναι η περίοδος από τον 16ο έως τον 18ο αιώνα, ενώ μέσα από τους χάρτες ο επισκέπτης μπορεί να δει όχι μόνο την προσπάθεια καταγραφής του γεωγραφικού χώρου, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο η χαρτογραφία μπορούσε να χρησιμοποιηθεί για την επιβεβαίωση της πολιτικής κυριαρχίας, την έκφραση ιδεολογιών και θρησκευτικών πεποιθήσεων.
«Οι χάρτες αποτυπώνουν την πραγματικότητα της κυρίαρχης ελίτ, της κυρίαρχης πολιτικής ελίτ», σημείωσε ο κ. Χρηστάκης, υπογραμμίζοντας ότι το ζητούμενο είναι να αναζητήσει ο επισκέπτης «την ιστορία πίσω από τους χάρτες, δηλαδή τι κρύβουν οι χάρτες».
Η έκθεση παρακολουθεί, παράλληλα, την εξέλιξη της ίδιας της χαρτογραφικής γνώσης και των ρευμάτων, καθώς παρουσιάζει χάρτες από τις πρώιμες απεικονίσεις, που συχνά απέχουν σημαντικά από την πραγματική μορφή του τόπου, και εν συνεχεία ακριβέστερες αποτυπώσεις.
«Βλέπει την εξέλιξη της απόδοσης του τόπου», διευκρίνισε ο επιμελητής, συμπληρώνοντας πως μέσα από τους χάρτες φαίνεται «πώς σιγά-σιγά, από χαρτογραφικά πρότυπα που δεν έχουν καμία σχέση με την πραγματικότητα, με βάση την παρατήρηση, με βάση τις σωστές προσεγγίσεις της τεχνολογίας εκείνης της εποχής για την αποτύπωση του εδάφους, πλησιάζουμε στη μορφή της Κρήτης, έτσι όπως εμείς την ξέρουμε».
Στη συγκεκριμένη έκθεση, η οποία εγκαινιάζεται αύριο στις 18:30, η χαρτογραφία δεν παρουσιάζεται απλά ως τεχνική καταγραφής ενός τόπου, αφού οι χάρτες λειτουργούν και ως ιστορικά τεκμήρια που αποτυπώνουν τον τρόπο με τον οποίο κάθε εποχή αντιλαμβανόταν την Κρήτη, τη θέση της στον χώρο της Μεσογείου, όπως και τη σημασία της πολιτικά ή και οικονομικά.
Αυτήν την ιστορία των χαρτών ως διαδρομή εξερευνά η έκθεση, μία διαδρομή που ζωντανεύει με διαλέξεις, στρογγυλή τράπεζα, προβολή ταινίας, εργαστήριο και ξεναγήσεις, που θα πραγματοποιηθούν καθ’ όλη τη διάρκειά της από τις 29 Σεπτεμβρίου 2026 έως τις 10 Ιανουαρίου 2027.