Σε «μάχη» μεταξύ του Ελεγκτικού Συνεδρίου και Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας (EPPO) φαίνεται ότι εξελίσσεται -στη μεγάλη εικόνα της- η διερεύνηση της πολύκροτης υπόθεσης με το σκάνδαλο της TEXAN και τα «Σπιτάκια της Ανακύκλωσης», που αφορά σε υπερτιμολογημένους οικίσκους που αγοράστηκαν σε Αθήνα, Πελοπόννησο και Κρήτη, ξοδεύοντας επιπλέον 40 εκατ. ευρώ, εκ των οποίων περίπου τα 10 βαρύνουν τον ΕΣΔΑΚ, δηλαδή την Κρήτη!
Και αυτό γιατί το σκάνδαλο της Ανακύκλωσης αποκαλύπτεται από την ΕΔΕΛ, την Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου, ύστερα από παραγγελία ελέγχου από την Κομισιόν και που σε αυτή την υπόθεση συνεργάζεται με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία και είχε διαπιστώσει φωτογραφικές διατάξεις, διασπάθιση ευρωπαϊκού χρήματος και εν τέλει επιβολή δημοσιονομικής διόρθωσης.
Το σκάνδαλο της Ανακύκλωσης σήμερα φαίνεται να ανακυκλώνεται… πλέον μέσα από τη σκληρή ελληνική γραφειοκρατία, αφού ο ένας θεσμός θεωρεί τον άλλο υποδεέστερο να τον ελέγξει, με αποτέλεσμα η υπόθεση να στροβιλίζεται αέναα σε έναν νοητό περιστρεφόμενο κάδο… ανακύκλωσης!
Και την ίδια στιγμή, η εμπλοκή της Ευρωπαϊκής Εισαγγελίας είναι υπαρκτή, διεξάγοντας προκαταρκτική έρευνα τύπου ΟΠΕΚΕΠΕ για τυχόν διασπάθιση ευρωπαϊκού χρήματος και ποινικές ευθύνες αν διαπιστωθούν!
Η «μάχη» λοιπόν της Ελληνικής Δικαιοσύνης με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία, που διαπιστώνεται σε αυτή την υπόθεση, δίδεται μεταξύ του Ελεγκτικού Συνεδρίου και της ΕΔΕΛ, που είναι συνεργαζόμενος θεσμός με την EPPO, όπως έχει γίνει παραδεκτό στη Βουλή με τον ακόλουθο τρόπο.
Σύμφωνα με πληροφορίες της εφημερίδας «Πατρίς», προσφάτως το Ελεγκτικό Συνέδριο που κλήθηκε να εξετάσει την ένσταση του ΕΣΔΑΚ κατά της δημοσιονομικής διόρθωσης που του επέβαλε η ΕΔΕΛ -δηλαδή η Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου- έκρινε ότι δεν δέχεται να ελέγχεται στις αποφάσεις του από μια Υπηρεσία κατώτερή του και ανέπεμψε το θέμα στην Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου, που ως γνωστόν είναι Δικαστήριο.
Η ΕΔΕΛ από την άλλη, σύμφωνα με τις ίδιες πηγές, θεωρεί ότι η αρμοδιότητα για τον έλεγχο των ευρωπαϊκών κονδυλίων τής δίνει το δικαίωμα να ελέγχει και να κρίνει αποφάσεις του Ελεγκτικού Συνεδρίου, το οποίο ουσιαστικά κάνει τον προσυμβατικό έλεγχο, δηλαδή προτού ο φορέας υλοποίησης ενός έργου βγάλει διαγωνισμό ή υπογράψει σύμβαση με τον ανάδοχο, το Ελεγκτικό Συνέδριο εγκρίνει ή όχι.
Και το ζήτημα είναι ότι στην περίπτωση με τα «Σπιτάκια της Ανακύκλωσης» -που η ΕΔΕΛ λέει ότι μόνο η Κρήτη ξόδεψε επιπλέον 9-10 εκατ. ευρώ, που τα ενθυλάκωσε η προμηθεύτρια εταιρεία ΤΕΧΑΝ πουλώντας ακριβά τούς όρους του διαγωνισμού, την προμήθεια, την εργολαβία- τα ενέκρινε το Ελεγκτικό.
Και ταυτόχρονα η ΕΔΕΛ λέει ότι ναι μεν ελέγχθηκαν από ανώτερη Αρχή, όμως πρόκειται για ευρωπαϊκό χρήμα και θεωρεί ότι μπορεί να ελέγξει τους όρους, καθώς η αρμοδιότητά της είναι ακριβώς αυτή.
Έτσι, καλείται τώρα να αποφασίσει η Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου αν έχει αρμοδιότητα η ΕΔΕΛ επί των αποφάσεων του Δικαστηρίου, όταν πρόκειται για ευρωπαϊκούς πόρους, γεγονός που σημαίνει ότι η απόφαση της Ολομέλειας θα κρίνει διά της πλαγίας… αν υπάρχει τελικά σκάνδαλο ή όχι!
Πρόκειται ουσιαστικά για μια πρώτη ευθεία μάχη μεταξύ της ελληνικής νομοθεσίας και δικαστικής εξουσίας με τους ελεγκτικούς μηχανισμούς για το ευρωπαϊκό χρήμα, και κατ’ επέκταση με την Ευρωπαϊκή Εισαγγελία.
Επιστροφή 10 εκατ. ευρώ από Κρήτη
Στην υπόθεση τώρα με τα «Σπιτάκια της Ανακύκλωσης» είχε εμπλακεί η Κρήτη για 60 πράσινους οικίσκους ανακύκλωσης, που τοποθέτησε ο Ενιαίος Σύνδεσμος Διαχείρισης Απορριμμάτων Κρήτης (ΕΣΔΑΚ) και που στοίχισαν 19 εκατ. ευρώ.
Η αρμόδια Αρχή Ελέγχου, δηλαδή η ΕΔΕΛ -έχουσα την αρμοδιότητα ελέγχου των ευρωπαϊκών πόρων- ζητούσε δημοσιονομική διόρθωση, δηλαδή να επιστραφούν 10 εκατομμύρια ευρώ από την τσέπη του ΕΣΔΑΚ προς τα ευρωπαϊκά προγράμματα, γιατί εκ των υστέρων διαπίστωσε υπερκοστολόγηση, ενώ υπήρχε και ανταγωνιστικότερη τιμή στην αγορά για οικίσκους, σύμφωνα με την Ευρωπαία επίτροπο Ελίζα Φερέιρα, που ανακίνησε την υπόθεση εκ των υστέρων.
Η υπόθεση προφανώς δεν αφορούσε μόνο τον δικό μας ΕΣΔΑΚ στην Κρήτη, αλλά και την Αττική που πρώτη ξεκίνησε το πρόγραμμα και πάνω στους όρους του διαγωνισμού της πάτησαν η Κρήτη και η Πελοπόννησος.
Η ένσταση του ΕΣΔΑΚ
Ο ΕΣΔΑΚ, μόλις έλαβε το «μπιλιετάκι» της ΕΔΕΛ να επιστρέψει 9-10 εκατ. ευρώ ως δημοσιονομική διόρθωση, προσέφυγε στο Ελεγκτικό Συνέδριο, καταθέτοντας ενστάσεις και ύστερα από αναβολή του περασμένου Μαρτίου η ένστασή του εκδικάστηκε στις 19 Ιουνίου και σύμφωνα με πληροφορίες, έλαβε αναβολή επ’ αόριστον μέχρι να εκδικαστεί από την Ολομέλεια του Ελεγκτικού Συνεδρίου.
Μάλιστα, το Ελεγκτικό Συνέδριο φαίνεται να παραπέμπει την υπόθεση στην Ολομέλεια, καθώς θεωρεί ότι ο προσυμβατικός έλεγχος που έχει εγκρίνει το Ελεγκτικό Συνέδριο δεν μπορεί να ελεγχθεί από ένα κατώτερο όργανο του Δικαστηρίου, όπως η ΕΔΕΛ (Επιτροπή Δημοσιονομικού Ελέγχου), που υπάγεται στη Γ.Γ Δημοσιονομικής Πολιτικής του Υπουργείου Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών.
«Φασόν» διαγωνισμός μεν, εγκεκριμένος δε!
Ωστόσο, όπως έχει γίνει γνωστό, ενώ το Ελεγκτικό Συνέδριο παραπέμπει την υπόθεση στην Ολομέλειά της, η Ευρωπαϊκή Εισαγγελία ήδη έχει εμπλακεί με προκαταρκτική εξέταση για το θέμα, καθώς η ΕΔΕΛ -ύστερα από οδηγία της Κομισιόν- έλεγξε τον ανταγωνισμό στην αγορά και εντόπισε ότι το κόστος για κάθε «σπιτάκι» έφτανε έως και τις 300.000 ευρώ, την ώρα που στην ευρωπαϊκή αγορά υπήρχαν αντίστοιχες προσφορές που δεν ξεπερνούσαν τις 60.000 ευρώ (δηλαδή κοστολογήθηκαν έως και 4-5 φορές παραπάνω).
Ταυτόχρονα, υπάρχουν υπόνοιες για φωτογραφικούς διαγωνισμούς, οι προδιαγραφές και οι όροι των οποίων, όμως, όταν ο ΕΣΔΑΚ «πατούσε» σε αυτούς ήταν «φασόν» από το Ελεγκτικό Συνέδριο και το Υπουργείο Οικονομικών, δηλαδή εγκεκριμένοι για Αθήνα και Πελοπόννησο, ενώ αναζητείται τυχόν κρυφή διασύνδεση εταιρειών.
Ύστερα από παραπομπή της Ευρωπαίας επιτρόπου που «πάγωσε» το πρόγραμμα στην Κομισιόν, στην ΕΔΕΛ διαπιστώθηκε ότι υπήρχε υπερκοστολόγηση και το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας και Οικονομικών, που ήδη όμως -προ των διαγωνισμών είχε συντάξει τους όρους και τις προδιαγραφές- επέβαλε δημοσιονομικές διορθώσεις (πρόστιμα), ζητώντας την επιστροφή περίπου 40 εκατομμυρίων ευρώ από τους αρμόδιους φορείς διαχείρισης απορριμμάτων της Αττικής, της Κρήτης και της Πελοποννήσου, καθώς κρίθηκε ότι τα χρήματα αυτά δεν διατέθηκαν νόμιμα ή καλύτερα με χρηστό τρόπο. Ωστόσο, ο τρόπος ήταν ήδη εγκεκριμένος από το ίδιο το Υπουργείο, που επέβαλε τα 40 εκατ. ευρώ πρόστιμα, εκ των οποίων τα 9-10 αφορούν στην Κρήτη.
Η περίπτωση της Κρήτης και ο ανταγωνισμός TEXAN – TOMRA
Ειδικότερα για τον ΕΣΔΑΚ που ενδιαφέρει την Κρήτη, θα πρέπει να ειπωθεί ότι η δημοσιονομική πράξη από το Υπουργείο Εθνικής Οικονομίας διορθώνει την αρχική προκήρυξη των 20 εκατομμυρίων ευρώ κατά 50%, δηλαδή ζητάει πίσω 10 εκατομμύρια ευρώ. Αυτό προέκυψε μετά από έλεγχο της ΕΔΕΛ (Δημόσια Υπηρεσία του Ελεγκτικού Συνεδρίου), που διαπίστωσε ότι οι προμήθειες ήταν υπερτιμολογημένες.
Ωστόσο, ο ΕΣΔΑΚ είχε συμμετάσχει στην πρόσκληση του Υπουργείου Περιβάλλοντος για την ανακύκλωση, η οποία χρηματοδοτείτο από υπολείμματα ΕΣΠΑ 2014-2020. Η πρόσκληση ήταν ονομαστική σε τρεις φορείς, Αθήνα, Κρήτη, Πελοπόννησος, συμπεριλαμβανομένου του ΕΣΔΑΚ, και η μη συμμετοχή θα αποτελούσε παράβαση καθήκοντος.
Ακολούθησε η διαδικασία προγραμματικών συμβάσεων με τους Δήμους-μέλη, προέγκριση της δημοπρασίας από το ΥΠΕΡΑ και ανοιχτός διεθνής διαγωνισμός με τον ν.4412.
Στον διαγωνισμό υπεβλήθησαν δύο προσφορές, μία από την ελληνική εταιρεία TEXAN που συνεργάζεται με την αμερικανική ENVIPCO ως προς την τεχνολογία, και μία από τη νορβηγική TOMRA.
Η δεύτερη αποκλείστηκε λόγω τεχνικών προδιαγραφών (εγγυητική επιστολή σε άλλο όνομα φορέα από ελληνική τράπεζα, ενώ η ΤΕΧΑΝ έδωσε σωστή εγγυητική από ελληνική τράπεζα). Ίσως ακριβώς αυτό να προκάλεσε το ενδιαφέρον της Κομισιόν, καθώς κονδύλιά της έφευγαν έμμεσα προς ΗΠΑ.
Ο έλεγχος έγινε πρώτα στην Αττική που η εταιρεία δεν είχε αντίπαλο σε προσφορά και τα ευρήματα επιβλήθηκαν οριζόντια και στους άλλους ελεγχόμενους φορείς, συμπεριλαμβανομένου του ΕΣΔΑΚ Κρήτης, επειδή αγόρασαν με την ίδια προσφορά από την ίδια εταιρεία, δηλαδή ο κάθε οικίσκος, το κάθε «Σπιτάκι Ανακύκλωσης» πληρώθηκε για 300.000 ευρώ, όμως με ξεχωριστή διαγωνιστική διαδικασία!
Τα ευρήματα του ελέγχου στην Αττική αφορούσαν ανεπαρκή αξιολόγηση από την ΕΕΔ/ΥΠΕΡΑ, μη τεκμηρίωση του εύλογου της εκτιμώμενης αξίας και προσδιορισμό τεχνικών προδιαγραφών, που δεν διασφάλιζαν την ισότιμη πρόσβαση (φωτογραφική προκήρυξη).
ΓΙΑ ΣΠΙΤΑΚΙΑ ΑΝΑΚΥΚΛΩΣΗΣ
Το πόρισμα της ΕΔΕΛ που αφήνει αιχμές και στο Ελεγκτικό Συνέδριο
Το πόρισμα της ΕΔΕΛ, ωστόσο, για τις προμήθειες που έγιναν για τα «Σπιτάκια της Ανακύκλωσης» κατέγραφε:
- Τη «μη Επαρκή Αξιολόγηση από την Ε.Υ.Δ. του ΥΜΕΠΕΡΑΑ των υποβληθεισών για Ένταξη Πράξεων»
- Τη «μη τεκμηρίωση από την αναθέτουσα Αρχή ΕΔΣΝΑ του εύλογου της εκτιμώμενης αξίας της σύμβασης».
- Τη «μη επαρκή τεκμηρίωση από τις αναθέτουσες Αρχές ΦΟΔΣΑ Π. Πελοποννήσου και ΕΣΔΑΚ, καθώς και την ΕΥΔ του ΕΠ ΥΜΕΠΕΡΑΑ του εύλογου της εκτιμώμενης αξίας εκάστης των δύο αντίστοιχων συμβάσεων».
- Το ότι «ο προσδιορισμός των τεχνικών προδιαγραφών δεν διασφάλισε την ισότιμη πρόσβαση όλων των υποψηφίων και τη μη δημιουργία εμποδίων στην ανάπτυξη υγιούς ανταγωνισμού»
- Τη «μερική διαφοροποίηση του προκηρυγμένου και παραληφθέντος φυσικού αντικειμένου των ελεγχόμενων πράξεων με κωδ. ΟΠΣ 5179757, 5179765, 5179770, 5179776 και 5179778 σε σχέση με την πρόσκληση αρ. 4572/04.05.2022 της ΕΥΔ του ΕΠ ΥΜΕΠΕΡΑΑ και τις αντίστοιχες αποφάσεις ένταξης».
- Τη «μη τήρηση των Ειδικών Όρων της Έκθεσης Τεκμηρίωσης της Υπηρεσίας Γενικού Οικονομικού Συμφέροντος (ΥΓΟΣ) από τον ΕΔΣΝΑ».
Για τις φωτογραφικές προμήθειες των πολυκέντρων Ανακύκλωσης, οι διαπιστώσεις της Ομάδας Ελέγχου (ΟΕ) της ΕΔΕΛ αναφέρουν:
- Στον ΕΔΣΝΑ, το έργο αφορούσε στην προμήθεια και εγκατάσταση «πολυκέντρων Ανακύκλωσης με ενσωματωμένη κονσόλα αναγνώρισης-ζύγισης-καταγραφής», εκτιμώμενης αξίας 27.000.000,00 € πλέον ΦΠΑ 24%. Ήταν μέρος μιας συμφωνίας-πλαίσιο για διάφορες προμήθειες συνολικού ύψους 111.747.560 ευρώ μαζί με τον ΦΠΑ. Το αντικείμενο μπορούσε να διπλασιαστεί με άσκηση προαίρεσης κατά 100%.
Οι επιμέρους εκτελεστικές συμβάσεις δεν είχαν καν καταχωρηθεί στο κεντρικό σύστημα ΚΗΜΔΗΣ, όπως επιτάσσει το άρθρο 38 του ν.4412/2016.
Με απόφαση της Εκτελεστικής Επιτροπής του ΕΔΣΝΑ τον Ιούνιο του 2022, εγκρίθηκε η άσκηση δικαιώματος τμηματικής προαίρεσης και η υπογραφή αντίστοιχων εκτελεστικών συμβάσεων με προσαύξηση οικονομικού αντικειμένου κατά 11.940.000,00 ευρώ.
Το αίτημα για τον έλεγχο των συγκεκριμένων συμβάσεων υποβλήθηκε από την Ευρωπαϊκή Επιτροπή προς την ΕΔΕΛ, με την αριθμ. Ref.Ares (2023) 3170705- 05/05/2023 επιστολή της με θέμα «Αίτημα προς την ΕΔΕΛ σχετικά με τα “Σπιτάκια Ανακύκλωσης” που συγχρηματοδοτούνται από το Πρόγραμμα “Υποδομές Μεταφορών, Περιβάλλον και Αειφόρος Ανάπτυξη 2014-2020, CCI2014GR16M1OP001”».
Σύμφωνα με το Εθνικό Σχέδιο Διαχείρισης Αποβλήτων (ΕΣΔΑ) που υιοθέτησε αυτή η Κυβέρνηση το 2020, έπρεπε να αναπτυχθούν αμέσως «νέα δίκτυα χωριστής συλλογής», με διαλογή στην Πηγή (ΔσΠ) για τέσσερα κύρια υλικά-εμπορεύματα, «χαρτί, πλαστικό, γυαλί, μέταλλο, πλην συσκευασίας».
Στόχος, «η σημαντική αύξηση των ποσοστών ανακύκλωσης και παράλληλα η σημαντική μείωση των αποβλήτων που οδηγούνται προς επεξεργασία σε μονάδες υπολειμματικών συμμείκτων και κατ’ επέκταση σε ταφή». Μάλιστα, τέθηκε στόχος η ανακύκλωση να αυξηθεί από το 20% τώρα, στο 55% το 2025 (!) και 60% μέχρι το 2030.
Οι προσκλήσεις, βάσει των οποίων ξεκίνησαν οι ελεγχόμενες προμήθειες, ανέφεραν καθαρά πως ΔΕΝ αφορούν «υλικά συσκευασίας», αλλά εμπορεύματα όπως «ενδεικτικά έντυπο χαρτί, πλαστικά παιχνίδια, μεταλλικά εξαρτήματα και σκεύη, υαλοπίνακες».
Όμως, «οι προδιαγραφές που προσκομίσθηκαν αφορούν μηχανήματα της κατηγορίας reverse vending machines (RVMs), τα οποία με εύλογη βεβαιότητα διαπιστώνεται ότι αποτελούν μηχανήματα καταρχήν προορισμένα για την ανακύκλωση μπουκαλιών (bottles) και κονσερβών (cans), αντικειμένων δηλαδή που ανήκουν στην κατηγορία “υλικά συσκευασίας” και κατ’ επέκταση εμπίπτουν στη διευρυμένη ευθύνη παραγωγού σύμφωνα με την ισχύουσα νομοθεσία».
Δηλαδή, όσοι παράγουν συσκευασμένα προϊόντα, είναι υποχρεωμένοι να στήσουν δίκτυο συλλογής των υλικών συσκευασίας, ενώ για τον σκοπό αυτόν προσθέτουν συγκεκριμένο κόστος στην αγορά κάθε προϊόντος. Αντί λοιπόν τα «πολυκέντρα»-«σπιτάκια» να λειτουργούν με βάση την ευθύνη του παραγωγού, το Δημόσιο πλήρωσε υπέρογκα ποσά για την προμήθειά τους.
«Δεν είχε υποβληθεί προϋπολογισμός με τεκμηρίωση κόστους από ευρεία έρευνα αγοράς. Ειδικότερα, δεν υποβλήθηκαν αποτελέσματα έρευνας αγοράς και σχετική τεκμηρίωση για την προμήθεια των πολυκέντρων».
«Οι Προγραμματικές Συμβάσεις οι οποίες υπεβλήθησαν ήταν ανυπόγραφες»
«Δεν υποβλήθησαν ΤΣΔΑ (Τοπικά Σχέδια Διαχείρισης Αποβλήτων), τα οποία να τεκμηριώνουν την αναγκαιότητα προμήθειας πολυκέντρων». «Τα ΤΣΔΑ που δόθηκαν κατά τη διάρκεια του ελέγχου είχαν ημερομηνίες μεταγενέστερες της υποβολής της αίτησης χρηματοδότησης». «Με άλλα λόγια, προηγήθηκε η απόφαση απόκτησης των πολυκέντρων της διαπίστωσης της αναγκαιότητάς τους».
Ο ΕΔΣΝΑ ξεκίνησε για προμήθεια 90 πολυκέντρων με προϋπολογισμό 27 εκατομμύρια, ο ΦΟΔΣΑ Πελοποννήσου για 58 τεμάχια με 17,4 εκατομμύρια και ο ΕΔΣΑΚ για 60 τεμάχια με 18 εκατομμύρια ευρώ (χωρίς ΦΠΑ).
Η ΕΔΕΛ επικρίνει και το Ελεγκτικό Συνέδριο, καθώς διαπιστώνει ότι «με την υπ’ αρ.76/2023 Πράξη του ΣΤ΄ Τμήματος αποφάνθηκε ότι δεν κωλύεται η υπογραφή της ελεγχόμενης σύμβασης, διαλαμβάνοντας για την τεκμηρίωση του προϋπολογισμού τη με αρ.544/2-8-2022 βεβαίωση έρευνας αγοράς, που κατατέθηκε ως δικαιολογητικό για την ένταξη της προμήθειας». «Ωστόσο συνεχίζουν οι ελεγκτές πως το εν λόγω έγγραφο, που φέρει τον τίτλο “ΒΕΒΑΙΩΣΗ ΕΡΕΥΝΑΣ ΑΓΟΡΑΣ” και απευθύνεται προς τη Διαχειριστική Αρχή, δεν περιέχει έρευνα αγοράς».
«Δεν επιβεβαιώνεται ότι η Αναθέτουσα Αρχή ΕΔΣΝΑ ερεύνησε κατ’ ουσίαν το εύλογο του προϋπολογισμού των πολυκέντρων ανακύκλωσης, δεδομένου ότι η έρευνα αγοράς που διενήργησε και επικαλέστηκε στην ΟΕ δεν αφορούσε σε τουλάχιστον δύο ανεξάρτητους οικονομικούς φορείς, αλλά σε δύο οικονομικούς φορείς κοινού συμφέροντος με σχέση αποκλειστικότητας, που στη συνέχεια βέβαια υπέβαλαν στον υπόψη διαγωνισμό τη μοναδική προσφορά και ανέλαβαν την εκτέλεση της σύμβασης, η μεν ΤΕΧΑΝ ως ανάδοχος, η δε ENVIPCO ως κατασκευάστρια, και τούτο σε συνδυασμό με το ότι άλλη εταιρεία, που εμπορεύεται παρόμοιο εξοπλισμό, κατά δήλωσή της προσφέρει παρεμφερές προϊόν σε τιμή έως 97.000 ευρώ έναντι 300.000 ευρώ, που λήφθηκε υπόψη για την τεκμηρίωση του προϋπολογισμού στον υπόψη διαγωνισμό της Αττικής».