Μετά από τέσσερα διαδοχικά ξηρά υδρολογικά έτη, όπου ο Αποσελέμης συρρικνώνεται σε επίπεδο πισίνας σε σχέση με τα δεδομένα του, και ο εφιάλτης της δραματικής λειψυδρίας πλανιέται πάνω από το Ηράκλειο πιο απειλητικός από ποτέ, μια επιστολή ενός ανθρώπου που έχει μελετήσει όσο ελάχιστοι το ζήτημα του νερού στο Ηράκλειο, έρχεται να ανοίξει τον δημόσιο διάλογο σε ένα από τα πιο κορυφαία ζητήματα που απασχολούν ολόκληρη την ανατολική Κρήτη.
Με επιστολή του προς τον περιφερειάρχη Στ. Αρναουτάκη και τους δημάρχους Ηρακλείου Αλ. Καλοκαιρινό, Χερσονήσου Ζ. Δοξαστάκη και Μαλεβιζίου Μ. Μποκέα, ο υδρογεωλόγος PhD της Σχολής Χημικών Μηχανικών Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου Θανάσης Μαραμαθάς, ανοίγει το μεγάλο κεφάλαιο της αξιοποίησης των γλυκών νερών του Αλμυρού που, όπως τεκμηριώνει, τροφοδοτείται από τις βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις του Ψηλορείτη και μας δίνει κάθε χρόνο τεράστιες ποσότητες νερού που φτάνουν και μέχρι τα 250.000.000 m3.
Πρόκειται για απίστευτες ποσότητες νερού, που μπορούν να ξεδιψάσουν όλο το βόρειο παραλιακό μέτωπο, και όπως τεκμηριώνει επιστημονικά το πρώην στέλεχος της Διεύθυνσης Εγγείων Βελτιώσεων, μπορεί να αξιοποιηθεί από τους Δήμους, αρκεί να γίνει ανύψωση της στάθμης εξόδου του νερού της πηγής, στα 10 m.
Ο κ. Μαραμαθάς στην επιστολή του, αναφέρεται αφενός στα επιστημονικά πειράματα που έχουν αναδείξει τα πολλαπλά οφέλη που μπορούμε να έχουμε από την αξιοποίηση των νερών του Αλμυρού, που έχουν δύο κομβικά πλεονεκτήματα. Το ένα είναι η δυνατότητα παροχής στους πολίτες φυσικού και όχι τεχνητού νερού.
Το δεύτερο είναι ότι το κόστος της αξιοποίησης των γλυκών νερών του Αλμυρού που είναι και χαμηλό και διαχειρίσιμο, σε αντίθεση με όλες τις άλλες προτάσεις που διατυπώνονται όπως την αφαλάτωση, που είναι και υψηλού κόστους και εκτός των άλλων έχει και περιβαλλοντικό αποτύπωμα.
Η επιστολή του κ. Μαραμαθά κοινοποιείται στον πρόεδρο του ΟΑΚ Θ. Νίνο, και τους προέδρους των ΔΕΥΑ Ηρακλείου Χερσονήσου και Μαλεβιζίου και αναφέρει μεταξύ άλλων τα εξής: «Με αφορμή τα σοβαρότατα προβλήματα ύδρευσης τόσο του Ηρακλείου όσο και των Δήμων Μαλεβιζίου και Χερσονήσου, σας παρουσιάζω μια πρόταση επίλυσης, βασιζόμενη στα νερά της καρστικής πηγής του Αλμυρού Ηρακλείου, με χρήση του ήδη υπάρχοντος φράγματος.
Ως γνωστόν, η πηγή του Αλμυρού τροφοδοτείται από τις βροχοπτώσεις και χιονοπτώσεις του Ψηλορείτη και μας δίνει κάθε χρόνο τεράστιες ποσότητες νερού που φτάνουν και μέχρι τα 250.000.000 m3.
Το νερό αυτό, τον περισσότερο χρόνο είναι υφάλμυρο, καθώς η υδρογεωλογική λεκάνη που εκφορτίζεται από την πηγή έρχεται σε επαφή με τη θάλασσα. Υπάρχει όμως και μια περίοδος κατά τον χειμώνα, που ποικίλει σε μέγεθος ανάλογα με το ύψος των βροχοπτώσεων στον Ψηλορείτη, που η πηγή μάς δίνει άριστης ποιότητας νερό, κατάλληλο για ύδρευση και κάθε άλλη χρήση.
Ο χαρακτήρας αυτός της πηγής, οδήγησε την επιστημονική κοινότητα από τη δεκαετία του ‘60 ακόμη, να διερευνήσει την αξιοποίησή της με προσπάθειες παρεμπόδισης της εισόδου του θαλασσινού νερού στη λεκάνη της.
Ως προσφορότερη μέθοδος θεωρήθηκε η άνοδος της στάθμης εξόδου του νερού της. Κατασκευάστηκε λοιπόν για τον λόγο αυτόν από τότε ένα μικρό φράγμα μπροστά από την πηγή, που έδινε τη δυνατότητα να ανέβει η στάθμη εξόδου της από το φυσικό σημείο, στα 6m.
Η στάθμη αυτή αποδείχθηκε ανεπαρκής, καθώς εκείνη την εποχή δεν ήταν εύκολο να γίνει μια πιο αξιόπιστη πρόβλεψη για ένα σύστημα ιδιαίτερα σύνθετο όπως ο Αλμυρός, που απαιτεί τη λύση πολύπλοκων μαθηματικών εξισώσεων. Αυτό έγινε δυνατό 40 περίπου χρόνια μετά, στη Σχολή Χημικών Μηχανικών του Εθνικού Μετσόβιου Πολυτεχνείου.
Τότε καταστρώσαμε τις σχετικές εξισώσεις τις οποίες και επιλύσαμε με την χρήση υπολογιστών. Αυτή η δουλειά δημοσιεύθηκε σε μερικά από τα κορυφαία επιστημονικά περιοδικά του κλάδου της Υδρολογίας και Υδρογεωλογίας, ενώ η μεθοδολογία και το μαθηματικό μοντέλο που προέκυψε, έχουν ήδη χρησιμοποιηθεί με ιδιαίτερη επιτυχία σε άλλες περιπτώσεις σχετικών πηγών, τόσο στην Ελλάδα όσο και στο εξωτερικό.
Από εκείνη την έρευνα αποδείχθηκε ότι μια άνοδος της στάθμης εξόδου του νερού της πηγής στα 22m μπορεί να παρεμποδίσει πλήρως την υφαλμύρινση της λεκάνης της πηγής και να την κάνει να μας δίνει όλον τον χρόνο γλυκό νερό. Η ποσότητα που μπορούμε να πάρουμε σε αυτήν την περίπτωση, ακόμη και για το χειρότερο από άποψη βροχοπτώσεων έτος, είναι πάνω από 140.000.000 m3 τον χρόνο.
Το πείραμα
Το 1987, η τότε Υπηρεσία Εγγείων Βελτιώσεων του Υπουργείου Γεωργίας, πραγματοποίησε ένα πείραμα ανύψωσης στάθμης του σημείου εξόδου του νερού της πηγής στα 10m, αφού πρώτα προέβη στις κατάλληλες μικρές επεμβάσεις στο υπάρχον φράγμα, ώστε να γίνει δυνατόν να υποστηρίξει αυτήν την άνοδο.
Το αποτέλεσμα υπήρξε πολύ ενθαρρυντικό. Προέκυψε κατά την διάρκειά του μια βελτίωση της ποιότητας του νερού της τάξης του 12% όπως γίνεται φανερό με το μάτι, αν κανείς κοιτάξει τα αντίστοιχα διαγράμματα, βελτίωση όμως που στην πραγματικότητα έφτασε το 23% όπως προέκυψε όταν εκ των υστέρων εφαρμόσαμε τη μεθοδολογία μας και προσομοιώσαμε την πηγή για την περίοδο του πειράματος, με το μαθηματικό μοντέλο MODKARST που δημιουργήσαμε.
Τα παραπάνω πολύ ενθαρρυντικά αποτελέσματα μάς έκαναν να σκεφτούμε ότι ίσως είναι δυνατόν με τη χρήση του υπάρχοντος φράγματος, τουλάχιστον να επιλυθούν τα οξυμμένα προβλήματα υδροδότησης της πόλης του Ηρακλείου και της τουριστικής βόρειας παράκτιας ζώνης εκατέρωθεν της πόλης.
Προσομοιώσαμε λοιπόν την πηγή με βάση αυτόν τον στόχο, χρησιμοποιώντας τα βροχομετρικά στοιχεία 75 ετών του Ψηλορείτη και καταλήξαμε στο αποτέλεσμα ότι με άνοδο της στάθμης εξόδου στα 10 m, κάτι που μπορεί να επιτευχθεί με το υπάρχον φράγμα, έχουμε τη δυνατότητα να επιμηκύνουμε την περίοδο που η πηγή δίνει γλυκό νερό, φτάνοντας την κατά μέσο όρο, στις 212 ημέρες το έτος και παίρνοντας 150.000.000 m3, ποσότητα υπεραρκετή να αντιμετωπίσει τα υδρευτικά προβλήματα.
Σε μια χρονιά δε, ιδιαίτερα δυσμενή από άποψη βροχοπτώσεων της χρονοσειράς που χρησιμοποιήσαμε, χρονιά με λειψυδρία ανάλογη με την τωρινή, η πηγή έδωσε για 58 ημέρες γλυκό νερό ποσότητας 32.000.000 m3, που επίσης υπερκαλύπτει άνετα τις ετήσιες υδρευτικές ανάγκες».
Συμπέρασμα
Σύμφωνα με τον κ. Μαραμαθά, «τα υδρευτικά προβλήματα των Δήμων Ηρακλείου, Μαλεβιζίου και Χερσονήσου, μπορούν άνετα να αντιμετωπιστούν από την πηγή του Αλμυρού Ηρακλείου με χρήση του υπάρχοντος φράγματος».
Προτάσεις
Τρεις είναι οι βασικές προτάσεις του υδρογεωλόγου κ. Θ. Μαραμαθά. Η πρώτη είναι να γίνουν οι πολύ μικρές και ελάχιστου κόστους επεμβάσεις στο υπάρχον φράγμα ώστε, όπως και το 1987, να γίνει δυνατόν να υποστηρίζει αυτό μια ανύψωση της στάθμης εξόδου του νερού της πηγής, στα 10m.
Η δεύτερη πρόταση είναι μετά τις παραπάνω μικρές επεμβάσεις να γίνει άμεσα ανύψωση της στάθμης εξόδου του νερού της πηγής στα 10m, όπου και θα παραμείνει μόνιμα στο εξής.
Παράλληλα θα πρέπει, επίσης άμεσα, να δημιουργηθεί σταθμός συνεχούς μέτρησης της παροχής της πηγής και της ποιότητας του νερού της στη στάθμη αυτή, ώστε να αποδειχθούν και πειραματικά τα αποτελέσματα της προσομοίωσης.
Επίσης, και μέχρι την πραγματοποίηση της επόμενης πρότασης (3), να γίνει δυνατόν να αντλείται νερό από την πηγή, όταν αυτό θα είναι κατάλληλο, το οποίο να μεταφέρεται άμεσα στα υπάρχοντα δίκτυα ύδρευσης. Η τρίτη πρόταση είναι να εξετασθεί η δυνατότητα μεταφοράς του νερού της πηγής στο φράγμα του Αποσελέμη, ώστε αυτό να καταστεί μόνιμα λειτουργικό.