Σαν μικρή πολυπολιτισμική κοινότητα μέσα σε μια πόλη, η φυλακή της Νέας Αλικαρνασσού ξεκίνησε τον νέο χρόνο με ένα στοιχείο που σοκάρει: 29 εθνικότητες φιλοξενούνται σήμερα στους τοίχους ενός από τα πιο προβληματικά σωφρονιστικά καταστήματα της χώρας — μια εικόνα που αποτυπώνει όχι μόνο τον υπερπληθυσμό, αλλά και την πολυπλοκότητα των ζητημάτων που καλείται να διαχειριστεί το ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα.
Το σωφρονιστικό κατάστημα της Αλικαρνασσού, ένα παλιό κτίσμα που συχνά μοιάζει να έχει αφεθεί στην τύχη και στον χρόνο, «στραγγαλίζει» κάτω από τον υπερπληθυσμό. Σύμφωνα με τα στοιχεία της ίδιας της φυλακής, οι 310 έγκλειστοι – αντί για τους 205 για τους οποίους έχει δομηθεί – μοιράζονται χώρους που δεν μπορούν να καλύψουν ούτε τις βασικές ανάγκες διαβίωσης.
Κοιμούνται στο πάτωμα …παρέα με κατσαρίδες
Κάτω από αυτές τις συνθήκες, κοιμούνται ακόμη και στο πάτωμα, ενώ συγκλονιστικές είναι οι περιγραφές για κρατούμενους που φράζουν τα αυτιά τους με χαρτί για να εμποδίσουν την είσοδο κατσαρίδων και άλλων εντόμων καθώς προσπαθούν να κοιμηθούν. Τα δίκλινα κελιά, που κάποτε θεωρούνταν στάνταρ, σήμερα αποτελούν πολυτέλεια: συχνά τέσσερις ή περισσότεροι κρατούμενοι μοιράζονται ελάχιστα τετραγωνικά.
Το πρόβλημα της Αλικαρνασσού αντικατοπτρίζει μια ευρύτερη πραγματικότητα στις ελληνικές φυλακές, όπου ο υπερπληθυσμός έχει γίνει μάλλον κανόνας παρά εξαίρεση. Τα πρόσφατα στοιχεία δείχνουν πως το ελληνικό σωφρονιστικό σύστημα λειτουργεί χρόνια πάνω από τη σχεδιαζόμενη χωρητικότητα, με χιλιάδες επιπλέον κρατούμενους που πιέζουν ασφυκτικά τα όρια των εγκαταστάσεων — μια κατάσταση που έχει προσελκύσει την προσοχή ακόμη και ευρωπαϊκών επιτροπών που ελέγχουν τις συνθήκες κράτησης.
Η παρουσία 29 διαφορετικών εθνικοτήτων στο ίδιο σωφρονιστικό κατάστημα πολλαπλασιάζει τις προκλήσεις: διαφορετικές κουλτούρες, συνήθειες και γλώσσες δημιουργούν ένα περιβάλλον όπου οι εντάσεις μπορούν να αναζωπυρωθούν εύκολα, επιβαρύνοντας τη δουλειά των υπαλλήλων και την καθημερινότητα των κρατουμένων.
Οι αρμόδιες πηγές σημειώνουν ότι υπάρχουν σχεδόν όλες οι εθνικότητες — εκτός από τους Αλβανούς — γεγονός που αποτυπώνει την ποικιλία και, ταυτόχρονα, την ένταση ενός μικρού κόσμου μέσα στους τοίχους της φυλακής.
Τι κάνει το κράτος
Σε εθνικό επίπεδο, η κυβέρνηση προσπαθεί να αντιμετωπίσει το γενικότερο ζήτημα του υπερπληθυσμού με ένα φιλόδοξο πρόγραμμα που προβλέπει την κατασκευή νέων φυλακών και την αύξηση των διαθέσιμων θέσεων, καθώς και μέτρα όπως η ηλεκτρονική παρακολούθηση και αλλαγές στη διαχείριση ποινών.
Παρά τις εξαγγελίες, όμως, η καθημερινότητα στις φυλακές όπως αυτή της Αλικαρνασσού παραμένει δυσβάσταχτη. Ο συνωστισμός και οι άθλιες συνθήκες διαβίωσης δεν αποτελούν μόνο στατιστικά στοιχεία, είναι η σκληρή πραγματικότητα που ζουν χιλιάδες άνθρωποι μέσα σε εγκαταστάσεις που κάποτε προορίζονταν να προσφέρουν ασφάλεια, αποκατάσταση και σεβασμό στα ανθρώπινα δικαιώματα.