Ο Μιχάλης Φραγκιαδάκης είναι ένας σπουδαίος μουσικός που κατόρθωσε μέσα από το λαούτο του έναν ολόκληρο τόπο να μιλήσει!
Στα χέρια του, το λαούτο δεν είναι απλώς ένα μουσικό όργανο. Είναι μνήμη. Είναι αφήγηση. Είναι η φωνή μιας Κρήτης που δεν έπαψε ποτέ να τραγουδά, ακόμη κι όταν οι άνθρωποί της έφυγαν μακριά από τον τόπο τους. Κάθε χορδή μοιάζει να κουβαλά ένα κομμάτι από το κρητικό τοπίο. Τον αέρα των βουνών, την αρμύρα της θάλασσας, τη σκόνη των χωματόδρομων, τα καλοκαιρινά πανηγύρια, τις παρέες γύρω από ένα τραπέζι, τις μαντινάδες που γεννήθηκαν αυθόρμητα και έγιναν τραγούδι.
Γιατί η κρητική μουσική δεν είναι απλώς ήχος. Είναι τρόπος να υπάρχεις. Και ο Μιχάλης Φραγκιαδάκης γνωρίζει καλά αυτή τη γλώσσα. Μια γλώσσα που δεν διδάσκεται μόνο με νότες. Μαθαίνεται μέσα από τη ζωή, από τις μνήμες, από τους ανθρώπους, από τις χαρές και τις απώλειες, από εκείνη τη βαθιά ανάγκη του Κρητικού να μετατρέπει το συναίσθημα σε τραγούδι.
Μια συναυλία που έγινε συνάντηση
Αυτό το συναπάντημα της μνήμης με το σήμερα αποτυπώθηκε και στη συναυλία του Μιχάλη Φραγκιαδάκη, που πραγματοποιήθηκε την Κυριακή βράδυ 27 Σεπτεμβρίου στο Ηράκλειο. Η αρχική συνάντηση με το κοινό είχε προγραμματιστεί στην Πύλη Βηθλεέμ. Οι καιρικές συνθήκες, όμως, επέβαλαν την αλλαγή του χώρου και η συναυλία μεταφέρθηκε στο Πολύκεντρο του Δήμου Ηρακλείου. Και τελικά, ίσως η μουσική να μην έχει τόσο μεγάλη ανάγκη τον χώρο όσο έχει ανάγκη τους ανθρώπους. Έτσι, το Πολύκεντρο γέμισε ήχους, ρυθμούς και φωνές. Γέμισε από εκείνη την ιδιαίτερη συγκίνηση που γεννιέται όταν ένας καλλιτέχνης συναντά το κοινό του και, μέσα από τη μουσική, δημιουργείται ένας άτυπος διάλογος ανάμεσα στη σκηνή και στην πλατεία.
Ο Μιχάλης Φραγκιαδάκης, με το λαούτο του, έδωσε τον παλμό.
Και δίπλα του στάθηκαν μουσικοί και τραγουδιστές που συνέβαλαν στη δημιουργία μιας βραδιάς με έντονο κρητικό χρώμα. Ο Βαγγέλης Καλλέργης και η Χαρά Φραγκιαδάκη έδωσαν τη δική τους φωνή στα τραγούδια, μεταφέροντας το συναίσθημα της μουσικής στο κοινό, ενώ στα ντραμς ο Νίκος Δοξαστάκης πρόσθεσε τον ρυθμικό παλμό, δημιουργώντας μαζί με το λαούτο ένα μουσικό τοπίο γεμάτο ενέργεια και ζωντάνια.
Κι εκεί, ανάμεσα στις φωνές και στις χορδές, η Κρήτη βρήκε ξανά τον τρόπο να μιλήσει.
Η παράδοση δεν είναι μουσείο
Ίσως αυτή να είναι και η μεγαλύτερη αξία της δουλειάς ενός καλλιτέχνη σαν τον Μιχάλη Φραγκιαδάκη. Δεν αντιμετωπίζει την παράδοση σαν κάτι ακίνητο. Η παράδοση, όταν είναι πραγματικά ζωντανή, δεν βρίσκεται πίσω μας. Προχωρά μαζί μας. Αλλάζει, συνομιλεί με το σήμερα, αποκτά νέες αποχρώσεις, χωρίς να χάνει την ταυτότητά της. Κι αυτό ακριβώς συμβαίνει όταν το λαούτο περνά από τα χέρια ενός μουσικού που δεν το βλέπει απλώς ως όργανο, αλλά ως φορέα πολιτισμού. Οι παλιές μελωδίες συναντούν το παρόν. Οι μνήμες συναντούν τη νέα γενιά. Και η Κρήτη αποδεικνύει για ακόμη μία φορά πως η παράδοση δεν χρειάζεται να κλειστεί σε βιτρίνες για να διασωθεί. Χρειάζεται ανθρώπους να την αγαπούν. Να την υπηρετούν. Να την εξελίσσουν. Να την τραγουδούν.
Ένας ήχος που ταξιδεύει
Υπάρχει, όμως, κάτι ακόμη που κάνει την κρητική μουσική ξεχωριστή. Είναι η δύναμή της να ταξιδεύει. Να περνά τη θάλασσα. Να φτάνει στις μεγάλες πόλεις και στα μικρά χωριά, στις χώρες της ξενιτιάς, στα σπίτια των ανθρώπων που ζουν μακριά από την Κρήτη και, με μια μόνο μελωδία, να τους επιστρέφει στον τόπο που άφησαν πίσω. Γιατί η πατρίδα δεν είναι πάντοτε ένας τόπος. Μπορεί να είναι ένας σκοπός. Μια μαντινάδα. Μια φωνή. Ο ήχος ενός λαούτου. Κάποτε αρκούν λίγες νότες για να ανοίξει μέσα μας μια πόρτα που νόμιζε κανείς πως είχε κλείσει. Και τότε επιστρέφουν όλα. Οι αυλές. Οι άνθρωποι. Οι γιορτές. Τα καλοκαίρια. Τα πρόσωπα που έφυγαν. Η μυρωδιά του χώματος μετά τη βροχή. Το τραπέζι της παρέας. Η Κρήτη. Ολόκληρη η Κρήτη.
Όταν η μουσική γίνεται μνήμη
Ο Μιχάλης Φραγκιαδάκης υπηρετεί αυτή τη μνήμη με το δικό του προσωπικό αποτύπωμα. Και ίσως εκεί να βρίσκεται η ουσία κάθε αυθεντικού καλλιτέχνη: να μπορεί να παίρνει κάτι που υπάρχει εδώ και αιώνες και να το κάνει να ακούγεται σαν να γράφτηκε σήμερα. Να παίρνει μια παράδοση και να της δίνει ανάσα. Να παίρνει μια μελωδία και να την κάνει συναίσθημα. Να παίρνει ένα λαούτο και να το μετατρέπει σε γλώσσα. Μια γλώσσα που δεν χρειάζεται μετάφραση. Γιατί όταν μιλά η μουσική, οι άνθρωποι καταλαβαίνουν.
Και την Κυριακή το βράδυ 27 Σεπτεμβρίου, στο Πολύκεντρο του Δήμου Ηρακλείου, μετά την αλλαγή του χώρου που επέβαλαν οι καιρικές συνθήκες, η μουσική έγινε ξανά τόπος συνάντησης.
Το λαούτο του Μιχάλη Φραγκιαδάκη συνάντησε τις φωνές του Βαγγέλη Καλλέργη και της Χαράς Φραγκιαδάκη. Τα ντραμς του Νίκου Δοξαστάκη έδωσαν τον ρυθμό και συμπληρώθηκε η όλη μυσταγωγία με τους εκπληκτικούς χορευτές της Σχολής Κρητικών χορών ΚΟΥΝΤΟΥΡΗΣ. Το κοινό έγινε μέρος της μουσικής. Γιατί μια συναυλία δεν τελειώνει όταν σβήσουν τα φώτα. Συνεχίζεται μέσα στους ανθρώπους. Στους δρόμους της επιστροφής. Στις συζητήσεις. Στις μνήμες. Σε εκείνο το τραγούδι που μπορεί να συνεχίσει να παίζει μέσα μας, ακόμη κι όταν η σκηνή έχει αδειάσει. Και ποιος δεν σιγοτραγουδάει το: « Πάντα θλιμμένη Χαραυγή….» σε μουσική Μιχάλη & Αντώνη Φραγκιαδάκη & στίχους: Γιώργη Σταυρακάκη « Μιχαλόμπα», Φρατζόκωστα, Αντώνη & Μιχάλη Φραγκιαδάκη.
Και ίσως αυτό να είναι τελικά το μεγαλύτερο δώρο της μουσικής. Να μας θυμίζει ποιοι είμαστε. Από πού ερχόμαστε. Τι αγαπήσαμε.
Τι χάσαμε. Και τι αξίζει να κρατήσουμε. Ο Μιχάλης Φραγκιαδάκης κρατά το λαούτο του και μαζί του κρατά ένα κομμάτι από τη συλλογική μνήμη ενός τόπου. Το παραδίδει στη νέα εποχή.
Και η Κρήτη, μέσα από τις χορδές του, συνεχίζει να μιλά. Όχι δυνατά, αλλά βαθιά. Γιατί όταν το λαούτο γίνεται γλώσσα της Κρήτης, δεν χρειάζονται πολλές λέξεις. Χρειάζεται μόνο να ακούσεις!