Εκεί που βγήκες δεν μπορεί
άλλος αϊτός να φτάσει
γιατί δεν είχε τα φτερά
που είχες να πετάξει
Ο καπετάνιος με την Κρητική ψυχή από τη Ροδεσία έως τον Παναθηναϊκό και τις ανθρώπινες σχέσεις, η ζωή ενός Κρητικού που άφησε ανεξίτηλο αποτύπωμα
Η ζωή ενός αυθεντικού Κρητικού, η τόλμη της θάλασσας, η εποχή του Παναθηναϊκού και η ανθρώπινη πλευρά ενός μοναδικού ανθρώπου.
Υπάρχουν άνθρωποι που περνούν από τη ζωή και αφήνουν το όνομά τους πίσω. Και υπάρχουν εκείνοι που αφήνουν κάτι πολύ μεγαλύτερο.
Μια προσωπικότητα που δύσκολα περιγράφεται, μια διαδρομή γεμάτη έντονες στιγμές και μια παρουσία που εξακολουθεί να γίνεται αισθητή ακόμα και όταν οι ίδιοι έχουν φύγει. Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης, ο γνωστός «καπετάνιος» ανήκει σε αυτή τη δεύτερη κατηγορία.
Ένας Κρητικός με ξεχωριστό χαρακτήρα, ισχυρή θέληση, θάρρος, πείσμα, γνώσεις, χιούμορ και έναν εντελώς δικό του τρόπο να επικοινωνεί με τους ανθρώπους. Ο θάνατός του στις 16 Οκτώβρη σε ηλικία 90 ετών κλείνει ένα μεγάλο κεφάλαιο της ελληνικής ναυτιλίας, του επιχειρείν και του ποδοσφαίρου. Δεν κλείνει όμως τις ιστορίες που τον συνοδεύουν, ούτε τη μνήμη ενός ανθρώπου που δεν έμοιαζε με κανέναν άλλον.
Από την Κρήτη στη μεγάλη θάλασσα
Γεννημένος στις 7 Απριλίου 1936 στην Επισκοπή Ρεθύμνου, ο Γιώργος Βαρδινογιάννης μεγάλωσε σε μια οικογένεια με ισχυρούς δεσμούς με την επιχειρηματική ζωή. Σε αντίθεση με αδέλφια του που ακολουθούσαν τη στρατιωτική σταδιοδρομία στο Πολεμικό Ναυτικό, εκείνος επέλεξε την εμπορική ναυτιλία. Σπούδασε στη Σχολή Εμποροπλοιάρχου του Σαουθάμπτον στην Αγγλία και ακολούθησε τον δρόμο της θάλασσας.
Για τον «καπετάνιο», η θάλασσα δεν ήταν απλά ένα επάγγελμα. Ήταν ένας κόσμος που απαιτούσε αποφασιστικότητα, καθαρό μυαλό, ψυχραιμία και την ικανότητα να αναλαμβάνεις ευθύνες, όταν οι συνθήκες γίνονται δύσκολες.
Χαρακτηριστικά αυτά ήταν και τα «πιστεύω» που τον συνόδευαν σε ολόκληρη τη ζωή του. Το προσωνύμιο «καπετάνιος» δεν καθιερώθηκε τυχαία. Συνδέθηκε με μια από τις πιο γνωστές και τολμηρές ιστορίες της ναυτικής του διαδρομής. Την υπόθεση του εμπάργκο στη Ροδεσία, τη σημερινή Ζιμπάμπουε.
Η περιπέτεια που έγινε ιστορία
Στη δεκαετία του 1960, η διεθνής κοινότητα είχε επιβάλει πετρελαϊκό εμπάργκο στη Ροδεσία, ενώ η Βρετανία επιχειρούσε να εμποδίσει τη μεταφορά πετρελαίου μέσω του λιμανιού της Μπέιρα στη Μοζαμβίκη. Μέσα σε αυτή τη διεθνή αντιπαράθεση βρέθηκε ο Γιώργος Βαρδινογιάννης, ως πλοίαρχος του δεξαμενόπλοιου «Ιωάννα Β’».
Η αποστολή, όπως είχε καταγραφεί στις σχετικές ιστορικές αφηγήσεις, συνδέθηκε με την παράκαμψη του αποκλεισμού και την προσπάθεια να φτάσει το φορτίο στον προορισμό του. Δεν επρόκειτο για μια συνηθισμένη εμπορική διαδρομή, αλλά για μία υπόθεση που ξεπερνούσε τα στενά όρια της ναυσιπλοΐας και αποκτούσε διεθνείς πολιτικές διαστάσεις.
Εκεί αποτυπώθηκε η τόλμη που θα γινόταν σήμα κατατεθέν του.
Η θάλασσα, οι δύσκολες αποφάσεις και η ανάληψη ευθύνης αποτελούσαν το πεδίο, στο οποίο διαμορφώθηκε ο άνθρωπος που θα γνώριζε ολόκληρη η Ελλάδα ως «καπετάνιο».
Ο άνθρωπος που δεν περνούσε απαρατήρητος
Όσοι γνώρισαν τον Γιώργο Βαρδινογιάννη ή συνομίλησαν μαζί του, αντιλαμβάνονταν γρήγορα ότι είχαν απέναντί τους μια ξεχωριστή προσωπικότη- τα.
Ήταν δωρικός, εκρηκτικός όταν το απαιτούσε η περίπτωση, με ισχυρή άποψη για τα πράγματα και την αυτοπεποίθηση του ανθρώπου που δεν φοβάται να την υποστηρίζει.
Οι γνώσεις του δεν περιορίζονταν στη ναυτιλία ή στο ποδόσφαιρο. Είχε διαβάσει Λογοτεχνία, γνώριζε Ιστορία, παρακολουθούσε τον Πολιτισμό, τα ενδιαφέροντα για όσα συνέβαιναν γύρω του. Μπορούσε να ανοίξει μια συζήτηση για διαφορετικά θέματα, να επιχειρηματολογήσει, να διαφωνήσει και να υπερασπιστεί τη θέση του με επιμονή. Όταν βρισκόταν σε μια παρέα, η παρουσία του γινόταν αμέσως αισθητή. Τα μάτια του σπίθιζαν, ο λόγος του είχε ένταση και οι συνομιλητές του συχνά παρακολουθούσαν με ενδιαφέρον όσα έλεγε.
Διέθετε εκείνο το σπάνιο χάρισμα να κρατά την προσοχή των άλλων, να δίνει τον δικό του ρυθμό στη συζήτηση και να κερδίζει την αποδοχή του ακόμα και όταν οι απόψεις του προκαλούσαν αντιδράσεις. Ήταν περήφανος, πεισματάρης και άνθρωπος με πυγμή. Δεν του ταίριαζαν οι υπεκφυγές, ούτε οι εύκολες υποχωρήσεις. Είχε, όμως, και το χιούμορ, συχνά αιχμηρό, καθώς και έναν δικό του ιδιαίτερο τρόπο προσέγγισης των ανθρώπων.
Η αθυροστομία του όταν εκδηλωνόταν αποτελούσε μέρος της αυθόρμητης και αδιαμεσολάβητης συμπεριφοράς του. Δεν προσπαθούσε να γίνει αρεστός μέσα από τυποποιημένες εκφράσεις. Ήταν ο εαυτός του. Με τις εντάσεις, τις αντιφάσεις και τη γοητεία του.
Ο Παναθηναϊκός και μια ολόκληρη εποχή
Το 1979 ανέλαβε την προεδρία της «ΠΑΕ Παναθηναϊκός» και παρέμεινε στο τιμόνι της έως το 2000. Για περισσότερες από δύο δεκαετίες, το όνομά του ταυτίστηκε με μία από τις πιο χαρακτηριστικές περιόδους στην ιστορία του Συλλόγου. Στη διάρκεια της προεδρίας του, ο Παναθηναϊκός κατέκτησε έξι Πρωταθλήματα Ελλάδας και 9 Κύπελλα Ελλάδας, ενώ έφτασε δύο φορές στα ημιτελικά του Κυπέλλου Πρωταθλητριών, το 1985 και το 1996. Η δημιουργία του Αθλητικού Κέντρου της Παιανίας αποτέλεσε σημαντική επένδυση στις υποδομές και στην οργάνωση της ομάδας.
Ο «καπετάνιος» διοικούσε με τον δικό του τρόπο. Απαιτητικά, αποφασιστικά με ισχυρή προσωπική παρουσία και με την πεποίθηση ότι ο πρόεδρος έπρεπε να έχει τον πρώτο λόγο. Η σχέση του με τους ποδοσφαιριστές, τους φιλάθλους και τους ανθρώπους του Συλλόγου, χαρακτηρίστηκε από πάθος, έντονες αντιπαραθέσεις, αλλά και στιγμές που σημάδεψαν την ιστορία του Παναθηναϊκού. Οι μεταγραφικές υποθέσεις, οι μεγάλες ευρωπαϊκές βραδιές, οι συγκρούσεις και οι δημόσιες παρεμβάσεις έγιναν μέρος μιας εποχής που δύσκολα μπορεί να περιγραφεί χωρίς τη δική του φυσιογνωμία.
Δεν ήταν ένας πρόεδρος που παρακολουθούσε τις εξελίξεις από απόσταση. Βρισκόταν στο επίκεντρο, αναλάμβανε πρωτοβουλίες και έδινε προσωπικό χαρακτήρα σε κάθε σημαντική απόφαση. Αυτή ακριβώς η ένταση τον έκανε αγαπητό σε πολλούς, αλλά και αμφιλεγόμενο σε άλλους. Ο ίδιος πάντως δεν έμοιαζε διατεθειμένος να αλλάξει χαρακτήρα για να γίνει αρεστός σε όλους.
Η υπερηφάνεια και η ανθρώπινη πλευρά
Πίσω από τη δημόσια εικόνα του ισχυρού παράγοντα και του ανθρώπου που δύσκολα δεχόταν να του επιβληθούν, υπήρχε και μια άλλη πλευρά που αποκαλυπτόταν στις προσωπικές σχέσεις. Ήταν άνθρωπος περήφανος, ευγενής, με έντονη αίσθηση αξιοπρέπειας. Παράλληλα, όμως, σύμφωνα με όσους γνώριζαν αυτή την πλευρά του, δεν γύριζε εύκολα την πλάτη σε άνθρωπο που ζητούσε τη βοήθειά του. Όταν κάποιος απευθυνόταν σε εκείνον με πραγματική ανάγκη, μπορούσε να βρει έναν άνθρωπο πρόθυμο να ακούσει και να συνδράμει.
Αυτή η διάσταση έχει ιδιαίτερη σημασία, γιατί οι άνθρωποι δεν κρίνονται μόνο από τη δύναμη που επιδεικνύουν δημόσια, αλλά και από τον τρόπο με τον οποίο στέκονται απέναντι στον συνάνθρωπο. Η βοήθεια που προσφέρεται χωρίς τυμπανοκρουσίες, η προσωπική επαφή και η διάθεση να σταθεί κανείς δίπλα σε εκείνον που δυσκολεύεται, είναι στοιχεία που δεν αποτυπώνονται εύκολα σε τίτλους και στατιστικές.
Ο «καπετάνιος» είχε τον δικό του τρόπο να πλησιάζει τους ανθρώπους, να δημιουργεί σχέσεις και να κερδίζει τη συμπάθεια και τον σεβασμό τους. Δεν χρειαζόταν να είναι συμβατικός για να γίνει αποδεκτός. Η αυθεντικότητά του, η αμεσότητα και η έντονη προσωπικότητά του ήταν μέρος της γοητείας του.
Ένας άνθρωπος που δεν αντικαθίσταται.
Ο Γιώργος Βαρδινογιάννης έζησε μια ζωή γεμάτη διαφορετικούς κόσμους:
Τη θάλασσα και τις επικίνδυνες αποστολές, τις επιχειρήσεις, τον Αθλητισμό, τις δημόσιες αντιπαραθέσεις και τις προσωπικές σχέσεις.
Σε όλους αυτούς τους χώρους άφησε το δικό του στίγμα.
Δεν ήταν ένας άνθρωπος που μπορούσε να περιγραφεί με λίγες λέξεις. Ήταν η γνώση και ένστικτο, περηφάνια και χιούμορ, επιμονή και τόλμη, αυστηρότητα και ανθρώπινη ευαισθησία. Ένας χαρακτήρας με αντιθέσεις, που δεν κρυβόταν πίσω από μια κατασκευασμένη εικόνα. Και ίσως αυτό να είναι τελικά το πιο σημαντικό στοιχείο της διαδρομής του: Ότι παρέμεινε αυθεντικός. Ένας άνθρωπος που θα μπορούσε να επιβληθεί σε μια συζήτηση, να προκαλέσει αντιδράσεις να συγκρουστεί, αλλά και να κερδίσει φιλίες και να αφήσει πίσω του ιστορίες που θα εξακολουθούν να διηγούνται όσοι τον γνώρισαν.
Στα 90 του χρόνια ο «καπετάνιος» έφυγε από τη ζωή, αφήνοντας πίσω του μια διαδρομή που συνδέθηκε με σημαντικές στιγμές της σύγχρονης ελληνικής ιστορίας. Η θάλασσα θα θυμίζει την τόλμη του. Ο Παναθηναϊκός θα θυμίζει την εποχή του. Και οι άνθρωποι που βρέθηκαν κοντά του θα θυμούνται τον δικό του τρόπο να μιλά, να γελά, να επιμένει, να βοηθά και να διεκδικεί.
Γιατί τέτοιες προσωπικότητες δεν μετριούνται μόνο με τα χρόνια, τις επιτυχίες ή τους τίτλους τους, μετριούνται με το αποτύπωμα που αφήνουν στους άλλους.
Φίλε Γιώργο,
Ξέρω πως ακόμα και εκεί, στις θάλασσες που ανοίγονται μπροστά σου, θα βρεις τον τρόπο να χαράξεις τη δική σου πορεία.
Γιατί εσύ γεννήθηκες καπετάνιος.
Δεν φοβήθηκες ποτέ τις φουρτούνες, δεν έκανες πίσω στις δυσκολίες και δεν άφησες ποτέ το τιμόνι από τα χέρια σου.
Τώρα ανοίγεις πανιά για το μεγάλο, άγνωστο ταξίδι.
Και εμείς μένουμε πίσω με τη σιωπή της απουσίας σου και με την αγάπη που δεν χωρά εύκολα σε λόγια. Θέλω να πιστεύω πως θα βρεις καινούργιους κόσμους, καινούργιες θάλασσες και ανθρώπους που θα σε ακούν με εκείνο το γνώριμο βλέμμα σου, που σπίθιζε κάθε φορά που είχες κάτι να πεις.
Εμείς εδώ θα κρατήσουμε τις ιστορίες σου, το πείσμα σου, το χιούμορ σου, τις κουβέντες μας και όλα εκείνα που μας έκαναν φίλους, τις αξέχαστες παρέες στα κρητικά κέντρα, το μοναστήρι και τόσες άλλες παρέες σε γλέντια και κρητικές εκδηλώσεις με πιλάφια και τσικουδιές, που γλεντούσαμε μέχρι το πρωί. Αυτές οι στιγμές δεν ξεχνιόνται ποτέ, αλλά και το αγαπημένο σου σκάφος το Shalimar στο Φλοίσβο που συχνά το επισκεπτόσουν. Ήταν μία «φωλιά» ηρεμίας και χαλάρωσης.
Θα σε θυμόμαστε με συγκίνηση αλλά και με χαμόγελο, όπως θα ήθελες κι εσύ. Γιατί οι άνθρωποι που αγαπήθηκαν αληθινά δεν ξεχνιόνται ποτέ.
Μένουν μέσα μας, στις μνήμες, στις λέξεις και στις μικρές στιγμές που αποκτούν ξανά τη φωνή τους.
Καλό ταξίδι, καπετάνιε μου.
Και αν υπάρχει ακόμα
μια θάλασσα που περιμένει να την κατακτήσεις, ξέρω πως θα βρεις τον τρόπο. Γιατί εσύ δεν ήσουν ποτέ άνθρωπος που περίμενε
τον άνεμο. Ήσουν ο καπετάνιος που άνοιγε πανιά.
Και εμείς θα σε αποχαιρετούμε με αγάπη μέχρι να συναντηθούμε ξανά στις θάλασσες
της μνήμης.
Καλό ταξίδι, φίλε Γιώργο.
Οι καπετάνιοι σαν κι εσένα δεν χάνονται στις θάλασσες.
Γίνονται θρύλοι.