Η κρητική ρίζα του γκαλερίστα Τσαγκαράκη, η δήλωση στο patris.gr και την εφημερίδα «Π» του ιδιωτικού ντετέκτιβ Γ. Τσούκαλη
Το ιερό κειμήλιο, το Ευαγγέλιο του Ιωάννη του Γλυκύ εξ Ηπείρου, που κατασχέθηκε στην γκαλερί του Γιώργου Τσαγκαράκη, μαζί με άλλα έργα τέχνης (γνήσια και πλαστά), με αφορμή ένα βίντεο στα social media, που το παρουσίασε με τιμή περίπου 12.000 ευρώ και συνελήφθη κατόπιν καταγγελίας του ιδιωτικού ντετέκτιβ Γιώργου Τσούκαλη, πυροδότησε πολλές συζητήσεις και στην Κρήτη, εξαιτίας του γεγονότος ότι ο συλληφθείς έλκει την καταγωγή του από την Κρήτη, αλλά και της συνυφασμένης ιστορικής σχέσης του νησιού με τη Βενετία! Ίσως, πολλοί να αναρωτήθηκαν:
Μήπως προέρχεται από κάποιο μοναστήρι της Κρήτης και είναι η αξία του τόσο μεγάλη… δηλαδή 12.000 ευρώ, που είπε ο δημοπράτης γκαλερίστας στο βίντεο, αλλά, εν συνεχεία, απέσυρε το αντικείμενο από δημοπρασία; Άνθρωποι που γνωρίζουν την ιστορία της Τυπογραφίας και ιδιαίτερα των πρώτων χρόνων της, στην πρώιμη Αναγέννηση, στη Βενετία, ανέφεραν στην «Π» ότι το ποσό ήταν κραυγαλέο και μάλλον έμοιαζε για «αρπαχτή», αφού 12.000 ευρώ για πώληση ενός Ευαγγελίου του 1745, το ποσό ήταν εξωφρενικό, όταν βιβλίο του Άλδου Μανούτιου πωλείται προς 20.000 ευρώ!
Τώρα, ως προς το αν προέρχεται από την Κρήτη το συγκεκριμένο Ευαγγέλιο, την απάντηση έδωσε στην «Π» και το patris.gr ο ιδιωτικός ερευνητής Γιώργος Τσούκαλης, τονίζοντας ότι πιθανότατα όχι, αλλά προέρχεται από τη Βόρεια Ήπειρο και όχι από την Κρήτη, αναφέροντας ότι αυτή τη στιγμή δεν έχει στην κατοχή του πληροφορίες για κάτι τέτοιο, αν και παλαιότερα είχε σημάνει συναγερμός για «πλιάτσικο» σε Μοναστήρι του νησιού.
«Έχει τέτοια Ευαγγέλια παντού στην Κρήτη»
Από την άλλη, όμως, αναρωτιέται κάποιος αν τέτοια παλαίτυπα βρίσκονται στο νησί, καθώς είναι γνωστή η σχέση της Κρήτης με τον Πανάγιο Τάφο και τα μετόχια, το ελεύθερο εμπόριο κατά την Οθωμανική Αυτοκρατορία βενετσιάνικων εκδόσεων.
Κι όσο περίεργο ή μάλλον άγνωστο κι αν ακούγεται στην Κρήτη, υπάρχουν αρκετά τέτοια ευαγγέλια και άλλα θρησκευτικά βιβλία από τον εκδότη Ιωάννη τον Γλυκύ και, μάλιστα, φιγουράρουν σε μουσειακές προθήκες Μοναστηριών.
Τέτοια Ευαγγέλια, όπως του Τσαγκαράκη, που ακόμη δεν έχει αποφανθεί η αρμόδια αρχαιολογική Υπηρεσία για τη γνησιότητά του, εκτίθενται και στο κοινό της Κρήτης, μέσα από μουσειακές εκθέσεις στο Μοναστήρι του Επανωσήφη, Απεζανές, στη Μονή Τοπλού, την Αγία Αικατερίνη των Σιναΐτών, στο Βροντήσι, στη Μονή Τζαγκαρόλων και το Γουβερνέτο, όπως σημειώνει, μιλώντας στην εφημερίδα «Πατρίς», ο φιλόλογος, διδάκτωρ Νεοελληνικής Φιλολογίας και αποσπασμένος καθηγητής στην ΠΑΕΑΚ, ερευνητής και επιμελητής εκδόσεων στην Candia Editions, δρ Γιώργος Τσερεβελάκης, που τα έχει δει ιδίοις όμμασι.
Είναι ο άνθρωπος που έχει πιάσει στα χέρια του τα περισσότερα αρχέτυπα της πρώτης περιόδου της τυπογραφίας, που έχουν και τη μεγάλη αξία. Απευθείας μέσα από τη Μαρκιανή Βιβλιοθήκη έχει ξεφυλλίσει, φωτογραφίσει και αντιγράψει πολύτιμα έγγραφα, όπως η πώληση της Κρήτης στους Ενετούς, την ιστορία του Ανδρέα Κορνάρου σε πρωτότυπο και πολλά άλλα!
Δρ Γιώργος Τσερεβελάκης για το Ευαγγέλιο στο ΤΙΚΤΟΚ
«Αρπαχτή τα 12.000 ευρώ που ζήτησε ο γκαλερίστας»
Ο κ. Τσερεβελάκης ανέφερε στην εφημερίδα «Πατρίς» ότι η προσπάθεια πώλησης ενός τέτοιου Ευαγγελίου σε τιμή 12.000 ευρώ μοιάζει με «αρπαχτή», αφού η τιμή αυτή είναι 4πλάσια από ότι θα πουλιόταν, αν αυτό είναι αυθεντικό, και εξήγησε γιατί.
Όπως είπε, οι εκδόσεις, από το 1450 ως το 1500, θεωρούνται εξαιρετικά σπάνιες και πολύτιμες, και μπορεί κάποιος να βρει θρησκευτικό βιβλίο στα 10.000 ευρώ. Αυτές οι εκδόσεις λέγονται αρχέτυπα, δηλαδή στην αρχή της τυπογραφίας.
Οι εκδόσεις από το 1500 ως το 1850 ονομάζονται παλαίτυπα και είναι πολύ φθηνότερες, καθώς εκτυπώνονταν πιο μαζικά! Μια έκδοση, όπως αυτή που είδε όλη η Ελλάδα στο TikTok και επαναλαμβανόμενα στα ρεπορτάζ μετά τη σύλληψη του γκαλερίστα, εκτιμάται από τον κ. Τσερεβελάκη, εφόσον αποδειχθεί γνήσιο και δεν είναι αντίγραφο, στις 3 με 4 χιλιάδες ευρώ, δηλαδή 4 φορές κάτω από το προμοτάρισμα που έκανε ο Γιώργος Τσαγκαράκης στο βίντεο στα social media.
«Μπορεί να μην είναι καν γνήσιο, να είναι προϊόν από κάποιον αντιγράφο – φιλόλογο και να σταχώθηκε. Αλλά και γνήσιο να είναι, είναι πολύ ακριβό, καθώς εκείνη την εποχή, για παράδειγμα, το 1745, η παραγωγή ήταν πιο μαζική, δηλαδή μπορεί να εκδίδονταν 1000 τέτοια Ευαγγέλια σε μια έκδοση», σημειώνει ο κ. Τσερεβελάκης, αναφέροντας ότι μια έκδοση του Άλδου Μανούτιου το 1500 αξιολογείται στα 20.000 ευρώ και είναι από τις πρώτες εκδόσεις που έχουν υπάρξει.
Για να γίνει αντιληπτό γιατί η αξία ενός αρχετύπου, δηλαδή ως το 1500 η έκδοσή του είναι υψηλή, αναφέρθηκε ο κ. Τσερεβελάκης στο Μέγα Ετυμολογικό του Καλλιέργη, τυπογράφου από την Κρήτη που μεγαλούργησε στη Βενετία, που σώζεται στην Εθνική Βιβλιοθήκη και κοστίζει 80.000-100.000 ευρώ.
Όπως ανέφερε ο κ. Τσερεβελάκης, τα Ευαγγέλια αυτά τα προμηθεύονταν την εποχή εκείνη, μέσω της Ηπείρου και της Βενετίας, που έστελναν μοναχούς να τα αγοράσουν, αλλά στον Χάνδακα υπήρχε και ανεπτυγμένο βιβλιοεμπόριο.
Ένα τέτοιο παλαίτυπο για την εποχή έκδοσής του ήταν πολύ ακριβό για έναν αστό, αφού, όπως σημείωσε ο κ. Τσερεβελάκης, θα κόστιζε με σημερινά χρήματα περίπου 1000 ευρώ για την αγοραστική δύναμη εκείνης της εποχής.
Προφανώς, όμως, κάποιοι πολύ πλούσιοι τα αγόραζαν και ήταν σύνηθες να κατέχουν θρησκευτικά βιβλία ή Ευαγγέλια σπίτια τους και μάλιστα πολυτελών εκδόσεων. «Η Βενετία τότε ήταν το κέντρο της Τυπογραφίας με πολλούς στην Κρήτη να μεγαλουργούν, όπως ο Καλλιέργης, ο Μουσούρος, Γρηγορόπουλος, ο Βλαστός…
Όμως, άλλο τα αρχέτυπα της τυπογραφίας και άλλο του 18ου αιώνα και η τιμή 12.000 ευρώ δεν δικαιολογείται», ανέφερε ο κ. Τσερεβελάκης και συμπλήρωσε:
«Είναι επισφαλές να εμπιστευόμαστε να αγοράσουμε παλιά βιβλία και εκδόσεις αξίας τόσων χιλιάδων ευρώ από μη πιστοποιημένους οίκους δημοπρασιών ή ειδικών παλαιοβιβλιοπωλείων που έχουν ειδική άδεια.
Και ξέρετε, στην περίπτωση του Τσαγκαράκη, το βαρύ δεν είναι η κατοχή του Ευαγγελίου, αλλά οι πλαστοί πίνακες και αν είχε πρόθεση να τους πουλήσει ως γνήσιους, γιατί τέτοια θρησκευτικά βιβλία επιτρέπεται η κατοχή και η πώλησή τους υπό συγκεκριμένες αδειοδοτήσεις του πωλητή», κατέληξε ο κ. Τσερεβελάκης.
Η κρητική ρίζα του γκαλερίστα
Κρητικός, και μάλιστα από τα ανατολικά του νησιού, αν και η αναζήτηση του κλάδου της οικογένειάς του σε Αρχάγγελο, Καστέλι, Έμπαρο και Χερσόνησο δεν απέδωσε ή, τουλάχιστον, δεν θύμιζε σε κάποιους κάτι. Την ίδια ώρα, βέβαια, Τσαγκαράκηδες πολλοί υπάρχουν και στην Ιεράπετρα, τη Νεάπολη, την Καλαμαύκα, κανένας στο Οροπέδιο, αλλά και, από την άλλη πλευρά, προς Κορφές και Ψηλορείτη.
Μην ξεχνάτε και το Τσαγκαράκι Μετόχι στον Δήμο Ηρακλείου. Στα Δυτικά της Κρήτης, εντοπίζεται Τσαγκαράκης ένας παλιός δήμαρχος Πλατανιά, που, για όσους δε γνωρίζουν, ήταν από το Ηράκλειο! Ο παππούς του γκαλερίστα, Γιώργος Τσαγκαράκης, φαίνεται έναν αιώνα και πλέον ήταν από εκείνους του Κρητικούς, που αναζήτησαν την τύχη τους στην Αίγυπτο και την ανθούσα αιγυπτιώτικη κοινότητα των Ελλήνων και των Κρητών.
Εκεί φαίνεται να γεννήθηκε ο πατέρας του Τσαγκαράκη, που πέθανε 45 μέρες μετά και τον θάνατο της συζύγου του, και τον άφησε ορφανό. Ο Γιώργος Τσαγκαράκης που γεννήθηκε στην Αλεξάνδρεια, όμως, είχε ρίζα κρητική με τη μια αδερφή του, περίπου 15 χρόνια μεγαλύτερη, να έχει υπηρετήσει στον διπλωματικό κλάδο στην Κύπρο.
Πολλοί ήταν οι λεγόμενοι Αιγυπτιώτες Κρητικοί, που αναζήτησαν την τύχη τους στην Αλεξάνδρεια στα τέλη του 19ου αιώνα, όπως ο παππούς και, φεύγοντας από την Κρήτη μετέφεραν μαζί τους και κειμήλια. Θα μπορούσε να είναι το Ευαγγέλιο αυτό ένα τέτοιο αντικείμενο;
Όχι, αφού ως τώρα η υπερασπιστική γραμμή των συνηγόρων του λέει ότι είναι απόκτημα εξωτερικού και επιπλέον δηλώθηκε εξ αρχής ότι στην κατοχή του βρίσκεται πάνω από 40 χρόνια! Δηλαδή, πολύ λιγότερο από την εικασία που κάποιος θα μπορούσε να κάνει! Όμως, το ενδιαφέρον είναι αλλού!
Ευαγγέλια υπό την έκδοση του Ιωάννη του Γλυκύ, του 18ου αιώνα, θα μπορούσαν να βρίσκονται σήμερα στην Κρήτη και να κατέχονται από ιερούς ναούς, μοναστήρια ή άλλους οργανισμούς;
Εδώ, η κατάφαση είναι απόλυτη! Όπως προαναφέρθηκε σε πολλές ιστορικές μονές στην Κρήτη, όπως Απεζανές, Αγία Αικατερίνη, Βροντήσι, Επανωσήφη, Τζαγκαρόλων, Γουβερνέτου και, ίσως, και σε άλλα μοναστήρια που δεν είναι ακόμη γνωστό ότι τα κατέχουν.
«Χρειάζεται ιδιαίτερη προσοχή στην Κρήτη»
Ο ιδιωτικός ντετέκτιβ, μιλώντας στην εφημερίδα «Πατρίς» για την υπόθεση του Τσαγκαράκη, ήταν κατηγορηματικός ότι δεν πρόκειται για Ευαγγέλιο από την Κρήτη, αν και θα μπορούσε θεωρητικά ή με βάση ιστορικά στοιχεία, αλλά οι πληροφορίες αναφέρουν ότι ίσως προέρχεται από Βόρεια Ήπειρο.
Απευθυνόμενος στους Κρητικούς αναγνώστες είπε ότι το προηγούμενο διάστημα είχε βγει μια μεγάλη υπόθεση αρχαιοκαπηλίας στην Κρήτη και η Κρήτη πάντα είναι στο στόχαστρο τέτοιων ενεργειών, ενώ αναφέρθηκε και στη θρυλική υπόθεση των αρχαίων της Κορίνθου, ενθυμούμενος τον Μιχ. Νηστικάκη και την περιπέτεια.
Τέλος σημείωσε: «Θα πρέπει να ευαισθητοποιηθούμε περισσότερο. Η Ελλάδα είναι υπερδύναμη στον Πολιτισμό και έτσι επιβλήθηκε η Ακρόπολη ως λογότυπο της UNESCO. Δεν θα πρέπει να μένουμε αδιάφοροι σε τέτοια γεγονότα, αν τυχόν πέσουν στην αντίληψη του οποιουδήποτε», ανέφερε ο κ. Τσούκαλης.