«Είναι μια επιλογή που την έχω λάβει συνειδητά. Οι δυσκολίες τού να μείνω εδώ είναι υπαρκτές και δεν τις αγνοώ. Αλλά αγαπώ αυτό που κάνω και το κάνω σε ένα μέρος, την Κρήτη, που αγαπώ βαθιά. Αυτός ο συνδυασμός δεν είναι αυτονόητος».
Αυτό τονίζει, μιλώντας στην «Π» ο Μίκης Μυλωνάκης, ο νεαρός επιστήμονας στον οποίο -τη Δευτέρα 4 Μαΐου- θα απονεμηθεί το Βραβείο του Συλλόγου Φίλων του ΙΤΕ, που χρηματοδοτείται από το Επιμελητήριο Ηρακλείου.
Ο Μίκης, με καταγωγή από τα Χανιά, είναι μεταδιδακτορικός ερευνητής στο ΙΤΕ, με αντικείμενο τις προηγμένες οπτικές τεχνολογίες και τις εφαρμογές τους στη βιοϊατρική απεικόνιση.
Η ερευνητική του δραστηριότητα επικεντρώνεται στη διαμόρφωση μετώπου κύματος και στην προσαρμοστική οπτική, ενώ η διδακτορική του διατριβή αφορούσε στην ανάπτυξη της τεχνολογίας Wavelens, που οδήγησε σε διεθνές δίπλωμα ευρεσιτεχνίας και στη συνίδρυση της spin-off εταιρείας
“Kymatonics”.
Ο ίδιος επισημαίνει ότι η βράβευσή του είναι μια συγκινητική στιγμή, σε πολλά επίπεδα.
«Πίσω από κάθε βήμα αυτής της πορείας -λέει- υπάρχουν άνθρωποι, και η βράβευση ανήκει εξίσου σε όλους τους δασκάλους, συνεργάτες, οικογένεια και φίλους που στάθηκαν δίπλα μου».
Ο νεαρός ερευνητής μιλά με πάθος για την επιστήμη του, υπογραμμίζοντας ότι στο ΙΤΕ βρήκε το κατάλληλο περιβάλλον, για να εξελίξει και να εφαρμόσει τη γνώση που έλαβε.
Χωρίς να κρύβει τις πολλές και ποικίλες δυσκολίες του ελληνικού ερευνητικού συστήματος, συγκινεί επισημαίνοντας ότι «ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για το ελληνικό ερευνητικό οικοσύστημα είναι να φεύγουν ακριβώς αυτοί που θα μπορούσαν να το αλλάξουν, γιατί η αλλαγή δεν θα έρθει από μόνη της. Θα τη φέρουν οι άνθρωποι που θα επιλέξουν να μείνουν και να δουλέψουν εδώ.
Εγώ ήθελα και συνεχίζω να θέλω να είμαι ένας από αυτούς, μέσα στο ερευνητικό περιβάλλον του ΙΤΕ και του Πανεπιστημίου Κρήτης, αλλά και μέσα από την εταιρεία τεχνοβλαστό του ΙΤΕ, “Kymatonics”, που έχουμε ιδρύσει οι συνεργάτες μου και εγώ. Η ρήση “δεν γίνεται εδώ” έχει διαψευστεί στο μυαλό μου και αυτό με οπλίζει με αισιοδοξία».
«Η βράβευση είναι μια συγκινητική στιγμή σε πολλά επίπεδα»
Τι σας οδήγησε να ασχοληθείτε με τη Φυσική και ειδικότερα με την οπτική;
«Η ιστορία ξεκινάει από πολύ μικρή ηλικία. Θυμάμαι τον εαυτό μου να έχει έντονη περιέργεια για το τι συμβαίνει γύρω, για το πώς εξηγούνται και πώς λειτουργούν τα πράγματα.
Το οικογενειακό και φιλικό περιβάλλον, όχι μόνο δεν εμπόδισε αυτή την περιέργεια, αλλά την ενθάρρυνε, εξηγώντας μου αιτίες φαινομένων και ενθαρρύνοντάς με να παίρνω πρωτοβουλίες και να εξερευνώ.
Στην πορεία πολλοί άνθρωποι συνέβαλαν, αλλά μερικοί ξεχωρίζουν. Ο νονός μου, δρ. Πέτρος Λυμπεράκης, ήταν από πολύ νωρίς το πρότυπο του επιστήμονα για μένα, όχι μόνο για την ερευνητική του διάθεση απέναντι στα πράγματα, αλλά και για τον τρόπο που αντιμετώπιζε το επάγγελμα του ερευνητή, με ευθύνη και ενθουσιασμό ταυτόχρονα.
Την αγάπη μου για τη Φυσική και την απόφασή μου να την ακολουθήσω ως σπουδές και επάγγελμα, την οφείλω ξεκάθαρα στην καθηγήτριά μου στο λύκειο, Πόπη Μπασιά, μια εξαιρετική φυσικό και παιδαγωγό, που μου έδειξε πόσο όμορφη μπορεί να είναι η επιστήμη αυτή.
Η Φυσική, όμως, έχει πολλούς κλάδους. Στο να επιλέξω την οπτική και στο να συνεχίσω σε αυτήν, καθοριστικό ρόλο έπαιξε η γνωριμία και η συνεργασία μου με τον επιβλέποντα καθηγητή μου, καθ. Δημήτρη Παπάζογλου.
Με υπομονή και τεράστια διάθεση φρόντισε να μου δείξει πόσο συναρπαστικός και γόνιμος είναι αυτός ο τομέας και δεν σταμάτησε ως σήμερα να με καθοδηγεί και να επιβλέπει ουσιαστικά την έρευνά μου.
Στο ΙΤΕ βρήκα το κατάλληλο περιβάλλον, για να εξελίξω και να εφαρμόσω αυτή τη γνώση. Αρχικά, η επαφή με το εργαστήριο του δρος Wolf von Klitzing στη φυσική συμπυκνωμάτων Bose-Einstein, με βοήθησε να αποκτήσω ευρύτερη άποψη για τις δυνατότητες της επιστήμης της οπτικής.
Στη συνέχεια, στο πλαίσιο της διδακτορικής μου έρευνας, το εργαστήριο του δρος Γιάννη Ζαχαράκη μού έδωσε τις συνθήκες να εξελιχθώ, να αναπτύξω την αυτενέργειά μου, να κάνω έρευνα αιχμής. Καθ’ όλη αυτή την πορεία, πολύτιμη υπήρξε και η συνεργασία μου με τον δρα Γιώργο Βασιλάκη, του οποίου ο τρόπος σκέψης και οι επιστημονικές συζητήσεις μας με εμπλούτισαν σε κάθε βήμα».
Πώς νιώθετε για τη βράβευσή σας;
«Είναι μια συγκινητική στιγμή, σε πολλά επίπεδα. Προσωπικά, νιώθω ότι επιβεβαιώνεται μια μακρά προσπάθεια, που ξεκίνησε στα Χανιά και συνεχίστηκε εδώ, στο Πανεπιστήμιο Κρήτης και στο ΙΤΕ. Πίσω από κάθε βήμα αυτής της πορείας υπάρχουν άνθρωποι, και η βράβευση ανήκει εξίσου σε όλους τους δασκάλους, συνεργάτες, οικογένεια και φίλους που στάθηκαν δίπλα μου.
Ξεχωριστή θέση κατέχει το Εργαστήριο Βιοφωτονικής και Μοριακής Απεικόνισης του ΙΤΕ, οι συνεργάτες μου σε αυτό και ο επικεφαλής του, δρ. Γιάννης Ζαχαράκης. Στο πλαίσιο αυτού του εργαστηρίου, εκπονήθηκε η διδακτορική μου διατριβή, γεννήθηκε η ιδέα και αναπτύχθηκε η τεχνολογία του Wavelens.
Αλλά με χαροποιεί πολύ και κάτι ευρύτερο, ότι ένα Επιμελητήριο, ένας θεσμός της οικονομικής ζωής της Κρήτης, επιλέγει να βραβεύσει την έρευνα και καινοτομία. Είναι ένα μήνυμα ότι η κοινωνία αναγνωρίζει πως η ανάπτυξη δεν έρχεται μόνο από τον τουρισμό και τους παραδοσιακούς κλάδους, αλλά και από την επιστήμη και την τεχνολογία.
Αυτό ευθυγραμμίζεται με τη βαθιά πεποίθησή μου ότι οι πιο σημαντικοί τομείς που πρέπει να επενδύσει μια κοινωνία είναι η παιδεία, η υγεία, οι τέχνες και η έρευνα, βασική και εφαρμοσμένη. Η βασική έρευνα, γιατί τροφοδοτεί την ανθρώπινη περιέργεια που υπήρξε πάντα η μεγαλύτερη κινητήριος δύναμη της ανακάλυψης και της προόδου.
Η εφαρμοσμένη, γιατί είναι αυτή που μεταφράζει τη γνώση σε τεχνολογία και ανάπτυξη. Βραβεύσεις, όπως αυτή, θεωρώ ότι αποτελούν έναυσμα μιας πιο συστηματικής αναγνώρισης της μεγάλης προσπάθειας, που καταβάλλουν οι άνθρωποι στον τομέα της έρευνας».
Μπορείτε να μας εξηγήσετε με απλά λόγια τι είναι η τεχνολογία Wavelens;
«Ας ξεκινήσουμε από ένα πρόβλημα που γνωρίζουμε όλοι, την ομίχλη. Όταν προσπαθούμε να δούμε μέσα από πυκνή ομίχλη, το φως διαχέεται και η εικόνα θολώνει. Ακριβώς το ίδιο συμβαίνει, όταν το φως προσπαθεί να διαπεράσει τον βιολογικό ιστό, έναν μυ, έναν όγκο, έναν ιστό του εγκεφάλου.
Αυτός είναι ο βασικός περιορισμός της οπτικής μικροσκοπίας, που παρά τα πλεονεκτήματά της, ιδίως το ότι χρησιμοποιεί μη επιβλαβές φως σε αντίθεση με την ακτινογραφία, δεν μπορεί να “δει” βαθιά.
Η κεντρική ιδέα της δουλειάς μας είναι να αντιμετωπίσουμε αυτή τη διάχυση, όχι ως εμπόδιο, αλλά ως ευκαιρία. Διαμορφώνοντας κατάλληλα το φως πριν εισέλθει στον ιστό, καταφέρνουμε να βλέπουμε βαθύτερα και με μεγαλύτερη ευκρίνεια. Το Wavelens είναι η συσκευή που υλοποιεί αυτή την ιδέα.
Είναι μια οπτοηλεκτρονική συσκευή που παίζει τον ρόλο ενός φακού μικροσκοπίου με πολύ περισσότερες δυνατότητες ως προς τον έλεγχο και την ακριβή καθοδήγηση του φωτός. Δεν είναι απλώς μια βελτίωση, αλλά μια ουσιαστική αναβάθμιση του τρόπου που διεξάγεται η μικροσκοπία. Αξίζει να σημειωθεί ότι η τεχνολογία αυτή έχει κατοχυρωθεί με διεθνές δίπλωμα ευρεσιτεχνίας».
Ποιες είναι οι βασικές εφαρμογές της έρευνάς σας στη βιοϊατρική απεικόνιση;
«Το βασικό πρόβλημα, που καλείται η έρευνά μας να αντιμετωπίσει, είναι το πώς μπορούμε να δούμε βαθύτερα μέσα σε ζωντανούς ιστούς, χωρίς να τους καταστρέψουμε. Αυτό ακούγεται τεχνικό, αλλά οι συνέπειές του είναι πολύ συγκεκριμένες.
Η πιο άμεση εφαρμογή είναι η απεικόνιση βιολογικών οργανισμών μοντέλων, που χρησιμοποιούνται από ερευνητές, για να κατανοήσουν πώς αναπτύσσονται ασθένειες σε κυτταρικό επίπεδο.
Με τη δυνατότητα να βλέπουμε σε μεγαλύτερο βάθος και με μεγαλύτερη ευκρίνεια, οι επιστήμονες αποκτούν πρόσβαση σε πληροφορίες, που μέχρι σήμερα ήταν αδύνατο να συλλέξουν χωρίς επεμβατικές μεθόδους.
Πιο μακροπρόθεσμα, η τεχνολογία αυτή έχει δυνητικές εφαρμογές αφενός στη διάγνωση και παρακολούθηση ασθενειών, όπως οι νευροεκφυλιστικές και η μελέτη του καρκίνου, και αφετέρου στην ανάπτυξη και αξιολόγηση νέων φαρμάκων.
Στην πράξη, η τεχνολογία μας δίνει στον βιολόγο ένα νέο εργαλείο, με το οποίο μπορεί να παρακολουθεί ζωντανές διεργασίες, να μελετά την εξέλιξη ασθενειών και να αξιολογεί την αποτελεσματικότητα φαρμάκων, με τρόπους που μέχρι σήμερα δεν ήταν εφικτοί.
Αυτό, άλλωστε, είναι και η ουσία της διεπιστημονικής έρευνας, οι ανακαλύψεις σε έναν τομέα γίνονται εργαλεία στα χέρια άλλων επιστημόνων».
Ο ρόλος του ΙΤΕ
«Το να μείνω στην Ελλάδα είναι μια επιλογή που την έχω λάβει συνειδητά»
Πολλοί συνάδελφοί σας ερευνητές, έχουν επιλέξει να φύγουν εκτός Ελλάδας. Εσείς γιατί επιλέξατε να μείνετε;
«Είναι μια επιλογή που την έχω λάβει συνειδητά. Οι δυσκολίες του να μείνω εδώ είναι υπαρκτές και δεν τις αγνοώ. Αλλά αγαπώ αυτό που κάνω και το κάνω σε ένα μέρος, την Κρήτη, που αγαπώ βαθιά. Αυτός ο συνδυασμός δεν είναι αυτονόητος.
Πιστεύω επίσης ότι ένας από τους μεγαλύτερους κινδύνους για το ελληνικό ερευνητικό οικοσύστημα, είναι να φεύγουν ακριβώς αυτοί που θα μπορούσαν να το αλλάξουν, γιατί η αλλαγή δεν θα έρθει από μόνη της. Θα τη φέρουν οι άνθρωποι, που θα επιλέξουν να μείνουν και να δουλέψουν εδώ.
Εγώ ήθελα και συνεχίζω να θέλω να είμαι ένας από αυτούς, μέσα στο ερευνητικό περιβάλλον του ΙΤΕ και του Πανεπιστημίου Κρήτης, αλλά και μέσα από την εταιρεία τεχνοβλαστό του ΙΤΕ, “Kymatonics”, που έχουμε ιδρύσει οι συνεργάτες μου και εγώ. Η ρήση “δεν γίνεται εδώ” έχει διαψευστεί στο μυαλό μου και αυτό με οπλίζει με αισιοδοξία».
Ποιος είναι ο ρόλος του ΙΤΕ;
«Το ΙΤΕ, το Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας, είναι σίγουρα ένας από τους σημαντικότερους ερευνητικούς οργανισμούς της χώρας και ένας από τους πιο ανταγωνιστικούς σε διεθνές επίπεδο. Αυτό που το κάνει ξεχωριστό δεν είναι μόνο η ποιότητα της έρευνας που παράγει, αλλά και ο τρόπος που είναι οργανωμένο.
Συγκεντρώνει κάτω από την ίδια στέγη πολλά διαφορετικά ινστιτούτα, με ερευνητές από εντελώς διαφορετικές ειδικότητες, φυσικούς, βιολόγους, μαθηματικούς, μηχανικούς, επιστήμονες υλικών, χημικούς, επιστήμονες υπολογιστών, που επικοινωνούν και συνεργάζονται καθημερινά. Αυτή η διεπιστημονική κουλτούρα είναι σπάνια και πολύτιμη.
Είναι ένας χώρος όπου γίνεται σημαντική βασική έρευνα, αλλά ταυτόχρονα, μέσα από προσπάθειες αρκετών ανθρώπων και δομών, ένα οικοσύστημα που προσπαθεί να γεφυρώσει την επιστήμη με την κοινωνία και την οικονομία, υποστηρίζοντας την ανάπτυξη τεχνοβλαστών εταιρειών και την κατοχύρωση πνευματικής ιδιοκτησίας.
Για μένα, το ΙΤΕ υπήρξε το περιβάλλον, μέσα στο οποίο η διδακτορική μου έρευνα απέκτησε, τόσο επιστημονικό βάθος, όσο και τεχνολογική κατεύθυνση. Μαζί με τους συνεργάτες μου στο εργαστήριο Βιοφωτονικής και Μοριακής Απεικόνισης, δουλέψαμε από κοινού, για να μετατρέψουμε μια ιδέα σε τεχνολογία. Χωρίς αυτή τη συλλογική προσπάθεια και την υποστήριξη του ΙΤΕ, το Wavelens πιθανότατα θα είχε μείνει μια ενδιαφέρουσα ιδέα στο χαρτί».
«Μια κοινωνία που επενδύει μόνο στο άμεσο αποτέλεσμα, είναι σαν να τρώει τον σπόρο που θα έπρεπε να σπείρει»
Τι θα αλλάζατε άμεσα στο ελληνικό ερευνητικό σύστημα;
«Μιλώ ως ερευνητής και όχι ως πολιτικός, οπότε θα μείνω σε αυτό που βιώνω καθημερινά.
Τα προβλήματα είναι γνωστά και επαναλαμβάνονται εδώ και χρόνια. Χαμηλοί μισθοί που δυσκολεύουν την παραμονή ταλαντούχων ερευνητών στη χώρα, γραφειοκρατία και μια χρόνια υποχρηματοδότηση, που κάνει το ελληνικό ερευνητικό σύστημα να εξαρτάται σχεδόν αποκλειστικά από ευρωπαϊκές χρηματοδοτήσεις.
Αυτό δημιουργεί αβεβαιότητα και η αβεβαιότητα είναι ίσως το μεγαλύτερο εμπόδιο για έναν νέο ερευνητή, που θέλει να σχεδιάσει την καριέρα του εδώ. Αρκετά χρήζουν αλλαγής, αλλά αυτό που θα άλλαζα άμεσα είναι η μείωση της γραφειοκρατίας και την πολιτική στη χρηματοδότηση της βασικής και της εφαρμοσμένης έρευνας, τόσο σε υποδομές, εγκαταστάσεις και εξοπλισμό, όσο και στις αποδοχές των ερευνητών.
Επιπλέον, θα επένδυα σε κίνητρα που κάνουν την έρευνα ελκυστική ως επιλογή ζωής, όπως η σταθερότητα της καριέρας, η δυνατότητα ανάπτυξης ιδεών χωρίς συνεχή αβεβαιότητα χρηματοδότησης και η αναγνώριση της κοινωνικής αξίας της επιστήμης.
Για να γίνει αυτό όμως, χρειάζεται πρώτα να συμφωνήσουμε σε κάτι βασικό. Η εφαρμοσμένη έρευνα φέρνει άμεσα αποτελέσματα, νέες τεχνολογίες, θέσεις εργασίας, οικονομική ανάπτυξη. Η βασική έρευνα, εξίσου σημαντική, ικανοποιεί την επιστημονική περιέργεια και χτίζει τη γνώση, πάνω στην οποία θα στηριχτούν οι επόμενες γενιές εφαρμογών.
Είναι δύο όψεις του ίδιου νομίσματος, η μία χωρίς την άλλη οδηγεί σε αδιέξοδο. Μια κοινωνία που επενδύει μόνο στο άμεσο αποτέλεσμα, είναι σαν να τρώει τον σπόρο που θα έπρεπε να σπείρει, ενώ μια κοινωνία που αγνοεί την εφαρμογή, χάνει την ευκαιρία να μετατρέψει τη γνώση σε αξία».
Πώς βλέπετε να εξελίσσεται ο τομέας της οπτικής τεχνολογίας τα επόμενα χρόνια;
«Ζούμε μια περίοδο ραγδαίων αλλαγών στον τρόπο που βλέπουμε και κατανοούμε τη ζωή σε κυτταρικό επίπεδο.
Οι ερευνητικοί τομείς, που προσπαθούν να λύσουν αυτό το πρόβλημα, είναι πολλοί και προσεγγίζουν το ζήτημα από διαφορετικές οπτικές, κάτι που είναι από μόνο του ενθαρρυντικό. Προσωπικά, θεωρώ ότι τρία πράγματα θα ξεχωρίσουν τα επόμενα χρόνια.
Πρώτον, η ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης στα συστήματα απεικόνισης, που επιτρέπει την εξαγωγή πληροφορίας από δεδομένα που μέχρι σήμερα θεωρούνταν “θόρυβος”.
Δεύτερον, η εξέλιξη προς ολοένα μικρότερα, φορητά και εύχρηστα συστήματα, που σταδιακά μετακομίζουν από τα ερευνητικά εργαστήρια στην κλινική πράξη δίπλα στον ασθενή.
Τρίτον, η στροφή προς την “label-free” απεικόνιση. Παραδοσιακά, για να “δεις” κάτι μέσα σε έναν ιστό, έπρεπε να το “χρωματίσεις” χημικά πρώτα. Η νέα κατεύθυνση είναι να αποκτάς την ίδια πληροφορία χωρίς καμία χημική παρέμβαση, κάτι που είναι ασφαλέστερο και πολύ πιο ρεαλιστικό για κλινική χρήση.
Κοινός παρονομαστής όλων αυτών είναι η ανάγκη για βαθύτερη, ακριβέστερη και λιγότερο επεμβατική απεικόνιση, και αυτό ακριβώς είναι το πρόβλημα που προσπαθούμε να λύσουμε με την έρευνά μας».
Υπάρχουν σχέδια για νέες εφαρμογές της τεχνολογίας σας;
«Ο πρωταρχικός στόχος παραμένει η εξέλιξη και η εδραίωση του Wavelens στη βιοϊατρική απεικόνιση. Μέσα από το ευρωπαϊκό έργο UNILENS (GA 101291914), που συντονίζει η “Kymatonics”, δουλεύουμε συστηματικά για να μεταφέρουμε την τεχνολογία από το ερευνητικό εργαστήριο σε πραγματικές εφαρμογές, δίπλα στον βιολόγο και τον γιατρό.
Αυτό που όμως είναι ίσως η μεγαλύτερη έκπληξη και μια από τις πιο συναρπαστικές πτυχές αυτής της δουλειάς, είναι ότι η τεχνολογία που αναπτύξαμε δεν περιορίζεται στη βιοϊατρική.
Η ίδια αρχή, ο ακριβής έλεγχος και η διαμόρφωση του φωτός, έχει δυνητικές εφαρμογές σε εντελώς διαφορετικούς τομείς: από τα έξυπνα φώτα αυτοκινήτων και τη λιθογραφία μέχρι την κρυπτογραφία και τις οπτικές ίνες. Το δίπλωμα ευρεσιτεχνίας που κατοχυρώσαμε καλύπτει ακριβώς αυτό το εύρος των εφαρμογών.
Αυτό είναι κάτι που συμβαίνει συχνά στην έρευνα, ξεκινάς προσπαθώντας να λύσεις ένα συγκεκριμένο πρόβλημα και στην πορεία ανακαλύπτεις ότι η λύση που βρήκες έχει πολύ ευρύτερη εφαρμογή. Αυτό ακριβώς κάνει την έρευνα τόσο συναρπαστική».
«Ο μεγαλύτερος φόβος μου δεν είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη καθεαυτή, αλλά η απουσία κριτικής σκέψης απέναντί της»
Η Τεχνητή Νοημοσύνη κερδίζει συνεχώς έδαφος και στη βιοϊατρική απεικόνιση. Ποιοι είναι οι φόβοι σας και ποια τα θετικά;
«Ο μεγαλύτερος φόβος μου δεν είναι η Τεχνητή Νοημοσύνη καθεαυτή, αλλά η απουσία κριτικής σκέψης απέναντί της. Η ΤΝ είναι ένα εξαιρετικά ισχυρό εργαλείο και δεν πρέπει σε καμία περίπτωση να αντιμετωπίζεται με τεχνοφοβική ματιά, αλλά όπως κάθε τεχνολογικό επίτευγμα από καταβολής της ανθρωπότητας, χρειάζεται να κατανοούμε τι κάνει και πώς το κάνει.
Στη βιοϊατρική απεικόνιση ειδικά, αυτό αποκτά κρίσιμη σημασία. Ένας αλγόριθμος μπορεί να εντοπίσει μοτίβα σε εικόνες ιστών με εντυπωσιακή ακρίβεια, αλλά αν δεν κατανοούμε τη λογική, με την οποία καταλήγει σε ένα συμπέρασμα, πώς μπορούμε να εμπιστευτούμε το αποτέλεσμα, όταν αυτό αφορά τη διάγνωση ενός ασθενή;
Η λεγόμενη “μαύρo κουτί” προσέγγιση τής ΤΝ, όπου το σύστημα δίνει απάντηση χωρίς εξήγηση, είναι κάτι που η επιστημονική κοινότητα πρέπει να αντιμετωπίσει σοβαρά, πριν η τεχνολογία αυτή ενταχθεί ευρέως στην κλινική πράξη.
Επιπλέον, η εκπαίδευση μοντέλων ΤΝ για ιατρικές εφαρμογές, αλλά και γενικότερα, απαιτεί τεράστιες ποσότητες δεδομένων ασθενών και αυτό εγείρει σοβαρά ζητήματα ιδιωτικότητας και ηθικής, που η επιστημονική κοινότητα καταβάλλει εντατικές προσπάθειες να απαντήσει.
Τέλος, δεν μπορούμε να αγνοούμε το περιβαλλοντικό κόστος: η εκπαίδευση μεγάλων μοντέλων ΤΝ καταναλώνει τεράστιες ποσότητες ενέργειας και φυσικών πόρων, και αυτό είναι μια διάσταση που σπάνια συζητείται, όταν μιλάμε για τα οφέλη της τεχνολογίας αυτής.
Τα θετικά, όμως, είναι πιο σημαντικά και δεν πρέπει να τα υποτιμάμε. Η ΤΝ έχει ήδη δείξει ότι μπορεί να εντοπίζει μοτίβα σε ιατρικές εικόνες με ακρίβεια, που συχνά ξεπερνά αυτή του ανθρώπου, κάτι που μπορεί να οδηγήσει σε πιο έγκαιρη και ακριβή διάγνωση, μειώνοντας παράλληλα το ανθρώπινο λάθος που αναπόφευκτα υπεισέρχεται σε συνθήκες κόπωσης ή μεγάλου φόρτου εργασίας.
Ίσως το πιο ελπιδοφόρο σε κοινωνικό επίπεδο είναι ότι η ΤΝ έχει τη δυνατότητα να κάνει την υψηλού επιπέδου διαγνωστική πιο προσβάσιμη, φέρνοντας εξειδικευμένα εργαλεία και σε περιοχές του πλανήτη, που σήμερα δεν έχουν πρόσβαση σε αυτά.
Επιπλέον, η ικανότητά της να αναλύει ταυτόχρονα δεδομένα από διαφορετικές πηγές, συνδυάζοντας για παράδειγμα απεικόνιση με γενετικά δεδομένα, ανοίγει τον δρόμο για μια πιο ολιστική κατανόηση των ασθενειών και την επιτάχυνση της ανακάλυψης νέων φαρμάκων.
Στον ερευνητικό μας τομέα, η ΤΝ μπορεί να αξιοποιήσει την πληροφορία που εμείς “ξεκλειδώνουμε” από τον βιολογικό ιστό και να την ερμηνεύσει με τρόπους, που δεν θα ήταν εφικτοί με συμβατικές μη επιβλαβείς μεθόδους. Στην ουσία, η ΤΝ και η προσαρμοστική οπτική είναι συμπληρωματικά εργαλεία, η μία βελτιώνει το τι βλέπουμε, η άλλη βελτιώνει το τι καταλαβαίνουμε από αυτό που βλέπουμε».
Θεωρείτε ότι η έρευνα και η τεχνολογία τρέχουν με πρωτοφανείς ρυθμούς ή πάντα οι αλλαγές που αντιμετώπιζε η ανθρωπότητα δημιουργούσαν τα ίδια συναισθήματα στους ανθρώπους;
«Αυτό το ερώτημα με έχει απασχολήσει πολλές φορές. Πιστεύω ότι τα συναισθήματα απέναντι στο καινούριο, η έκπληξη, η αντίσταση, η αρχική αδράνεια πριν την αποδοχή, είναι διαχρονικά ανθρώπινα και δεν αλλάζουν από εποχή σε εποχή.
Ένα οικείο παράδειγμα, που όλοι λίγο πολύ έχουμε ακούσει ιστορίες, είναι η έλευση των γεωργικών μηχανημάτων στην Κρήτη.
Πρώτα το σκαπτικό, μετά το τρακτέρ, ήρθαν να αντικαταστήσουν τις παλαιότερες μεθόδους καλλιέργειας, που για γενιές ήταν αδιαπραγμάτευτες.
Οι άνθρωποι αντιμετώπισαν το νέο με την ίδια μείξη έκπληξης και σκεπτικισμού, ενώ τελικά προσαρμόστηκαν. Το ίδιο μοτίβο επαναλήφθηκε με κάθε μεγάλη τεχνολογική αλλαγή στην ιστορία.
Ίσως, όμως, η πιο ριζική τομή στη σύγχρονη εποχή ήταν η έλευση του Διαδικτύου. Για πρώτη φορά στην ιστορία της ανθρωπότητας, η πληροφορία έπαψε να έχει γεωγραφικά όρια. Αυτό που μέχρι τότε ταξίδευε λίγα χιλιόμετρα, ξαφνικά έφτανε παντού και από παντού ταυτόχρονα. Ήταν μια αλλαγή τέτοιας κλίμακας, που ακόμα δεν έχουμε πλήρως αντιληφθεί τις συνέπειές της.
Αυτό που όμως είναι πραγματικά διαφορετικό σήμερα, είναι ο ρυθμός. Στο παρελθόν, οι κοινωνίες είχαν μια γενιά ή δύο, για να αφομοιώσουν κάθε μεγάλη αλλαγή. Σήμερα, ίσως για πρώτη φορά, ο ρυθμός είναι τόσο γρήγορος, που οι κοινωνίες καλούνται να προσαρμοστούν μέσα στη διάρκεια μιας μόνο ζωής.
Αν αυτό είναι εφικτό, δεν το ξέρουμε ακόμα. Ο Καζαντζάκης έγραψε: “την κατάρα μου να έχεις να γεννηθείς σε μια ενδιαφέρουσα εποχή”. Και είναι πραγματικά ενδιαφέρουσα».
«Οι στόχοι μου»
Ποιοι είναι οι επόμενοι στόχοι σας;
«Οι στόχοι μου κινούνται σε τρία επίπεδα, που στην πράξη είναι αλληλένδετα.
Σε επιστημονικό επίπεδο, θέλω να συνεχίσω τη διερεύνηση νέων μεθοδολογιών προσαρμοστικής οπτικής και διαμόρφωσης μετώπου κύματος, εστιάζοντας σε εφαρμογές, που μπορούν να κάνουν τη διαφορά στη βιοϊατρική απεικόνιση. Υπάρχουν πολλές ανοιχτές ερωτήσεις, που με ενθουσιάζουν και θέλω να απαντήσω μαζί με τους συνεργάτες μου.
Σε επίπεδο τεχνολογικής ανάπτυξης, ο κεντρικός στόχος είναι η εξέλιξη του Wavelens μέσα από το ευρωπαϊκό έργο UNILENS, που συντονίζει η “Kymatonics”, και η μεταφορά του από το ερευνητικό εργαστήριο σε πραγματικές εφαρμογές. Η γέφυρα μεταξύ βασικής έρευνας και αγοράς, είναι συχνά η πιο δύσκολη διαδρομή και αυτή ακριβώς θέλω να διανύσουμε.
Και σε προσωπικό επίπεδο, ο στόχος παραμένει αυτός που ήταν πάντα: να συνεχίσω να κάνω έρευνα υψηλού επιπέδου εδώ, στην Κρήτη, συμβάλλοντας στην ανάπτυξη ενός ερευνητικού οικοσυστήματος που δείχνει ότι η επιστήμη και η καινοτομία μπορούν να ανθίσουν και μακριά από τα παραδοσιακά κέντρα».