Στη χάραξη ζωνών προστασίας του νερού της Κρήτης προχωρά η Διεύθυνσης Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης, μέσα από την πρώτη πανελλαδικά μελέτη που εκπονείται στην Ελλάδα για το σκοπό αυτό και έχει τεθεί σε δημόσια διαβούλευση μέχρι τις 23 Οκτωβρίου.
Στο πλαίσιο της μελέτης εξετάστηκαν συνολικά 1.048 σημεία υδροληψίας, τα οποία εκμεταλλεύονται καρστικούς, πορώδεις και ρωγμώδεις υδροφορείς. Στόχος είναι η προστασία των υδροληψιών και των υπόγειων υδατικών συστημάτων που εντάσσονται στο μητρώο υδάτων ανθρώπινης κατανάλωσης από ενδεχόμενη ρύπανση από έργα και δραστηριότητες, μέσω του προσδιορισμού και της οριοθέτησης των απαιτούμενων ζωνών προστασίας.
Αυτό πρακτικά σημαίνει ότι στόχος της μελέτης είναι να μην προσεγγίσουν τα υπόγεια νερά μας που είναι η πηγή ζωής ολόκληρου του νησιού, ρύποι από ρυπογόνες δραστηριότητες που αφορούν τη χρήση φυτοφαρμάκων, λιπασμάτων, βιοτεχνικές και βιομηχανικές δραστηριότητες, εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων, ελαιοτριβεία, τυροκομεία και ξενοδοχειακές μονάδες.
Η διαδικασία αυτή είναι ιδιαίτερα σημαντική, καθώς η θεσμοθέτηση των ζωνών προστασίας θα επηρεάσει τόσο τη διαχείριση του νερού όσο και τη χρήση γης σε πολλές περιοχές της Κρήτης.
Σε πρώτο επίπεδο, δια μέσω της μελέτης, έγινε ο ακριβής προσδιορισμός των σημείων υδροληψίας και απόληψης πόσιμου νερού και, σε δεύτερο επίπεδο, προσδιορίζονται τα μέτρα που είναι αναγκαίο να ληφθούν ώστε τα υπόγεια νερά μας να μην επηρεαστούν από ρυπογόνες δραστηριότητες.
Τα μέτρα αυτά θα αφορούν στη δημιουργία ζωνών προστασίας περιμετρικά από τους υπόγειους υδροφορείς από όπου γίνονται υδροληψίες που προορίζονται για ανθρώπινη κατανάλωση.
Όπως τονίζεται στο πλαίσιο της διαβούλευσης, η διαδικασία είναι δυναμική και θα διαμορφώσει την οριστική μορφή των παραδοτέων της μελέτης και των ζωνών προστασίας των σημείων υδροληψίας για απολήψεις νερού ύδρευσης, όπως αυτές θα προκύψουν μετά την αξιολόγηση των σχολίων και των παρατηρήσεων της διαβούλευσης.
Η μελέτη που βρίσκεται σε διαβούλευση περιλαμβάνει τη συλλογή, μελέτη, αξιολόγηση και επικαιροποίηση στοιχείων, μετρήσεων, τεχνικών εκθέσεων και μελετών σχετικών με τις υδροληψίες και τους ρύπους. Στο πλαίσιο αυτό, προσδιορίστηκαν και κατηγοριοποιήθηκαν τα υδρογεωλογικά χαρακτηριστικά των υδροληψιών, αναλύθηκε η τρωτότητα των υπόγειων υδροφορέων και καταρτίστηκαν οι σχετικοί θεματικοί χάρτες τρωτότητας και κινδύνου ρύπανσης.
Καθορίστηκε το θεωρητικό υπόβαθρο για την αξιολόγηση των συνθηκών που επηρεάζουν την προστασία των υδροληψιών, με βάση τις ρυπογόνες δραστηριότητες, την πιεζομετρία, τα υδρογεωλογικά στοιχεία τους, την τρωτότητα των υπόγειων υδροφορέων, σε συνάρτηση με τις ιδιότητες και τα υδρογεωλογικά χαρακτηριστικά τους, καθώς και την κίνηση και την εμμονή των ρύπων.
Πώς προσδιορίζονται οι ζώνες προστασίας των υδροληψιών
Για την προστασία του υδροφόρου ορίζοντα, οριοθετούνται ζώνες προστασίας, δηλαδή περιμετρικές εκτάσεις γης στις οποίες μπαίνει «φρένο» σε συγκεκριμένες δραστηριότητες που μπορεί να βλάψουν την καθαρότητα των υπόγειων νερών. Ποιες είναι όμως αυτές οι ρυπογόνες δραστηριότητες που μπορεί να προκαλέσουν προβλήματα στην καθαρότητα του νερού;
Όπως προκύπτει από τα στοιχεία της Αποκεντρωμένης Διεύθυνσης Κρήτης, ο προσδιορισμός των ζωνών προστασίας περιλαμβάνει την οριοθέτηση των εδαφικών περιοχών, καθώς επίσης και τη θεσμοθέτηση περιοριστικών μέτρων ως προς τις δραστηριότητες που επιτρέπεται να αναπτυχθούν, ώστε να αποτραπεί το ενδεχόμενο να φτάσουν στα έργα υδροληψίας ρύποι σε συγκεντρώσεις που να υπερβαίνουν τα προβλεπόμενα από το θεσμικό πλαίσιο όρια.
Πηγές ρύπανσης του υπόγειου υδροφορέα
Στις εν δυνάμει ρυπογόνες δραστηριότητες, οι οποίες μπορεί να επηρεάσουν την ποιοτική κατάσταση των υπόγειων υδατικών συστημάτων, μπορούν να καταγραφούν: α) οι περιοχές συστηματικής καλλιέργειας λόγω χρήσης λιπασμάτων και φυτοφαρμάκων, και οι βοσκότοποι (οι περιοχές αυτές καλύπτουν περίπου το 43% της συνολικής έκτασης της νήσου Κρήτης).
Αυτές αποτελούν τις λεγόμενες διάχυτες πηγές ρύπανσης, ενώ δευτερεύουσες εν δυνάμει διάχυτες πηγές ρύπανσης μπορούν να χαρακτηριστούν οι αποτεφρωμένες εκτάσεις μετά από πυρκαγιές, καθώς οι περιοχές κατά μήκος και σε γειτονία με τους κύριους οδικούς άξονες, οι βιομηχανικές περιοχές και οι περιοχές εξόρυξης ορυκτών. β) άλλες σημειακές πηγές ρύπανσης (βιομηχανικές-βιοτεχνικές εγκαταστάσεις, εγκαταστάσεις επεξεργασίας λυμάτων, ΧΥΤΥ, ελαιοτριβεία, τυροκομεία, ξενοδοχειακές μονάδες κ.λπ.).
Ποιες είναι οι ζώνες προστασίας του υπόγειου υδροφορέα;
Για την προστασία του υπόγειου υδροφορέα, οριοθετούνται τρεις ζώνες προστασίας, με σκοπό να υπάρχει ο ασφαλής έλεγχος στην είσοδο ρυπαντικών ουσιών που μπορεί να αποβεί μοιραία με τη διείσδυση μολυσματικών ή ρυπογόνων παραγόντων.
Η πρώτη ζώνη αφορά στην απειλή από την άμεση εισαγωγή ρυπαντικών ουσιών στην υδροληψία λόγω επιφανειακών απορροών, διαρροών, ατυχημάτων κ.λπ. Προκειμένου να προστατευτεί ένα έργο υδροληψίας από ρύπανση, ορίζεται στο άμεσο περιβάλλον του η ζώνη απόλυτης προστασίας Ι ως η ζώνη πλήρους απαγόρευσης κάθε δραστηριότητας στην περιοχή αυτή. Σύμφωνα με το μέτρο Μ13Β0401, η ζώνη απόλυτης προστασίας Ι ορίζεται σε 10 μέτρα περιμετρικά του έργου υδροληψίας.
Η δεύτερη ζώνη αφορά στην απειλή κυρίως από μικροβιακούς παράγοντες (βακτήρια και ιοί), αλλά και ρύπους που προέρχονται από ανθρώπινες δραστηριότητες ή έργα που είναι επικίνδυνα λόγω γειτνίασης με την υδροληψία. Η ακτίνα επίδρασης των μολυσματικών παραγόντων και των ρύπων αφορά σε μια ζώνη επίδρασης, μεγαλύτερη σε σχέση με τη ζώνη απόλυτης προστασίας Ι. Η ζώνη αυτή ονομάζεται ζώνη προστασίας ΙΙ, ελεγχόμενη και έχει κατ’ αρχήν οριστεί σε 1.000 μέτρα περιμετρικά του έργου υδροληψίας.
Η τρίτη ζώνη αφορά την απειλή από ένα ευρύ φάσμα χημικών ρύπων συμπεριλαμβανομένων ανόργανων και οργανικών χημικών ουσιών, καθώς και ραδιενεργών αποβλήτων που μπορεί να εισέλθουν στο υπόγειο νερό, δεδομένου ότι είναι αδύνατο να εξουδετερωθούν από την αυτοκαθαριστική ικανότητα του εδάφους.
Προκειμένου ένα υδροληπτικό έργο να προστατευτεί από τους ανωτέρω ρύπους, ορίζεται η ζώνη προστασίας ΙΙΙ που περιλαμβάνει την Ι και ΙΙ ζώνη. Με δεδομένο ότι η επίδραση των ρύπων μπορεί να εκτείνεται σε όση απόσταση φθάνει η λεκάνη τροφοδοσίας μιας υπόγειας υδροφορίας από την οποία αντλεί ένα υδροληπτικό έργο, η ζώνη ΙΙΙ μπορεί να εκτείνεται σε όλη τη λεκάνη τροφοδοσίας του συγκεκριμένου σημείου υδροληψίας.