60% μειωμένη αλληλεπίδραση με διδάσκοντες
47% αυξημένο άγχος στις ηλεκτρονικές εξετάσεις
70% δεν θα ήθελε στο μέλλον διαδικτυακά μαθήματα
H τεχνολογία κατάφερε να διασφαλίσει τη συνέχεια της διδασκαλίας σε συνθήκες κρίσης, χωρίς όμως να μπορέσει να υποκαταστήσει την ανθρώπινη επαφή, τη συνεργασία και τη βιωματική διάσταση της πανεπιστημιακής ζωής.
Πέντε χρόνια μετά την αναγκαστική μετάβαση των πανεπιστημίων στην επείγουσα απομακρυσμένη διδασκαλία, η εμπειρία της πανδημίας εξακολουθεί να προσφέρει χρήσιμα διδάγματα για το μέλλον.
Αυτό προκύπτει από έρευνα που διεξήχθη το 2021-22 σε 389 φοιτητές όλων των Σχολών του Πολυτεχνείου Κρήτης, που κατέγραψε τις εμπειρίες και τις δυσκολίες των φοιτητών, αλλά και τις προτάσεις τους για το μέλλον, αναδεικνύοντας τόσο τις δυνατότητες όσο και τα όρια της διαδικτυακής διδασκαλίας.
Η τεχνολογία διασφάλισε τη συνέχεια
Η αιφνίδια μετάβαση από τις αίθουσες διδασκαλίας στις ψηφιακές πλατφόρμες αποτέλεσε μια πρωτόγνωρη δοκιμασία. Μέσα σε ελάχιστο χρόνο, διδάσκοντες και φοιτητές προσαρμόστηκαν σε ένα νέο εκπαιδευτικό περιβάλλον, όπου η τεχνολογία έγινε το βασικό μέσο επικοινωνίας και μάθησης.
Σύμφωνα με τα ευρήματα, η μετάβαση στο ηλεκτρονικό περιβάλλον πέτυχε τον βασικό στόχο της συνέχισης της διδασκαλίας. Οι φοιτητές χρησιμοποίησαν ένα ευρύ φάσμα τεχνολογικού εξοπλισμού και ηλεκτρονικών υπηρεσιών του Πολυτεχνείου Κρήτης, ενώ οι περισσότεροι παρακολούθησαν τα μαθήματα μέσω προσωπικών φορητών υπολογιστών (56%) και κινητών τηλεφώνων (21%), αξιοποιώντας πλατφόρμες όπως το Zoom και το e-Class, οι οποίες εξασφάλισαν την πρόσβαση στο εκπαιδευτικό υλικό και τη διατήρηση της επικοινωνίας με τους διδάσκοντες.
Τα αποτελέσματα αποτυπώνουν τις συνθήκες της έκτακτης περιόδου της πανδημίας και δεν αποτελούν αξιολόγηση των σημερινών, οργανωμένων μορφών εξ αποστάσεως εκπαίδευσης.
Η ανθρώπινη επαφή δεν αντικαταστάθηκε
Η συμβολή των ψηφιακών υποδομών υπήρξε καθοριστική, καθώς το 58% των φοιτητών δήλωσε ικανοποιημένο ή πολύ ικανοποιημένο από τα τεχνολογικά μέσα και την υποστήριξη που παρείχε το Ίδρυμα. Ωστόσο, η διαδικτυακή διδασκαλία δεν κατάφερε να αναπληρώσει την ανθρώπινη διάσταση της πανεπιστημιακής ζωής.
Οι φοιτητές ανέφεραν ως σημαντικότερη δυσκολία τη μειωμένη αλληλεπίδραση με τους διδάσκοντες και τους συμφοιτητές (60%), καθώς και τη μειωμένη συγκέντρωση κατά τη διάρκεια των διαδικτυακών μαθημάτων (55%). Παράλληλα, καταγράφηκε αυξημένο άγχος στις ηλεκτρονικές εξετάσεις (47%) και στις ηλεκτρονικές αίθουσες (30%), καθώς και αίσθηση απομόνωσης (30%).
Ταυτόχρονα, τεχνικές δυσκολίες και ελλείψεις σε εξοπλισμό -όπως η κατοχή παλαιού εξοπλισμού από 43 φοιτητές, η απουσία σύνδεσης στο διαδίκτυο στο σπίτι για 28 φοιτητές ή η ανάγκη κοινής χρήσης εξοπλισμού με την οικογένεια για 22 φοιτητές- ανέδειξαν ότι η ισότιμη πρόσβαση στις ψηφιακές τεχνολογίες αποτέλεσε μια πρόκληση.
Οι δυσκολίες αυτές εμφανίζονται εντονότερα σε ορισμένες ομάδες φοιτητών, όπως οι γυναίκες, οι φοιτητές των πρώτων ετών και οι φοιτητές μεγαλύτερης ηλικίας.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το γεγονός ότι, παρά τη μεγάλη συμμετοχή στα διαδικτυακά μαθήματα -πάνω από 71% δήλωσαν ότι συμμετείχαν χωρίς προβλήματα ή με λίγα προβλήματα- η πλειονότητα των φοιτητών θεωρεί τη διά ζώσης διδασκαλία αναντικατάστατη. Το 70% δήλωσε ότι δεν θα ήθελε να γίνονται στο μέλλον διαδικτυακά μαθήματα.
Η άμεση επικοινωνία με τον διδάσκοντα, η συνεργασία με τους συμφοιτητές, η ανταλλαγή ιδεών μέσα στην αίθουσα και η συνολική εμπειρία της πανεπιστημιακής ζωής αποτελούν στοιχεία που, σύμφωνα με τις απαντήσεις των φοιτητών, δύσκολα μπορούν να υποκατασταθούν πλήρως από ένα ψηφιακό περιβάλλον.
Θετικά αξιολογήθηκε η προσπάθεια των διδασκόντων να ανταποκριθούν στις απαιτήσεις της νέας πραγματικότητας, με τη μέση ικανοποίηση από τις διαλέξεις να ανέρχεται σε 3,44 και από τη διδασκαλία των εργαστηρίων σε 3,37, σε κλίμακα από 1 (πολύ δυσαρεστημένος) έως 5 (πολύ ικανοποιημένος).
Θετικά αξιολογήθηκε επίσης η συμβολή του Μηχανογραφικού Κέντρου στη διατήρηση της εκπαιδευτικής λειτουργίας. Η ποιότητα των τεχνολογικών υπηρεσιών, η οργάνωση της ενημέρωσης και η υποστήριξη των χρηστών συνέβαλαν ουσιαστικά στην ομαλή διεξαγωγή των μαθημάτων και των εξετάσεων.
Εργαστήρια και εξετάσεις
Παρά τα θετικά στοιχεία, η έρευνα ανέδειξε δύο σημαντικά ζητήματα: τα εργαστηριακά μαθήματα και τις ηλεκτρονικές εξετάσεις.
Οι συμμετέχοντες διατύπωσαν ότι η εκπαίδευση των μηχανικών απαιτεί φυσική παρουσία, καθώς η χρήση εξειδικευμένου εξοπλισμού και η βιωματική μάθηση δύσκολα μπορούν να αντικατασταθούν από ψηφιακά μέσα. Ενδεικτικό είναι ότι στην ερώτηση εάν θα ήθελαν στο μέλλον να γίνονται τα εργαστήρια διαδικτυακά, το 88,4% απάντησε αρνητικά.
Αντίστοιχα, στις ηλεκτρονικές εξετάσεις διατυπώθηκαν επιφυλάξεις σχετικά με την αξιοπιστία της αξιολόγησης, ενώ ο περιορισμένος χρόνος, η δυσκολία των θεμάτων και η ψυχολογική πίεση επηρέασαν αρνητικά την εμπειρία των φοιτητών.
Συνολικά, η μέση ικανοποίηση από τις διαδικτυακές εξετάσεις ήταν χαμηλή, ίση με 2,57, σε κλίμακα από 1 έως 5, ενώ μόνο το 10% δήλωσε ότι η ηλεκτρονική παράδοση επηρέασε θετικά την απόδοσή του. Στην ερώτηση εάν θα ήθελαν στο μέλλον να εξετάζονται διαδικτυακά, το 75,8% απάντησε αρνητικά.
Τα διδάγματα για την επόμενη ημέρα
Η εμπειρία της πανδημίας άφησε μια πολύτιμη παρακαταθήκη για την επόμενη ημέρα στο Πολυτεχνείο Κρήτης. Η διαδικτυακή διδασκαλία μπορεί να λειτουργήσει αποτελεσματικά ως συμπληρωματικό εργαλείο, προσφέροντας ευελιξία και νέες δυνατότητες μάθησης.
Ταυτόχρονα, όμως, επιβεβαίωσε ότι ο πυρήνας της πανεπιστημιακής εκπαίδευσης παραμένει η ανθρώπινη επαφή, η συνεργασία, η αλληλεπίδραση και η βιωματική εμπειρία που, σύμφωνα με τις απαντήσεις των φοιτητών, δύσκολα μπορούν να υποκατασταθούν πλήρως από ένα ψηφιακό περιβάλλον.
Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι η αντικατάσταση της δια ζώσης εκπαίδευσης από την τεχνολογία, αλλά η δημιουργική σύνθεση των δύο, με στόχο ένα πιο ευέλικτο, σύγχρονο και ποιοτικό πανεπιστήμιο.
Το άρθρο αποτελεί σύνοψη των ευρημάτων δύο Διπλωματικών Εργασιών του Παναγιώτη Μάλλιου (2026) και του Νίκου Ρεκούδη (2022), που εκπονήθηκαν στη Σχολή Μηχανικών Παραγωγής και Διοίκησης του Πολυτεχνείου Κρήτης, υπό την επίβλεψη της δρος Ε. Κρασαδάκη και του αναπληρωτή καθηγητή Σ. Τσαφαράκη.
ΕΠΙΤΥΧΙΑ ΤΟΥ ΙΝΣΤΙΤΟΥΤΟΥ ΕΡΕΥΝΑΣ ΣΤΗΝ ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ ΚΑΙ ΤΙΣ ΨΗΦΙΑΚΕΣ ΑΝΘΡΩΠΙΣΤΙΚΕΣ ΚΑΙ ΚΟΙΝΩΝΙΚΕΣ ΕΠΙΣΤΗΜΕΣ ΣΕ ΑΝΤΑΓΩΝΙΣΤΙΚΟ ΠΡΟΓΡΑΜΜΑ
Χρηματοδότηση του έργου BRIDGE-AI για το Πανεπιστήμιο Κρήτης
Χρηματοδότηση για την πρόταση BRIDGE-AI (Building Research and Institutional Capacity for Democratised Governance of AI) έλαβε το Ινστιτούτο Έρευνας στην Εκπαίδευση και τις Ψηφιακές Ανθρωπιστικές και Κοινωνικές Επιστήμες (ΙΝΕΨΑΚ ) του Πανεπιστημίου Κρήτης, στο εξαιρετικά ανταγωνιστικό πρόγραμμα Horizon Europe-WIDERA Twinning 2026 της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το έργο, με προϋπολογισμό 1,5 εκ. ευρώ, συντονίζεται από το Πανεπιστήμιο Κρήτης, μέσω του ΙΝΕΨΑΚ, και πρόκειται να υλοποιηθεί σε συνεργασία με τρεις κορυφαίους ευρωπαϊκούς οργανισμούς: το Technische Universität München (Institute for Ethics in Artificial Intelligence – IEAI), το University College Dublin (Centre for Digital Policy) και την εταιρεία ERINN Innovation Limited.
Το BRIDGE-AI ανταποκρίνεται σε μία από τις πλέον κρίσιμες προκλήσεις που αναδεικνύονται από τον νέο Κανονισμό της Ευρωπαϊκής Ένωσης για την Τεχνητή Νοημοσύνη (AI Act). Από τον Αύγουστο του 2026, οι φορείς που χρησιμοποιούν συστήματα Τεχνητής Νοημοσύνης υψηλού κινδύνου υποχρεούνται να διενεργούν Αξιολόγηση Επιπτώσεων στα Θεμελιώδη Δικαιώματα (Fundamental Rights Impact Assessment-FRIA). Παρά τη θεσμική αυτή υποχρέωση, μέχρι σήμερα δεν υπάρχει κοινά αποδεκτό μεθοδολογικό πρότυπο που να καθοδηγεί με σαφή και επιστημονικά τεκμηριωμένο τρόπο τη συγκεκριμένη διαδικασία.
Το έργο φιλοδοξεί να καλύψει αυτό το σημαντικό κενό, αναπτύσσοντας μία καινοτόμο και εμπειρικά τεκμηριωμένη μεθοδολογία αξιολόγησης των επιπτώσεων της Τεχνητής Νοημοσύνης στα θεμελιώδη δικαιώματα.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται σε δύο πεδία αιχμής της σύγχρονης έρευνας: αφενός, στα φαινόμενα δομικών διακρίσεων που μπορεί να αναπαράγονται μέσω αλγοριθμικών συστημάτων στις δημόσιες υπηρεσίες και, αφετέρου, στις επιπτώσεις που μπορεί να έχει η χρήση της Τεχνητής Νοημοσύνης στη γνωστική αυτονομία των πολιτών κατά την αλληλεπίδρασή τους με τη δημόσια διοίκηση.
Στις βασικές δράσεις του έργου περιλαμβάνονται διεθνή προγράμματα κινητικότητας ερευνητών/τριών, μακροχρόνια σχήματα επιστημονικής καθοδήγησης, καθώς και δύο κύκλοι πιστοποιημένης εκπαίδευσης που αναμένεται να ωφελήσουν περισσότερους από 200 συμμετέχοντες από πέντε διαφορετικές ομάδες-στόχους.
Η κύρια ερευνητική ομάδα του ΠΚ αποτελείται από την Ελένη Κατσαρού (επιστημονικά υπεύθυνη του προγράμματος και διευθύντρια του ΙΝΕΨΑΚ), τη Μελίνα Ταμιωλάκη (αντιπρύτανη ΠΚ & αναπληρώτρια διευθύντρια του ΙΝΕΨΑΚ), τον Αντώνη Αγγελάκη (Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης), την Ελένη Βασιλάκη (ΠΤΔΕ), την Κατερίνα Βάσιου (ΠΤΔΕ), την Ανθή Κοσκινά (Τμήμα Πολιτικής Επιστήμης) και τη Γιώτα Σαμιώτη (Φιλοσοφική Σχολή-Κέντρο Γραφής).
Η επιτυχία του BRIDGE-AI αναδεικνύει τον πρωταγωνιστικό του ρόλο του Πανεπιστημίου Κρήτης στην έρευνα για την Τεχνητή Νοημοσύνη και ενισχύει τη διεθνή παρουσία του Ιδρύματος, συμβάλλοντας ουσιαστικά στη διαμόρφωση του ευρωπαϊκού οικοσυστήματος υπεύθυνης και ανθρωποκεντρικής Τεχνητής Νοημοσύνης.
Παράλληλα, καθώς πρόκειται για το πρώτο μεγάλο ευρωπαϊκό έργο που έρχεται στο ΙΝΕΨΑΚ, δημιουργούνται προϋποθέσεις για την ουσιαστική ανάπτυξη του Ινστιτούτου. Προσδοκία μας είναι ότι το BRIDGE-AI θα αποτελέσει την απαρχή μιας συνεχούς δημιουργικής πορείας του Ινστιτούτου στο πλαίσιο του ΠΑΚΕΚ του Πανεπιστημίου Κρήτης.
Τιμητικό αφιέρωμα στη δασκάλα Μαρία Γραμματικάκη-Πετράκη
Τιμητικό αφιέρωμα στη δασκάλα Μαρία Γραμματικάκη-Πετράκη, μια γυναίκα που αφιέρωσε τη ζωή της στην εκπαίδευση και στη διαμόρφωση γενεών μαθητών, αφήνοντας ανεξίτηλο το αποτύπωμά της στην ιστορία του τόπου, θα πραγματοποιηθεί την Κυριακή 9 Αυγούστου 2026 και ώρα 20:00, στο Δημοτικό Σχολείο Αγίου Γεωργίου.
Με την υποστήριξη της Πνευματικής Εστίας Οροπεδίου Λασιθίου και του Εκπολιτιστικού και Λαογραφικού Συλλόγου Οροπεδίου Λασιθίου (ΕΛΣΟΛ).
Πρόγραμμα
Χαιρετισμός δημάρχου κ. Αθανασάκη Γεωργίου
Ομιλητές: 1) Κρασανάκης Αδαμάντιος (Μάκης), τέως διευθυντής Υπουργείου Πολιτισμού, συγγραφέας
2) Τζενάκη Μαρία, πρώην σχολική σύμβουλος, πρόεδρος ΠΕΟΛ
3) Μπέρη-Αναστασάκη Κατερίνα, πρώην υπάλληλος Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου, συγγραφέας
4) Πετράκης Μανώλης, εκπρόσωπος οικογένειας της δασκάλας κυρίας Μαρίας Γραμματικάκη-Πετράκη
Μουσική πλαισίωση: Γιάννης Σαμαράς, λαούτο-τραγούδι
Συντονιστής εκδήλωσης: αντιδήμαρχος Περισυνάκης Μάνος
Την εκδήλωση οργανώνει ο Δήμος Οροπεδίου Λασιθίου που συνεχίζει να επενδύει σε πολιτιστικές δράσεις με ουσιαστικό κοινωνικό αποτύπωμα, αποδεικνύοντας ότι ο ποιοτικός πολιτισμός δεν μετριέται από το κόστος μιας εκδήλωσης, αλλά από την αξία των μηνυμάτων που αφήνει πίσω του.
«Η Δημοτική Αρχή του Δήμου Οροπεδίου Λασιθίου -τονίζεται- πιστεύει ότι τέτοιες εκδηλώσεις αποτελούν επένδυση στον πολιτισμό, στην παιδεία και στη συλλογική μας ταυτότητα. Είναι πρωτοβουλίες μηδενικού οικονομικού κόστους, αλλά ανεκτίμητης κοινωνικής αξίας, καθώς διατηρούν ζωντανή την ιστορική μνήμη, εμπνέουν τις νεότερες γενιές και τιμούν ανθρώπους που υπηρέτησαν με ήθος και αυταπάρνηση τον τόπο μας».
ΙΤΕ
Τον Σεπτέμβριο η Βραδιά του Ερευνητή 2026
Η Βραδιά του Ερευνητή 2026 θα πραγματοποιηθεί την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου 2026 στις εγκαταστάσεις του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας στο Ηράκλειο.
Η Βραδιά του Ερευνητή είναι μια ευρωπαϊκή πρωτοβουλία που πραγματοποιείται σε περισσότερες από 400 πόλεις σε ολόκληρη την Ευρώπη και έχει ως σκοπό την ανάδειξη της έρευνας και της επιστήμης.
Στην Ελλάδα, 7 διαφορετικές πόλεις, δεκάδες ερευνητές και επιστήμονες, πανεπιστήμια και ερευνητικά κέντρα, συντονίζονται και συντονίζουν καθ’ όλη τη διάρκεια της χρονιάς πρωτοβουλίες και δράσεις για να μας γνωρίσουν καλύτερα με την έρευνα και την επιστήμη. Οι δράσεις κορυφώνονται την τελευταία Παρασκευή κάθε Σεπτέμβρη με τις εκδηλώσεις της Βραδιάς του Ερευνητή!
Την Παρασκευή 25 Σεπτεμβρίου 2026, ερευνητές και επιστήμονες θα ξεναγήσουν τους επισκέπτες όλων των ηλικιών στον μαγευτικό κόσμο της έρευνας. Οι εκδηλώσεις θα πραγματοποιηθούν σε Θεσσαλονίκη, Αθήνα, Λάρισα, Πάτρα, Ηράκλειο, Ρέθυμνο και Κοζάνη.
Οι επισκέπτες θα έχουν την ευκαιρία να παρακολουθήσουν live διαδραστικά πειράματα, να διασκεδάσουν με ερευνητικά παιχνίδια και καλλιτεχνικά δρώμενα, να δουν τεχνολογικές εκθέσεις και να γνωρίσουν από κοντά διακεκριμένους ερευνητές και επιστήμονες.
Τι προτείνουν οι φοιτητές
Οι συμμετέχοντες δεν περιορίστηκαν στην καταγραφή των προβλημάτων, αλλά διατύπωσαν και συγκεκριμένες προτάσεις για τη βελτίωση της διαδικτυακής διδασκαλίας σε περιόδους κρίσης.
Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η καλύτερη οργάνωση της διδακτέας ύλης, η έγκαιρη ανάρτηση του εκπαιδευτικού υλικού, η αξιοποίηση περισσότερων διαδραστικών και οπτικοακουστικών μέσων και η διάθεση καταγεγραμμένων διαλέξεων ή συμπληρωματικού οπτικοακουστικού υλικού, όπου αυτό είναι παιδαγωγικά και θεσμικά εφικτό.
Παράλληλα, προτάθηκε μεγαλύτερη ποικιλία και καλύτερος σχεδιασμός των μεθόδων αξιολόγησης, ώστε να περιορίζεται η ψυχολογική πίεση χωρίς να υποβαθμίζεται η αξιοπιστία των εξετάσεων.
Διαφοροποιήσεις στην εμπειρία των φοιτητών
Η εμπειρία των φοιτητών δεν ήταν ίδια για όλους. Οι άνδρες εμφανίζονται σταθερά πιο ικανοποιημένοι από τις γυναίκες
Η εμπειρία των φοιτητών δεν ήταν ίδια για όλους. Οι άνδρες εμφανίζονται σταθερά πιο ικανοποιημένοι από τις γυναίκες. Επίσης, οι πρωτοετείς, αλλά και οι φοιτητές ορισμένων σχολών αξιολογούν πιο θετικά την υποστήριξη, τη διδασκαλία και την ανταπόκριση του Ιδρύματος, με τους φοιτητές της Σχολής Ηλεκτρολόγων Μηχανικών και Μηχανικών Υπολογιστών να εμφανίζουν συχνά τις υψηλότερες αξιολογήσεις.
Ενδιαφέρον παρουσιάζει η σχέση της οικονομικής κατάστασης με την αξιολόγηση της επείγουσας απομακρυσμένης διδασκαλίας, καθώς οι φοιτητές με υψηλότερη μηνιαία δυνατότητα τείνουν να εμφανίζουν πιο θετικές αξιολογήσεις. Το εύρημα αυτό υπογραμμίζει την ανάγκη ανάπτυξης πολιτικών που θα διασφαλίζουν ίσες ευκαιρίες πρόσβασης και ουσιαστική υποστήριξη όλων των φοιτητών, ανεξάρτητα από τις προσωπικές ή οικονομικές τους συνθήκες.