Ηχηρό «καμπανάκι» από τη Διεύθυνση Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης, καθώς μετά από νέες μετρήσεις που συγκέντρωσε, πιστοποιείται ότι διανύουμε το τέταρτο κατά σειρά ξηρό υδρολογικά έτος, με αποτέλεσμα να στεγνώνουν οι υδροφόροι ορίζοντες και τα φράγματά μας να καταγράφουν ιστορικό χαμηλό.
Με έκτακτο ενημερωτικό δελτίο της απευθύνεται σε όλους τους εμπλεκόμενους φορείς, προκειμένου να τους ενημερώσει και κυρίως για να παροτρύνει για την άμεση λήψη μέτρων για τη διαχείριση της λειψυδρίας. Ενδεικτικά στοιχεία είναι ότι το νερό στο φράγμα Μπραμιανών καταγράφει ιστορικά χαμηλά, ενώ το φράγμα της Φανερωμένης στη Μεσσαρά μέχρι και τον Ιανουάριο, βρισκόταν στο όριο ασφάλειας λειτουργίας του.
Αντίστοιχα, το φράγμα του Αποσελέμη περιορίζεται κάτω από 1.474.022 κυβικά μέτρα νερού, δηλαδή μικρότερη ποσότητα ακόμα και από το πολύ ξηρό έτος 2017-2018.
Η μείωση της κατανάλωσης, των διαρροών και η πλήρωση των κολυμβητικών δεξαμενών με θαλασσινό νερό, είναι τα πρώτα και αδιαπραγμάτευτα μέτρα που θα πρέπει να αρχίσουν να λαμβάνονται σύμφωνα με τη Διεύθυνση Υδάτων, που υπογραμμίζει παράλληλα την ανάγκη εφαρμογής της ελλειμματικής άρδευσης, αλλά και τον περιορισμό των εποχιακών υδροβόρων καλλιεργειών.
Στο έκτακτο ενημερωτικό δελτίο της, η Διεύθυνση Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης εξηγεί ότι συγκεντρώνει και επεξεργάζεται σε ετήσια βάση τα διαθέσιμα στοιχεία των βροχοπτώσεων όπως και τις στάθμες των υπόγειων υδροφορέων και των φραγμάτων, με σκοπό να παρακολουθεί και να ενημερώνει με όσο το δυνατό πιο εμπεριστατωμένο τρόπο για την ποσοτική κατάσταση των υδατικών πόρων της Κρήτης.
Στο πλαίσιο αυτό, η υπηρεσία παραθέτει τα βροχομετρικά και υδρολογικά δεδομένα από τον Σεπτέμβριο του 2025 μέχρι και τον Ιανουάριο του 2026, από όπου προκύπτει ότι οι τρέχουσες βροχοπτώσεις είναι μειωμένες και μάλιστα μετά από τρία συνεχόμενα προηγούμενα υδρολογικά έτη που χαρακτηρίστηκαν ως ξηρά. Οι μειωμένες βροχοπτώσεις έχουν επιφέρει και πτώση της στάθμης των υπόγειων υδροφορέων, όπως και της στάθμης των φραγμάτων.
Τα δεδομένα αφορούν στις βροχοπτώσεις για κάθε υδρολογικό έτος ξεχωριστά από τον αντίστοιχο Σεπτέμβριο μέχρι και τον αντίστοιχο Ιανουάριο και όχι στις συνολικές βροχοπτώσεις και δίνουν μία διαχρονική συγκριτική εικόνα. Τα διαγράμματα ξεκινούν από τις βροχοπτώσεις του υδρολογικού έτους 2017-2018, το οποίο αποτέλεσε ένα από τα πλέον ξηρά υδρολογικά έτη της τελευταίας τριακονταετίας, ακολουθεί το έτος 2018-2019 που ήταν ένα πολύ υγρό έτος, τα έτη 2019-2020, 2020-2021 και 2021-2022 που χαρακτηρίζονται ως υγρά-κανονικά έτη και τέλος απεικονίζονται οι βροχοπτώσεις από το έτος 2022-2023, έως και το φετινό (στα σχετικά διαγράμματα με κόκκινο διαβαθμισμένο χρώμα απεικονίζονται τα ξηρά έτη).
Στην Περιφερειακή Ενότητα Ηρακλείου
Ειδικότερα, στην Περιφερειακή Ηρακλείου, συγκεντρώθηκαν δεδομένα βροχοπτώσεων από 14 σταθμούς. Όπως προκύπτει, έχει δεχθεί τις περισσότερες αναλογικά βροχές σε σχέση με τις άλλες Περιφερειακές Ενότητες του νησιού και αυτό οφείλεται κατά κύριο λόγο στις βροχοπτώσεις που δέχθηκε το νότιο τμήμα, ήδη από τον Νοέμβριο.
Φαίνεται καθαρά από το διάγραμμα που ακολουθεί, ότι οι βροχοπτώσεις των τριών προηγούμενων ετών 2022-2023, 2023-2024 και 2024-2025 είναι στα ίδια επίπεδα με το ξηρό έτος 2017-2018 ενώ οι φετινές (2025-2026) είναι μεν καλύτερες, ωστόσο υπολείπονται κατά πολύ των κανονικών ετών (με κόκκινο διαβαθμισμένο χρώμα απεικονίζονται τα ξηρά έτη).
Στάθμη υπόγειων υδροφορέων και φραγμάτων
Σύμφωνα με την υπηρεσία, συνέπεια των μειωμένων βροχοπτώσεων των τεσσάρων τελευταίων υδρολογικών ετών είναι και η μειωμένη παροχή πηγών όπως και η μικρή αναπλήρωση των υδατικών πόρων τόσο στα υπόγεια νερά όσο και στα φράγματα. Συγκεκριμένα, από στοιχεία φορέων, πληροφορούμαστε για μείωση της παροχής πηγών σε διάφορα μέρη του νησιού ενώ καταγραφές που αφορούν στις στάθμες των υπόγειων υδροφορέων και των φραγμάτων της Κρήτης, καταδεικνύουν μέχρι στιγμής ελάχιστες εισροές υδάτων.
Σε ό,τι αφορά στις γεωτρήσεις, οι υδρολογικοί σταθμοί στην Ανατολική Κρήτη, δείχνουν τα τελευταία τέσσερα έτη συνεχόμενη πτώση στάθμης. Ιδιαίτερα για την φετινή περίοδο, η πτώση στάθμης είναι η μεγαλύτερη των τελευταίων ετών.
Ποια είναι η εικόνα στα φράγματα;
Στο φράγμα Μπραμιανών στην Ιεράπετρα, έχει ωφέλιμο όγκο νερού 14.500.000 κυβικά μέτρα. Παρότι το φράγμα εμπλουτίζεται και από τις πηγές Μαλαύρας αλλά και από γεωτρήσεις, τον Ιανουάριο του 2026 το νερό του φράγματος βρισκόταν σε ιστορικά χαμηλά. Στο διάγραμμα που ακολουθεί παρατίθενται οι φετινές ποσότητες νερού που ανέρχονται σε 1.747.249 κυβικά μέτρα, ενώ κατά τον περυσινό Ιανουάριο η ποσότητα νερού έφτανε στα 3.719.280 κυβικά μέτρα νερού.
Το φράγμα της Φανερωμένης στη Μεσσαρά, με ωφέλιμο όγκο νερού 18.000.000 κυβικά μέτρα, είναι σε πολύ χαμηλά για την εποχή επίπεδα, δηλαδή η ποσότητα νερού στο φράγμα μέχρι και τον Ιανουάριο ήταν πολύ μικρή και βρισκόταν στο όριο ασφάλειας λειτουργίας του φράγματος, δηλαδή κάτω των 3.000.000 κυβικών μέτρων νερού.
Τέλος, το φράγμα του Αποσελέμη, με ωφέλιμο όγκο νερού 27.000.000 κυβικά μέτρα, επίσης είναι σε πάρα πολύ χαμηλά για την εποχή επίπεδα (στοιχεία από τον Ο.Α.Κ. Α.Ε.). Τον Ιανουάριο του 2025 τα αποθέματα ανέρχονταν σε 2.293.882 κυβικά μέτρα, ενώ, σύμφωνα με τις πιο πρόσφατες μετρήσεις, ανέρχονται σε 1.474.022 κυβικά μέτρα, δηλαδή μικρότερη ποσότητα ακόμα και από το πολύ ξηρό έτος 2017-2018.
Παρατίθεται διάγραμμα των ποσοτήτων νερού στο φράγμα, καθώς και δυο φωτογραφίες της από το αρχείο της Υπηρεσίας, όπου η μία αφορά στην πληρότητα του φράγματος και η δεύτερη όπως ήταν τον φετινό Ιανουάριο.
Στο φράγμα των Ποταμών στο Ρέθυμνο με ωφέλιμο όγκο νερού 17.500.000 κυβικά μέτρα, αντιθέτως με τα προηγούμενα φράγματα είναι σχεδόν πλήρες νερού, ωστόσο αυτό δεν οφείλεται στις βροχοπτώσεις αλλά στο γεγονός ότι από το νερό του φράγματος αξιοποιούνται μικρές ποσότητες νερού για άρδευση και ύδρευση.
Τέλος η λίμνη Κουρνά, επίσης βρίσκεται σε πολύ χαμηλά για την εποχή επίπεδα.
Προτεινόμενα μέτρα
Τη λήψη συγκεκριμένων μέτρων ζητά η Διεύθυνση Υδάτων της Αποκεντρωμένης Διοίκησης Κρήτης από τους φορείς παροχής υπηρεσιών ύδατος (ΔΕΥΑ, ΤΟΕΒ, Δήμοι, ΟΑΚ) που -όπως τονίζει- θα πρέπει να θέτουν σε προτεραιότητα την αντικατάσταση δικτύων να τα παρακολουθούν συστηματικά και να βρίσκονται σε ετοιμότητα για την άμεση αντιμετώπιση τυχόν διαρροών. Ακόμα προτείνει τη συνεχή ενημέρωση των χρηστών νερού για τη σημαντικότητα του προβλήματος ενδεχόμενης λειψυδρίας και την ανάγκη μείωσης της κατανάλωσης.
Το ίδιο θα πρέπει να υπάρχει ενημέρωση των επισκεπτών των ξενοδοχειακών μονάδων για περιορισμό της κατανάλωσης του νερού (π.χ. χρήση πετσετών, χρήση ντους, έλεγχος ροής νερού σε νιπτήρες κ.λπ.) όπως και για την πλήρωση των κολυμβητικών δεξαμενών που θα πρέπει να γίνεται με θαλασσινό νερό, ώστε να περιοριστεί η χρήση υδρευτικού νερού με παράλληλη ενημέρωση των επισκεπτών του νησιού.
Ακόμα ζητά την εφαρμογή ελλειμματικής άρδευσης, ανά καλλιέργεια και περιοχή, σε συνεργασία με τη Δ/νση Αγροτικής Ανάπτυξης Περιφέρειας Κρήτης για τον καθορισμό ορίων. Επίσης ζητά τον περιορισμό των εποχιακών υδροβόρων καλλιεργειών και μη βασικών χρήσεων όπως πλύσιμο οδοστρωμάτων, αυτοκινήτων κ.λπ.
Ακόμα, οι φορείς παροχής υπηρεσιών ύδατος (ΔΕΥΑ, ΤΟΕΒ, Δήμοι, ΟΑΚ) σύμφωνα με την υπηρεσία, θα πρέπει να παρακολουθούν τις στάθμες των γεωτρήσεων και να καταγράφουν τα διαθέσιμα αποθέματά τους, ώστε να υπολογίζουν το ισοζύγιο προσφοράς και ζήτησης και σε περίπτωση ελλειμματικού ισοζυγίου θα πρέπει εγκαίρως να προβαίνουν σε μέτρα άμβλυνσης του ελλείματος.
Επίσης, η επαναχρησιμοποίηση επεξεργασμένων υγρών αποβλήτων, συνήθως αστικών λυμάτων από μονάδες βιολογικού καθαρισμού, είναι μία ρεαλιστική λύση, που θα πρέπει να επιδιώξουμε να εφαρμοστεί πιο συστηματικά.
Σημαντική παράμετρος είναι το αίτημα της υπηρεσίας να εγκατασταθεί στο νησί ένα δίκτυο μέτρησης της χιονόπτωσης προσαρμοσμένο στις ιδιαιτερότητές του, όπως και να ενισχυθεί το υπάρχον δίκτυο μετεωρολογικών σταθμών με την τοποθέτηση βροχομετρικών σταθμών σε επιλεγμένα σημεία του νησιού.
Παράλληλα, υπογραμμίζει την ανάγκη ενίσχυσης της υπηρεσίας με το κατάλληλο προσωπικό για την παρακολούθηση και συντήρηση των σταθμών. Η υπηρεσία διατηρεί 11 αυτόματους μετεωρολογικούς σταθμούς και 19 συμβατικούς σταθμούς με παρατηρητές και καταβάλλεται μεγάλη προσπάθεια με το ελάχιστο προσωπικό που διαθέτει για τη συντήρηση και τον έλεγχό τους.