Όταν δεν περπατά ανάμεσα στα κρητικά λιόφυτα, παρατηρώντας τον καρπό της ελιάς με το άγρυπνο βλέμμα της ειδικού, θα τη βρείτε στο εργαστήριο, εκεί όπου χτυπά η «καρδιά» της ποιότητας του ελαιολάδου. Άλλοτε αναλύει δείγματα, καταγράφει αρώματα και γεύσεις, οργανώνει εκπαιδευτικά σεμινάρια για επαγγελματίες και νέους παραγωγούς ή σχεδιάζει τον επόμενο Παγκρήτιο Διαγωνισμό.
Κι όταν δεν είναι στην Κρήτη, ετοιμάζει τις αποσκευές της για να εκπροσωπήσει την Ελλάδα -και την Κρήτη ειδικά- ως διεθνής κριτής σε γευσιγνωσίες ελαιολάδου από τη μια άκρη του κόσμου στην άλλη.
Ο λόγος για την Ελευθερία Γερμανάκη, διευθύντρια του Οργανοληπτικού Εργαστηρίου Κρήτης της Ένωσης Ρεθύμνου – μια γυναίκα που δεν έχει απλώς επιλέξει να υπηρετήσει το ελαιόλαδο, αλλά έχει ταυτιστεί με την αποστολή του: να φέρνει στο φως την ποιότητα, την αυθεντικότητα και τον πολιτισμό που κουβαλά κάθε σταγόνα του.
Η σχέση της με τη γη και την ελιά, είναι βιωματική. Μεγάλωσε μέσα στους ελαιώνες, ανάμεσα στα αρώματα του θυμαριού, του φρεσκοκομμένου φύλλου και του πρώιμου λαδιού. Από νωρίς κατάλαβε ότι η ελιά δεν είναι απλώς ένα δέντρο, αλλά «κουβαλά» ατόφια την καρδιά της Κρήτης.
Με βαθιά επιστημονική κατάρτιση, διεθνή εμπειρία και όραμα για το μέλλον, η Ελευθερία έχει αφιερώσει τη ζωή της στην αναβάθμιση της ποιότητας του κρητικού ελαιολάδου.
Στο εργαστήριο που διευθύνει, αξιολογούνται ποιοτικά δείγματα από όλη την Κρήτη, αναλύονται οργανοληπτικά χαρακτηριστικά, αναδεικνύεται η ποικιλία, η ταυτότητα και η δουλειά πίσω από κάθε φιάλη. Παράλληλα, μέσα από εξειδικευμένα εκπαιδευτικά προγράμματα, σεμινάρια και δράσεις προβολής, προσφέρει γνώση, στήριξη και έμπνευση στους ανθρώπους της γης, από τον ελαιοπαραγωγό μέχρι τον σεφ.
Η Ελευθερία Γερμανάκη έχει καταφέρει να χτίσει γέφυρες ανάμεσα στην παράδοση και την καινοτομία, την τοπική ταυτότητα και τη διεθνή αναγνώριση. Χάρη στη συμβολή της, το κρητικό ελαιόλαδο δεν είναι πια μόνο ένα εξαιρετικό αγροτικό προϊόν. Είναι brand, είναι πολιτισμικός πρεσβευτής, είναι παράδοση που διατρέχει τον χρόνο και φτάνει στο σήμερα.
– Κυρία Γερμανάκη, πώς ξεκίνησε η σχέση σας με τη γη, η οποία οδήγησε στη γεωπονία και στην ενασχόλησή σας με την ελιά και το λάδι;
«Η σχέση μου με τη γη είναι βιωματική, σχεδόν αυτονόητη. Μεγάλωσα μέσα στους ελαιώνες και στα ελαιοτριβεία, μέσα σε αρώματα από πράσινα φύλλα, θυμάρι, φρέσκο ελαιόλαδο και αρώματα της γης. Από παιδί ένιωθα ότι η φύση με καλεί· κι έτσι, χωρίς δεύτερη σκέψη, σπούδασα Γεωπονία.
Η ελιά με κέρδισε από νωρίς, γιατί δεν είναι απλώς ένα ακόμα δέντρο· είναι σύμβολο, είναι μέσα στην καθημερινότητά μας, είναι η δεύτερη μητέρα μας, της οφείλουμε όχι μόνο τη ζωή μας αλλά και την ευζωία μας».
– Από το 2012 είστε υπεύθυνη του Οργανοληπτικού Εργαστηρίου Κρήτης, που στεγάζεται στην Ένωση Ρεθύμνου. Τι σημαίνει αυτό για εσάς;
«Είναι μεγάλη ευθύνη αλλά και ικανοποίηση ταυτόχρονα. Στο εργαστήριο χτυπά η “καρδιά“ της ποιότητας του ελαιολάδου του νησιού μας, μια και δοκιμάζονται δείγματα από όλη την Κρήτη, αξιολογούνται ποιοτικά προφίλ, ποικιλίες και παρτίδες που θα ακολουθήσουν τον απαιτητικό δρόμο την τυποποίησης.
Μέσα στις καμπίνες δοκιμών, οι έμπειροι δοκιμαστές μας ανακαλύπτουν τον χαρακτήρα του κάθε ελαιολάδου που αξιολογούν, τα αρώματα και τις γεύσεις του. Στο οργανοληπτικό προφίλ του ελαιολάδου αποτυπώνονται επίσης στοιχεία από την ταυτότητα του τόπου από τον οποίο προέρχονται, η δουλειά του παραγωγού και η γνώση του ελαιουργού.
Η παραγωγή ποιοτικού ελαιολάδου είναι τέχνη, απαιτεί γνώση, πάθος και αφοσίωση. Στο εργαστήριό μας, το οποίο είναι διαπιστευμένο από το ΕΣΥΔ και έχει αναγνώριση από το Διεθνές Συμβούλιο Ελαίας, εκτός από αξιολογήσεις δειγμάτων ελαιολάδου και έκδοση πιστοποιητικών, έχουμε αναπτύξει εξειδικευμένες εκπαιδευτικές δράσεις για τους εμπλεκόμενους με την καλλιέργεια, παραγωγή και διαχείριση του ελαιολάδου, αλλά και για τον κλάδο της εστίασης.
Επιπλέον, λειτουργεί και ως πυλώνας καθοδήγησης και υποστήριξης του κλάδου, μέσα από δράσεις προβολής του ελαιολάδου αλλά και φιλοξενώντας τον Παγκρήτιο Διαγωνισμό Ελαιολάδου στις εγκαταστάσεις του».
– Έχετε δοκιμάσει ελαιόλαδα από όλο τον κόσμο, ως διεθνής κριτής ελαιολάδου. Ποιες είναι οι δικές σας εντυπώσεις και πώς βλέπουν οι ξένοι το ελληνικό ελαιόλαδο;
«Η εμπειρία αυτή είναι μοναδική. Κάθε χώρα έχει τη δική της «φωνή» στο ελαιόλαδο, αλλά οι ελληνικές ποικιλίες ξεχωρίζουν για τα ιδιαίτερα οργανοληπτικά τους προφίλ και τη φρεσκάδα τους, με προϋπόθεση να έχουν παραχθεί σωστά. Αυτό αναγνωρίζεται όλο και περισσότερο στο εξωτερικό, ειδικά τα τελευταία χρόνια. Οι ξένοι εκτιμούν τη γνησιότητα, την καθαρότητα των γεύσεων, αλλά και την ιστορία που επικοινωνεί κάθε σταγόνα ποιοτικού ελληνικού ελαιολάδου».
– Υπάρχει κάποια στιγμή που σας έχει μείνει αξέχαστη;
«Ναι, όταν για πρώτη φορά ένα τοπικό μας λάδι απέσπασε διεθνή διάκριση. Θυμάμαι τη χαρά των παραγωγών, τη συγκίνηση όλων. Εκεί κατάλαβα πως η ποιότητα δεν είναι πολυτέλεια – είναι δικαίωμα του τόπου μας και ανταμοιβή για όσους αγαπούν τη γη».
– Το 2015 δημιουργήσατε τον Παγκρήτιο Διαγωνισμό Ελαιολάδου. Πώς γεννήθηκε αυτή η ιδέα;
«Η ανάγκη ήρθε από μέσα από το εργαστήριο. Θέλαμε να δώσουμε στους παραγωγούς κίνητρα αλλά και βήμα αναγνώρισης, να τους δείξουμε ότι ο κόπος τους αξίζει να σταθεί ακόμα και σε διεθνές περιβάλλον. Αν και θα μπορούσαμε, δεν θέλαμε να τρέξουμε τον διαγωνισμό μόνοι μας, στο εργαστήριο.
Μια τόσο σημαντική για τον τόπο δράση, για να έχει επιτυχία θα πρέπει περιλαμβάνει δυνατές συνέργειες, οπότε υποβάλαμε τεκμηριωμένη πρόταση στην Περιφέρεια Κρήτης, όπου βρήκαμε θετική ανταπόκριση και αμέσως ξεκίνησε η προετοιμασία του 1ου Παγκρήτιου Διαγωνισμού Ελαιολάδου.
Ο διαγωνισμός αγκαλιάστηκε από τους παραγωγούς, και διοργανώνεται συνεχώς από το 2015 επειδή βασίστηκε στην αγάπη για την ποιότητα και στην ενότητα της Κρήτης γύρω από το ελαιόλαδό της».
– Διοργανώνετε σεμινάρια και εκπαιδεύετε στελέχη. Τι προσπαθείτε να μεταδώσετε;
«Πάνω απ’ όλα, τον σεβασμό προς το ελαιόλαδο. Θέλω οι νέοι άνθρωποι, αλλά και όσοι εργάζονται ήδη στον χώρο, να κατανοήσουν ότι η ποιότητα ξεκινά από το δέντρο και τελειώνει στο τραπέζι. Η ποιότητα δεν επιτυγχάνεται ποτέ τυχαία – είναι αποτέλεσμα γνώσης, φροντίδας, αφοσίωσης και αγάπης για αυτό που κάνουμε.
Κάθε καρπός, κάθε σταγόνα πρέπει να αντανακλά την αγνότητα της κρητικής γης και το μεράκι των ανθρώπων της.
Και επειδή η γνώση είναι δύναμη – η σωστή εκπαίδευση μπορεί να αλλάξει την πορεία ολόκληρου του κλάδου».
– Ασχολείστε και με τη διάσωση της ελιάς θρούμπας ή χοντρολιάς. Γιατί είναι σημαντικό αυτό;
«Η θρούμπα ή χοντρολιά είναι κομμάτι της πολιτιστικής μας κληρονομιάς. Αποτελεί μια από τις αρχαιότερες ποικιλίες ελιάς, και ακόμα και σήμερα διασώζονται εκατοντάδες μνημειακά ελαιόδεντρα. Αν χαθεί, χάνουμε ένα κομμάτι της ταυτότητάς μας. Η διάσωση των τοπικών ποικιλιών δεν είναι απλώς ένα επιστημονικό έργο, είναι μια πράξη ευγνωμοσύνης προς τη γη που μας έθρεψε και χρέος μας για τις επόμενες γενιές.
Τα ελαιόδεντρα, ιδιαίτερα τα μνημειακά, δεν μας ανήκουν. Έχουμε την ευθύνη για τη σωστή καλλιέργεια και παραγωγική τους κατάσταση, και βέβαια μας ανταμείβουν με την παραγωγή τους. Θα πρέπει να προστατέψουμε και να διατηρήσουμε αυτή την κληρονομιά, την αγκαλιά της διαφορετικότητας».
– Αν σας ζητούσα να περιγράψετε τη σχέση σας με την ελιά με τρεις λέξεις;
«Σεβασμός, αγάπη, πίστη».
– Υπάρχει ένα ελαιόλαδο που σας έχει μείνει αξέχαστο;
«Ναι, ένα μικρό δείγμα που έφερε ένας νέος παραγωγός πριν χρόνια, γεμάτος αγωνία και ελπίδα. Είχε φρουτώδες άρωμα, ισορροπημένο πικρό και μια αίσθηση καθαρότητας που δεν ξεχνιέται. Ήταν σαν να μύριζες όλη την Κρήτη μέσα σε ένα ποτήρι».
– Τι σας δίνει δύναμη να συνεχίζετε;
«Οι άνθρωποι της γης. Οι παραγωγοί που σηκώνονται χαράματα, οι νέοι που επιστρέφουν στα χωριά τους.
Κάθε χαμόγελο, κάθε ευχαριστώ, κάθε σταγόνα καλού ελαιολάδου είναι μια μικρή νίκη.
Και το χρέος
Η ελιά είναι ολόκληρο το Σύμπαν σε μικρογραφία».
– Αν μπορούσατε να αφήσετε μια παρακαταθήκη στον τόπο σας, ποια θα ήταν;
«Να μάθουμε να πιστεύουμε στην αξία μας και στο προϊόν μας.
Η Κρήτη έχει όλα όσα χρειάζεται: γη, φως, ανθρώπους και ψυχή.
Και αν τα φροντίσουμε με ποιότητα, καθαρότητα και ήθος, και ενωθούμε γύρω από αυτά, μπορούμε να αφήσουμε ένα αποτύπωμα που θα κρατήσει για γενιές».