Τα φωτοκόλλυβα, γνωστά και ως παλληκάρια, φωτοπάπουδα ή ψαροκόλλυβα, αποτελούν ένα από τα πιο χαρακτηριστικά νηστίσιμα φαγητά της ελληνικής παράδοσης. Πρόκειται για ένα πολύσπορο πιάτο, φτιαγμένο από όσα όσπρια υπήρχαν στο σπίτι, σε συνδυασμό με σιτάρι και καλαμπόκι, με ρίζες που χάνονται στα βάθη της αρχαιότητας.
Την παραμονή των Θεοφανίων, σε πολλά χωριά της Ανατολικής Κρήτης, τα φωτοκόλυβα είχαν και εξακολουθούν να έχουν ξεχωριστή θέση στο οικογενειακό τραπέζι.
Ένα φαγητό με συμβολισμό και παράδοση
Τα φωτοκόλυβα παρασκευάζονταν παραδοσιακά ως σαλάτα ή σούπα από όσπρια και σιτάρι και καταναλώνονταν τη συγκεκριμένη ημέρα, η οποία θεωρείται αυστηρά νηστίσιμη. Οι άνθρωποι της υπαίθρου συνήθιζαν μάλιστα να δίνουν από το ίδιο φαγητό και στα ζώα τους.
Σύμφωνα με τη λαϊκή παράδοση, το βράδυ της παραμονής των Φώτων «ανοίγουν οι ουρανοί» και τα ζώα αποκτούν ανθρώπινη λαλιά. Έτσι, οι άνθρωποι τα καλόπιαναν, για να μη «παραπονεθούν» στον Θεό και για να εξασφαλίσουν καλή σοδειά και προστασία.
Παράλληλα, από το πολύσπορο αυτό φαγητό σκόρπιζαν και στα χωράφια, ώστε να τραφούν τα αγριοπούλια και να μην πειράξουν τους σπόρους που είχαν ήδη σπαρθεί.
Υλικά για φωτοκόλλυβα
Για τη βάση
50 γρ. σιτάρι
50 γρ. ρεβύθια
50 γρ. άσπρα φασόλια
50 γρ. φασόλια μαυρομάτικα
50 γρ. φακές
50 γρ. φάβα
Αλάτι
Για το ντρέσινγκ
5 ml ελαιόλαδο καλής ποιότητας
50 ml βαλσάμικο ξύδι
60 ml χυμό πορτοκαλιού ή μανταρινιού
30 ml χυμό λεμονιού
30 ml ξύδι από σταφύλι
30 ml μουστάρδα καλής ποιότητας
Ξύσμα από 1 πορτοκάλι ή λεμόνι
Αλάτι, πιπέρι
Για το σερβίρισμα
2–3 φρέσκα κρεμμυδάκια σε ροδέλες
4–5 κ.σ. ψιλοκομμένο άνηθο
5 κ.σ. σπόρια ροδιού
Προαιρετικά λίγη ρόκα
Πώς φτιάχνουμε τα φωτοκόλλυβα
Από το προηγούμενο βράδυ, μουλιάζουμε σε ξεχωριστά μπολ τα άσπρα φασόλια, τα ρεβύθια και το σιτάρι. Την επόμενη ημέρα βράζουμε πρώτα το σιτάρι μέχρι να μαλακώσει και να αρχίσει να «σκάει».
Σε άλλη κατσαρόλα, ξεκινάμε τα ρεβύθια σε κρύο νερό. Μετά από περίπου μισή ώρα βρασμού, προσθέτουμε τα άσπρα φασόλια. Όταν περάσει ακόμη μισή ώρα, ρίχνουμε και τα υπόλοιπα όσπρια, τα οποία χρειάζονται λιγότερο χρόνο.
Στόχος είναι όλα τα όσπρια να μαλακώσουν χωρίς να λιώσουν. Σουρώνουμε, τα μεταφέρουμε σε μεγάλη σαλατιέρα, αλατίζουμε και αφήνουμε να κρυώσουν.
Σε σέικερ ή γυάλινο βάζο ανακινούμε καλά όλα τα υλικά του ντρέσινγκ και περιχύνουμε τη σαλάτα. Προσθέτουμε τον άνηθο, τα φρέσκα κρεμμυδάκια και τα σπόρια ροδιού. Σερβίρουμε σε θερμοκρασία δωματίου.
Ακόμη και αν μείνουν για λίγες ώρες, τα φωτοκόλλυβα παραμένουν εξαιρετικά νόστιμα και αρωματικά.