Μια «χαμένη» στοά και κάποιες εκκλησίες «άγνωστες» ως τώρα στο κέντρο του Ηρακλείου, εντόπισε ο ιδιοκτήτης περιπτέρου Μαρίνος Τακιτζής, που ως άλλος «Ιντιάνα Τζόουνς» έχει αφιερώσει τη ζωή του στην ανακάλυψη κάθε αρχαιότητας, που βρίσκεται κρυμμένη στον Χάνδακα.
Τις τελευταίες ημέρες -με αναρτήσεις του στα social media και τη σελίδα που διατηρεί Vintage-Κλικ, με χρώμα στο παρελθόν, που αριθμεί ως ιδιωτική ομάδα περίπου 14,5 χιλιάδες μέλη- έχει κάνει γνωστό ότι βρήκε μια «χαμένη» στοά, μέρος παλιάς οχύρωσης του Ηρακλείου ή κάποιο άλλο δίκτυο, η οποία παρέμενε στο σκοτάδι κρυμμένη μέσα σε κτίσμα του εργοστασίου Καστρινάκη επί της Λεωφόρου Ικάρου, δίπλα στην πύλη του Αγίου Γεωργίου.
Ο ίδιος δεν έχει γνώσεις αρχαιολόγου, παρά μόνο τις γνώσεις ενός ανθρώπου που έχει παθιαστεί με την αρχαιολογία και ξεψαχνίζει κάθε βιβλίο και κάθε ιστορική πηγή, για να ταυτίσει τα ευρήματά του με αναφορές στο παρελθόν.
Οδηγός του είναι ο Γκερόλα και οι φωτογραφίες από το παλιό Ηράκλειο· ωστόσο, χρειάζεται τη βοήθεια των επίσημων Υπηρεσιών του κράτους και δυσκολεύεται να την έχει, όπως αναφέρει ο ίδιος.
Μετά την ανακάλυψη της στοάς στο εργοστάσιο Καστρινάκη, απευθύνθηκε στην Εφορεία Αρχαιοτήτων Ηρακλείου, ζητώντας να δει την προϊσταμένη ή κάποιον αρχαιολόγο, όμως δεν του επετράπη η είσοδος στα γραφεία των αρχαιολόγων.
Συμβαίνει κάποιες φορές λόγω της οσφυοκαμψίας των δημόσιων υπηρεσιών, παραπέμποντάς του σε ενημέρωση -μέσω email- ότι θα εξεταστεί το αίτημά του κι αν κριθεί ότι αξίζει τον κόπο, τότε θα ασχοληθούν μαζί του, ανέφερε σε βίντεο στα social media.
Ωστόσο, η ανακάλυψή του είναι πολύ εντυπωσιακή, αν και επισήμως δεν υπάρχει εκτίμηση από θεσμοθετημένο φορέα που να χαρακτηρίσει και να χρονολογήσει τη στοά, που εντόπισε μέσα στο βιομηχανικό κτήριο. Μια στοά που απεικονίζεται σε μια παλιά φωτογραφία του Γκερόλα, όμως δεν έχει καταγραφεί από τον Σταυρινίδη ή τους σύγχρονους αρχαιολόγους της πόλης, όπως οι αείμνηστες Χρ. Τζομπανάκη και Λιάνα Σταρίδα.
Η μη αναφορά σε αυτή τη στοά προκαλεί σύγχυση, αν και ο ίδιος έχει καταλήξει και πιστεύει ότι είναι μια βενετσιάνικη στοά οχυρωματικού τύπου, που συνδέεται με τη στοά, μέρος της οποίας είχε βρεθεί το 2008 στην επιγραφική συλλογή έναντι του Μουσείου Ηρακλείου.
Ο Μαρίνος Τακιτζής, που εδώ και 25 χρόνια διατηρεί περίπτερο στο τελείωμα της οδού Ανεμογιάννη στο σημείο συμβολής με τη Λεωφόρο Ικάρου και τη Δουκός Μποφόρ και έχει συνοδοιπόρο στο ταξίδι ιστορίας τον Νίκο Κριτζά, πιστεύει ότι έχει ανακαλύψει μια βενετσιάνικη στοά, στρατιωτική, που δε φαινόταν, καθώς η είσοδος του ορύγματός της είχε ενσωματωθεί στο εσωτερικό ενός νεότερου κτηρίου βιομηχανικού τύπου μετά το 1930, οπότε είχε εξαφανιστεί για 100 χρόνια από τη θέαση των περαστικών και των κατοίκων της πόλης.
Ο ίδιος, επικοινωνώντας με την «Π», ανέφερε ότι έμεινε πραγματικά έκπληκτος, όταν εισήλθε μέσα. Φωτογράφισε και βιντεοσκόπησε το εσωτερικό του χώρου, ενώ υποστηρίζει ότι περισσότερο τον εντυπωσίασε το πόσο καλά ήταν κρυμμένο για πάνω από έναν αιώνα.
Ο ίδιος εξηγεί, γιατί πιστεύει ότι είναι στρατιωτική στοά των Ενετών και πως την εντόπισε ως εξής: «Στη φωτογραφία του 1930, την οποία επεξεργάστηκα με χρώμα και μεγέθυνση, διακρίνεται καθαρά το σημείο, όπου η παλιά στοά έχει ήδη καλυφθεί και ενσωματωθεί σε χαμηλή κατασκευή. Δεν φαίνεται πλέον ως άνοιγμα -όμως υπάρχει. Κρυμμένη μέσα στο ίδιο το τοπίο.
Το ίδιο σημείο εντοπίζεται και σε άλλες φωτογραφίες της εποχής, όπου η κατασκευή εμφανίζεται “αθόρυβα”, χωρίς να τραβά την προσοχή. Έτσι εξηγείται γιατί, για δεκαετίες, κανείς δεν την ανέφερε.
Και επίσης… απέναντι ακριβώς, μέσα από τη συστηματική μελέτη των φωτογραφιών του Gerola, εντόπισα την αντίστοιχη στοά.
Άλλη μία στοά που ήρθε στο φως τυχαία το 2008, στο σημείο της Επιγραφικής Συλλογής.
Η σύγκριση δεν αφήνει περιθώρια αμφιβολίας.
Δεν πρόκειται για μεμονωμένο εύρημα.
Πρόκειται για τμήμα ενός ευρύτερου υπόγειου αμυντικού συστήματος -αυτού που περιγράφει ο Gerola στο έργο του, με στοές, ανοίγματα και πιθανές υπόγειες συνδέσεις κατά μήκος των τειχών.
Η επιτόπια έρευνα στο σημείο επιβεβαιώνει την εικόνα:
Θολωτοί χώροι, ανοίγματα, παλιά τοιχοποιία, στοιχεία που δεν ανήκουν σε μεταγενέστερη απλή κατασκευή, αλλά σε οργανωμένο σύστημα.
Και το πιο εντυπωσιακό;
Όλα αυτά βρίσκονταν εκεί. Μπροστά μας.
Απλώς είχαν καλυφθεί, ενσωματωθεί, ξεχαστεί.
Από το 1900 μέχρι σήμερα, το σημείο αυτό πέρασε από τρεις φάσεις:
την εποχή που λειτουργούσε,
την περίοδο που καλύφθηκε και “χάθηκε”,
και τη σημερινή του αφάνεια.
Δεν χάθηκε.
Απλώς κρύφτηκε μέχρι που το βρήκα…», αναφέρει ο Μαρίνος Τακιτζής, που ζητάει βοήθεια από τους αρχαιολόγους για την καταγραφή του ευρήματος, που ως σήμερα παρέμενε κρυμμένο.
Ο ίδιος -με την περιέργεια μικρού παιδιού- ανέβασε βίντεο και φωτογραφίες στην Τεχνητή Νοημοσύνη, αφού ως τώρα δεν έχει κατορθώσει να λάβει απαντήσεις από τους αρχαιολόγους του Υπουργείου Πολιτισμού και η απάντηση για εκείνον ήταν αφοπλιστική, καθώς συνέπιπτε με τις δικές του εκτιμήσεις, αν και μη αρχαιολόγος.
Βρήκε τον Άγιο Ιωάννη Χριστοφιλίνη «κρυμμένο» σε σπίτι!
Οι εξερευνήσεις για τον Μαρίνο Τακιτζή είναι πλέον ενταγμένες μέσα στη ζωή του. Όπως ανέφερε στην ιδιωτική ομάδα του Facebook που διαχειρίζεται, εντόπισε στην περιοχή της Βίγλας, στην Πεδιάδος -δίπλα στο εσωτερικό ανάχωμα των Ενετικών Τειχών και εντός σύγχρονης κατοικίας- τα κατάλοιπα ενός ναού.
Είναι εμφανή ακόμη τα τοξωτά ανοίγματα, η ημικυκλική κόγχη του ιερού, η λιθοδομή που είναι ενσωματωμένη στο κτίσμα και με βάση τον χάρτη του Werdmüller map of Candia, το σημείο ταυτίζεται με απόλυτη ακρίβεια με την εκκλησία:
- Zuanne Cristofilina (C48), δηλαδή τον Άγιο Ιωάννη Χριστοφιλίνη
Η ταύτιση ενισχύεται ακόμη περισσότερο από ιστορικές πηγές, οι οποίες αναφέρουν ότι τμήμα του ναού (καμάρα) σωζόταν μέχρι και τις αρχές του 20ού αιώνα μέσα σε αυλή οικίας -ακριβώς όπως παρατηρείται και σήμερα.
Αξίζει να σημειωθεί ότι σύμφωνα με προφορικές μαρτυρίες:
Η ιδιοκτήτρια του σπιτιού γνωρίζει τον χώρο ως «Άγιο Νικόλαο», γεγονός που πιθανότατα οφείλεται σε μεταγενέστερη λαϊκή ονομασία ή αλλαγή αφιέρωσης του ναού.
Ένα ακόμα σημαντικό στοιχείο
Η συγκεκριμένη περιοχή δεν κρύβει μόνο έναν ναό.
Όλη η ζώνη της Πεδιάδος φαίνεται να διατηρεί ίχνη και άλλων άγνωστων εκκλησιών, ενσωματωμένων σήμερα σε κατοικίες ερείπια και αυλές.
Σε ορισμένα σπίτια, εντοπίζονται στοές και υπόγειες διόδους, που σύμφωνα με ενδείξεις και μορφολογία, φαίνεται να οδηγούν προς το εσωτερικό των οχυρώσεων.
Μάλιστα, σύμφωνα με μαρτυρία ηλικιωμένου κατοίκου της περιοχής:
«Δίπλα στην εκκλησία αυτή που σας δείχνω σήμερα, υπήρχε στοά, στην οποία έπαιζαν παιδιά τη δεκαετία του 1950 και η οποία οδηγούσε προς τα Τείχη.
Η πληροφορία αυτή, σε συνδυασμό με τη θέση του ναού κάτω από το ανάχωμα και κοντά στον προμαχώνα Vitturi, ενισχύει την υπόθεση ύπαρξης υπόγειων διαδρομών ή επικοινωνιών με το αμυντικό σύστημα της πόλης».
Ιστορικό απόσπασμα Άγιος Ιωάννης Χριστοφιλίνης
Καθολικό ορθόδοξης μονής αφιερωμένης στον Άγιο Ιωάννη τον Βαπτιστή. Βρισκόταν κάτω από το εσωτερικό ανάχωμα του ευθυγράμμου τμήματος των Τειχών (cortina), μεταξύ των προμαχώνων Vitturi και Ιησού, στην οδό Πεδιάδος, κοντά στο νότιο προσπέτασμα του προμαχώνα Vitturi. Καταγράφεται στους καταλόγους II 30, III 25, IV 6, V 51, VI (Werdmüller) 48 ως S. Zuanne Cristofilina και VII (Coronelli) 6 ως S. Giovanni Christofilina, Chiesa Greca.
Πιθανόν ταυτίζεται με τον αρ. 29 στον κατάλογο I (1320 μ.Χ.). Η περιγραφή και οι διαστάσεις του μοναστηριού πληροφορούνται από τον Σπανάκη:
«Το μοναστήρι το λεγόμενο του Αγίου Ιωάννου Βαπτιστού μετά των περί αυτού οίκων και του περιβολίου αυτού, το οποίο επί του παρόντος κατέχει ο παπάς Τρίχας. Εις την Ν όψιν, την άνω της οδού της αγούσης προς τα Ανώγεια, έχει βήματα 23 και πόδας 1 ½, εις την Δ πλευράν βήματα 27, πόδας 2. Εις την Β πλευράν βήματα 22, πόδας 1. Εις την ανατολικήν βήματα 31, πόδας 1».
Μία καμάρα του ναού σωζόταν τουλάχιστον μέχρι το 1918 στον κήπο της οικίας, ιδιοκτησίας Θεοδώρου Φλουρή».
Η πόλη του Χάνδακα δεν έχει αποκαλύψει ακόμη όλα τα μυστικά της.
Κάτω από αυλές, πίσω από τοίχους και μέσα σε σπίτια…
υπάρχει ακόμη ένας ολόκληρος κρυμμένος κόσμος.
ΠΗΓΕΣ
Λιάνα Σταρίδα
Ν. Σταυρινίδης
Έρευνα-φωτογραφίες: Τακιτζής Μαρίνος