Τα πράγματα δεν είναι καθόλου καλά με τη λειψυδρία, κι ας έβαλαν νερό τα φράγματα από τις βροχές του Μάρτη και του Απριλίου στην Κρήτη. Σε λίγο το πρόβλημα θα είναι ξανά μπροστά μας.
Εξάλλου, έχουμε περάσει σε μια εποχή, που οι επιστήμονες από δεκαετίες είχαν προβλέψει για την ερημοποίηση της Κρήτης. Μια νέα επιστημονική μελέτη που διερευνά την ύπαρξη εντοπισμένου ερημικού μικροκλίματος στον Ξερόκαμπο Λασιθίου, βασισμένη σε επιτόπιες μετρήσεις και δεδομένα ERA5, καταγράφει εξαιρετικά χαμηλά επίπεδα βροχόπτωσης για τα ελληνικά δεδομένα και πιθανή κατάταξη της περιοχής στα όρια του ερημικού κλίματος.
Μάλιστα όπως αναφέρουν οι ερευνητές στο patris.gr o Ξερόκαμπος έχει ακριβώς τις ίδιες συνθήκες και χαρακτηριστικά με βορειοαφρικανική έρημο!
Η νέα επιστημονική μελέτη, αναρτημένη στον ακαδημαϊκό διακομιστή EarthArXiv, διε- ρευνά την πιθανή ύπαρξη ενός ιδιαίτερα άνυδρου μικροκλιμα- τικού θύλακα στον Ξερόκαμπο Λασιθίου.
Η μελέτη συνδυάζει επιτόπιες μετρήσεις με δεδομένα επανάλυσης από το ERA5, κα- ταγράφοντας μέση ετήσια βρο- χόπτωση της τάξης των ~210– 220 mm. Τα επίπεδα αυτά κατατάσσουν την περιοχή στα κατώτερα όρια ξηρότητας για τον ελληνικό χώρο και υποδη- λώνουν συνθήκες που προσεγ- γίζουν οριακά το θερμό ερημικό κλίμα (Köppen climate classifi- cation: BSh–BWh μετάβαση).
Η έρευνα αποδίδει το φαινό- μενο σε έντονη ομβροσκιά (Rain shadow) που προκαλεί- ται από τον ορεινό όγκο της Ζήρου, σε συνδυασμό με κατα- βατικούς θερμούς ανέμους τύ- που Foehn wind και εξάτμιση υετού πριν την επιφάνεια (Virga).
Ο ερευνητής Ιάσονας Χατζόπουλος αναφέρει ότι:
«Ο Ξερόκαμπος δεν αποτελεί μια παροδική κλιματική ανωμαλία, αλλά έναν δομικά άνυδρο θύλακα που ελέγχεται από την τοπική τοπογραφία. Η μελέτη μάς παρέχει το πρώτο επιστημονικό έρεισμα για την κατάταξη της περιοχής ως έναν “borderline” ερημικό μικροκλιματικό θύλακα, από τους ελάχι- στους που απαντώνται στον μεσογειακό ευρωπαϊκό χώρο και πιθανόν τον μοναδικό στην Ελλάδα».
Από την πλευρά του ο ερευνητής Νικόλαος Σταυρακάκης τόνισε: «Η σύγκλιση ανεξάρτητων πηγών δεδομένων ενισχύει την υπόθεση ότι η ξηρό- τητα της περιοχής δεν είναι απλώς συγκυριακή, αλλά σχετίζεται με τη γεωμορφολογία».
Κεντρική Ανακάλυψη: Ένα θερμό ερημικό μικροκλίμα
Η μελέτη μας αποδεικνύει ποσοτικά ότι η παράκτια ζώνη του Ξεροκάμπου Λασιθίου δεν ανήκει απλώς στο ξηρό μεσογειακό κλίμα, αλλά αποτελεί έναν απομονωμένο μικροκλιματικό θύλακα που ταξινομείται στατιστικά ως θερμό ερημικό μικροκλίμα. Με μέσο ετήσιο υετό μόλις 219,5 χιλιοστά και μέση θερμοκρασία 20,9°C, αποτελεί το πιο άνυδρο σημείο της χώρας.
Η Αιτία: Το Φαινόμενο της Ομβροσκιάς και ο «Αόρατος» Υετός (Virga)
Η ξηρότητα της περιοχής δεν είναι τυχαία. Οφείλεται στο ανάγλυφο της περιοχής και συγκεκριμένα στον ορεινό όγκο της Ζήρου. Τα βουνά εμποδίζουν τις βροχές να φτάσουν στην ακτή. Καθώς οι άνεμοι κατεβαίνουν τις πλαγιές προς τον Ξερόκαμπο, θερμαίνονται απότομα (καταβατικοί άνεμοι Foehn). Το αποτέλεσμα είναι εντυπωσιακό: οι σταγόνες της βροχής εξατμίζονται εύκολα στον αέρα (το λεγόμενο φαινόμενο virga).
Το Εντυπωσιακό Παράδειγμα της Κακοκαιρίας “Daniel”
Για να γίνει αντιληπτή η «θωράκιση» της περιοχής, αναλύσαμε ακραία καιρικά φαινόμενα. Τον Σεπτέμβριο του 2023, κατά τη διάρκεια της σαρωτικής κακοκαιρίας Daniel, ενώ η βόρεια ακτή της Κρήτης δεχόταν ισχυρές βροχές (η Μονή Τοπλού κατέγραψε 64,6 mm), στον Ξερόκαμπο έπεσαν μόλις 3,6 mm βροχής. Η περιοχή δέχθηκε μόλις το 5,5% του νερού της προσήνεμης πλευράς.
Σύγκριση με άλλες άνυδρες περιοχές
Τα δεδομένα δείχνουν ότι ο Ξερόκαμπος καταγράφει συστηματικά 25% λιγότερη βροχή από την Κάρπαθο και 14% λιγότερη από την άνυδρη Κάσο , σπάζοντας τα ρεκόρ ξηρότητας στην επικράτεια.
Η Οικολογική Επιβεβαίωση
Τα μαθηματικά μας μοντέλα επιβεβαιώνονται από την ίδια τη φύση. Το Παγκόσμιο Γεωπάρκο UNESCO Σητείας έχει ήδη χαρακτηρίσει την περιοχή “ημιερημική”.
Ο Ξερόκαμπος, το παρακείμενο Κουφονήσι και οι νησίδες Καβάλοι φιλοξενούν μοναδικά είδη βορειοαφρικανικής χλωρίδας (όπως το σαχαρο-αραβικό αγρωστώδες Lygeum spartum, ο αφρικανικός θάμνος Ziziphus lotus και η περι-σαχαρική Periploca angustifolia), τα οποία δεν επιβιώνουν σχεδόν πουθενά αλλού στην Ελλάδα, παρά μόνο σε αυτό το ερημικό περιβάλλον και στα αλατούχα εδάφη της τοπικής Αλατσολίμνης.
Μπορείτε να βρείτε το πλήρες (pre-print) κείμενο της μελέτης στα ελληνικά, ελεύθερα προσβάσιμο στην ακαδημαϊκή πλατφόρμα Zenodo εδώ: