Οκτώ μοναδικές περιοχές της Κρήτης, που δεν είναι ενταγμένες στο δίκτυο Natura, μπαίνουν σε καθεστώς προστασίας και ανάδειξης με χρηματοδότηση του Πράσινου Ταμείου που εξασφάλισε η Περιφέρεια Κρήτης.
Οι περιοχές επιλέχθηκαν μέσα από τη συνεργασία της Περιφέρειας με τους Δήμους και φορείς του νησιού, με σκοπό να δημιουργηθεί μια ασπίδα προστασίας γύρω από τις περιοχές αυτές, το οποίο θα μπορούσε να αποτρέψει πιθανά επενδυτικά ή άλλα σχέδια που μπορεί να επιφέρουν αλλαγές και να αλώσουν το φυσικό περιβάλλον.
Πρόκειται για μια πρωτοβουλία που φέρει τη σφραγίδα του αντιπεριφερειάρχη Περιβάλλοντος, Νίκου Ξυλούρη, ο οποίος κατάφερε να αποσπάσει το ποσό των 200 χιλιάδων ευρώ από το Πράσινο Ταμείο για την ανάδειξη και προστασία οκτώ περιοχών με ξεχωριστή φυσική ομορφιά, για τις οποίες δεν υπάρχει ένα θεσμικό πλαίσιο το οποίο θα μπορούσε να αποτρέψει πιθανά επενδυτικά ή άλλα σχέδια που μπορεί να επιφέρουν αλλαγές και να αλώσουν το φυσικό περιβάλλον.
Όπως εξηγεί ο αντιπεριφερειάρχης περιβάλλοντος, Νίκος Ξυλούρης, ουσιαστικά, αυτό το οποίο επιδιώκει η Περιφέρεια είναι να θεσπίσει ένα πλαίσιο προστασίας περιοχών αξιόλογων, το οποίο να μπορεί να τις προφυλάξει.
Στο πλαίσιο αυτό, ξεκίνησε μια συνεργασία με τους τοπικούς φορείς και όλους τους Δήμους να καταθέσουν τις προτάσεις τους και να αναλάβει μια επιτροπή της Περιφέρειας Κρήτης να τις αξιολογήσει, βάσει συγκεκριμένων κριτηρίων.
Συγκεκριμένα, βασικό κριτήριο της επιτροπής είναι να υπάρχει ένας γεωγραφικός επιμερισμός, ώστε οι επιλογές να μην γίνουν μόνο από μια αλλά και από τις τέσσερις περιφερειακές ενότητες του νησιού.
Ένα άλλο κριτήριο είναι να μην αναπτύσσονται μόνο στο βόρειο αλλά και στο νότιο άξονα, ενώ παράλληλα αξιολογούνται η ποικιλομορφία τους και τα ειδικά χαρακτηριστικά τους.
Πρόκειται για ένα σχεδιασμό που έρχεται να δράσει προληπτικά και να αποτρέψει αντίστοιχα γεγονότα, όπως αυτά που καταγράφηκαν στο Παλίγκρεμνο, στον Πλακιά, δημιουργώντας ένα πλέγμα προστασίας σε περιοχές ιδιαίτερης οικολογικής, γεωλογικής ή γεωμορφολογικής αξίας.
Οι περιοχές αυτές επιλέχθηκαν ανάμεσα σε 200 προτάσεις που κατέθεσαν οι Δήμοι μετά από σχετικό αίτημα της Περιφέρειας Κρήτης που ζήτησε την ενεργή συνδρομή τους για να ξεκινήσει η ανάθεση μελετών, που στόχος είναι σταδιακά θα διευρυνθεί.
Στο πλαίσιο αυτό, επιλέχθηκε η προστασία ενός δρυ στο Ασκύφου του Δήμου Σφακίων. Επίσης, το απολιθωμένο δάσος στον Σταυρό Ακρωτηρίου στα Χανιά, οι
πτυχώσεις Αγίου Παύλου στην Κοινότητας Σακτουρίων Δήμου Αγίου Βασιλείου, η περιοχή Γιους Κάμπος που βρίσκεται στον Δήμου Αμαρίου.
Επίσης, το φαράγγι Πορτέλας και ο καταρράκτης περιοδικής ροής Ρίχτρα Δήμου Βιάννου. Το φαράγγι και ο καταρράκτης Αμπά του Δήμου Αρχανών – Αστερουσίων, η περιοχή Πίτες της Γριάς στον Πρινιά, στην Αγία Βαρβάρα, οι αλυκές της Ελούντας και τα Μικρά Μετέωρα του Λασιθίου στην περιοχή της Καλαμαύκας.
Δρυς στην περιοχή Ασκύφου
Ανάμεσα στις προστατευόμενες περιοχές είναι ένας δρυς στο Ασκύφου των Σφακίων που βρίσκεται εκτός NATURA 2000 και εκτός της ζώνης προστασίας Καταφυγίων Άγριας Ζωής
Απολιθωμένο δάσος στον Σταυρό Ακρωτηρίου στα Χανιά
Στις προτεινόμενες για προστασία περιοχές είναι το απολιθωμένο δάσος Ακρωτηρίου στα Χανιά. Σε μια περιοχή που εκτείνεται κατά μήκος των ακτών του Ακρωτηρίου Χανίων, δυτικά του βενετσιάνικου λατομικού χώρου, στον Σταυρό, αναγνωρίστηκε η ύπαρξη ριζόλιθων, δηλαδή απολιθωμένων ριζών ανώτερων φυτών.
Αυτό το εύρημα, γνωστό ως «απολιθωμένο δάσος», έχει μια ουσιαστική διαφορά. Ενώ τα μέχρι τώρα απολιθωμένα δάση στην πλειονότητα των περιοχών στην Ελλάδα συνδέονται με ηφαιστειακή δραστηριότητα και τα απολιθώματα ξύλων συνδέονται με διαδικασίες πυριτίωσης (αντικατάστασης του ξύλου από το ορυκτό πυρίτιο), στο απολιθωμένο δάσος Χανίων, το ορυκτό αντικατάστασης του ξύλου είναι ο ασβεστίτης και η διαδικασία απολίθωσης είναι πολύ σπανιότερη και μοναδική σε αυτήν την έκταση και πυκνότητα απολιθωμάτων στον ελληνικό χώρο.
Εντός παράκτιων αιολιανιτών δεν έχουν διατηρηθεί με απολίθωση μόνο οι κορμοί αλλά και τμήματα του ριζικού συστήματος ανώτερων φυτών, που απολιθώνονται σπανιότερα από τους κορμούς των δένδρων, καθιστώντας τη θέση αυτή προς το παρόν μοναδική στην Ελλάδα, ως προς τον αριθμό και το μέγεθος των ριζόλιθων.
Κομόλιθοι Ποταμίδας Κισσάμου
Στην περιοχή Ποταμίδα του Δήμου Κισσάμου, σε μια περιοχή εκτός Natura και εκτός των Καταφυγίων Άγριας Ζωής, αναπτύσσονται λόφοι που αποτελούνται από μαλακό άργιλο, που έχουν κωνικό σχήμα λόγω της διάβρωσης.
Πρόκειται για ένα εξαιρετικά ενδιαφέρον και σπάνιο τοπίο που εντάσσεται στην κατηγορία των προτεινόμενων για αξιοποίηση.
Πτυχώσεις Αγίου Παύλου (Αποπλύστρα και ευρύτερη περιοχή)
Οι Πτυχώσεις της Αποπλύστρας βρίσκονται κοντά στον Άγιο Παύλο στην περιοχή του Ρεθύμνου. Βρίσκονται εκτός NATURA 2000, εκτός Καταφυγίων Άγριας Ζωής, εκτός Γεωπάρκου.
Είναι μια περιοχή με εξαιρετικής γεωλογικής ομορφιάς, καθώς τη συνθέτουν μια σειρά από εντυπωσιακοί βραχώδεις σχηματισμοί που χαρακτηρίζονται από τα έντονα χρώματα και περίπλοκα μοτίβα.
Οι πτυχές αυτές είναι το αποτέλεσμα των έντονων γεωλογικών δυνάμεων που συμπίεσαν τα στρώματα ιζηματογενών πετρωμάτων, δημιουργώντας ένα οπτικά μαγευτικό τοπίο.
Γιους Κάμπος
Ο Γιους Κάμπος είναι ένα οροπέδιο που βρίσκεται στην κοιλάδα του Αμαρίου του Δήμου Αμαρίου. Βιότοπος της τουλίπας Tulipa doerfleri. Η κόκκινη τουλίπα της Κρήτης (Tulipa doerfleri) απαντάται μόνο σε μικρά οροπέδια της επαρχίας Αγίου Βασιλείου και Αμαρίου και σε υψόμετρα από 330 ως και 750 μέτρα.
Συνολικά, υπάρχουν μόλις πέντε υποπληθυσμοί, με τον μεγαλύτερο να εντοπίζεται στο οροπέδιο Γιους Κάμπος (Όρος Κέδρος). Είναι εντός NATURA 2000, αλλά, σύμφωνα με την εκτίμηση της αρμόδιας επιτροπής της Περιφέρειας Κρήτης, πρέπει να χαρακτηριστεί και με άλλο καθεστώς προστασίας, όπως έγινε με τα Πετραδολάκια με τη Horstrissea dolinicola.
Το οροπέδιο είναι γνωστό για την εξαιρετικά πλούσια χλωρίδα του, η οποία περιλαμβάνει αρκετά ενδημικά φυτά. Παράλληλα, εντοπίζονται διάφορα είδη δέντρων, όπως πλάτανοι και έλατα, καθώς και σπάνια είδη ορχιδέας.
Φαράγγι Πορτέλας
Από την περιφερειακή ενότητα του Ηρακλείου, προτεινόμενη προστατευόμενη περιοχή είναι το Φαράγγι Πορτέλας και ο καταρράκτης περιοδικής ροής Ρίχτρα του Δήμου Βιάννου, που βρίσκεται βόρεια του Κερατόκαμπου. Η είσοδος του φαραγγιού βρίσκεται κοντά στο χωριό Χόντρος και η έξοδός του στον Κερατόκαμπο.
Είναι ένα από τα πιο άγρια φαράγγια της Ελλάδας και απαιτούν ιδιαίτερες γνώσεις και ικανότητα για να τα διασχίσει κάποιος.
Το εσωτερικό του διαρρέεται από ρέμα, το οποίο διατηρεί νερό έως το τέλος της άνοιξης. Αυτό έχει ως αποτέλεσμα να υπάρχουν αρκετά είδη φυτών. Σήμα κατατεθέν του φαραγγιού είναι το πανέμορφο «σιφόνι», ένας μεγάλος καταρράκτης σε μία δολίνη, ο πάτος της οποίας έχει ανοίξει, αφήνοντας τα νερά να συνεχίσουν την πορεία τους. Στην έξοδο του φαραγγιού, βρίσκεται ο πανέμορφος διπλός καταρράκτης της Ρίχτρας.
Φαράγγι και καταρράκτης Αμπά Δήμου Αρχανών – Αστερουσίων
Το φαράγγι και καταρράκτης Αμπά Δήμου Αρχανών – Αστερουσίων βρίσκεται στην περιοχή Παρανύμφων – Τριών Εκκλησιών. Ο καταρράκτης ύψους 140μ. είναι ο μεγαλύτερος καταγεγραμμένος στην Κρήτη.
Εντός περιοχής NATURA 2000 και εντός του αποθέματος βιόσφαιρας UNESCO Αστερουσίων και εντός του Καταφυγίου Άγριας Ζωής. Η ονομασία του, «Αμπάς», προέρχεται από́ το λατινικό́ «αββάς» (δηλ. ιερέας) από́ κάποιον από́ τους πολλούς ασκητές που έβρισκαν καταφύγιο στα Αστερούσια σε παλαιότερες εποχές.
Ο Αμπάς είναι ένα μεγάλο, όμορφο και τεχνικά́ απαιτητικό́ φαράγγι που ξεκινάει από́ το μικρό́ οροπέδιο νότια της κορυφής του Τιμίου Σταυρού́ (710μ.), αναπτύσσεται μεταξύ́ των κορυφών Μονοπόρι (561μ.) και Κεφάλα (610μ.) και καταλήγει στη παραλία των Τριών Εκκλησιών.
Η κατάβαση του φαραγγιού́ είναι δύσκολη τεχνικά́, καθώς απαιτούνται τέσσερις αλλαγές στον αέρα. Ακολουθούν 21 επιπλέον καταβάσεις και ένα πεζοπορικό́ τμήμα προς το τέλος.
Αποφεύγεται η κατάβαση τους μήνες από́ Δεκέμβριο έως Φλεβάρη, καθώς είναι αναπαραγωγική́ περίοδος για τα αρπακτικά́ που χρησιμοποιούν τα απόκρημνα βράχια του ως τόπο φωλεοποίησης και αναπαραγωγής.
Πίτες της Γριάς – Πλακωτά Χαράκια στον Πρινιά του Δήμου Γόρτυνας
Στις προτεινόμενες περιοχές είναι οι περίφημες Πίτες της Γριάς – Πλακωτά Χαράκια, που αναπτύσσονται μεταξύ Αγίας Βαρβάρας και Πρινιά του Δήμου Γόρτυνας. Είναι εκτός NATURA 2000, εκτός Καταφυγίων Άγριας Ζωής, στο ανατολικό άκρο του Γεωπάρκου Ψηλορείτη.
Πρόκειται για ιδιαίτερους βραχώδεις σχηματισμούς από ψαμμίτη, που από μακριά θυμίζουν στρογγυλές πίτες με διάμετρο ως και 20 μέτρα.
Αλυκές Ελούντας
Οι Αλυκές της Ελούντας είναι ένα σύστημα υδροτόπων που βρίσκονται στον πανέμορφο κόλπο της Ελούντας, ανατολικά του ομώνυμου παραθαλάσσιου οικισμού. Αποτελούν έναν ιστορικό χώρο μεγάλης σημασίας για την περιοχή και από περιβαλλοντική άποψη.
Οι Αλυκές δημιουργήθηκαν αρχικά από τους Ενετούς γύρω στο 1200 μ.Χ. και για περίπου πέντε αιώνες, από τον 15ο και μετά, χρησιμοποιούνταν εντατικά για την παραγωγή αλατιού.
Όταν οι Οθωμανοί κατέλαβαν την Κύπρο το 1570, όπου οι Ενετοί εκμεταλλεύονταν κι άλλες αλυκές, οι αλυκές της Ελούντας αναβαθμίστηκαν με την κατασκευή μεγαλύτερων δεξαμενών για να καλύψουν τη χαμένη παραγωγή.
Σήμερα, οι αλυκές δεν λειτουργούν πλέον για εμπορική παραγωγή αλατιού, αλλά αποτελούν μια ενιαία πολιτιστική-περιβαλλοντική ενότητα.
Μικρά Μετέωρα του Λασιθίου
Τα «Μικρά Μετέωρα» του Λασιθίου είναι μια περιοχή με εντυπωσιακούς βράχους κοντά στην Καλαμαύκα, η οποία έχει ονομαστεί έτσι λόγω της ομοιότητάς της με τα Μετέωρα της Ελλάδας. Είναι μια περιοχή με πλούσια βλάστηση, νερό και απολιθώματα οστράκων και κοραλλιών.
Η τοποθεσία προσφέρεται για πεζοπορία και αποτελεί έναν πνεύμονα πρασίνου στο νομό Λασιθίου. Η περιοχή είναι εκτός NATURA 2000, εκτός Καταφυγίου Άγριας Ζωής και εκτός Γεωπάρκου.