Στις εγκαταστάσεις του Ιδρύματος Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ) στην Κρήτη φιλοξενείται ο νέος επίγειος δορυφορικός σταθμός του «Εθνικού Προγράμματος Μικροδορυφόρων». Πρόκειται για μια σημαντική υποδομή, η οποία θα αποτελεί το βασικό επίγειο σημείο επικοινωνίας με το ελληνικό σύστημα μικροδορυφόρων.
Ο σταθμός θα υποστηρίζει λειτουργίες όπως η τηλεμετρία, ο τηλεχειρισμός και η διακίνηση δεδομένων, εξασφαλίζοντας την επικοινωνία μεταξύ των δορυφορικών συστημάτων και των επίγειων υποδομών. Για τη φιλοξενία του σταθμού και του απαραίτητου εξοπλισμού έχει συναφθεί σύμβαση μεταξύ του ΙΤΕ και της Γενικής Γραμματείας Τηλεπικοινωνιών και Ταχυδρομείων του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης, με έναρξη ισχύος από την 1η Νοεμβρίου 2025.
Η δημιουργία του σταθμού εντάσσεται στο «Εθνικό Πρόγραμμα Μικροδορυφόρων», το οποίο υλοποιείται σε συνεργασία με το Ελληνικό Κέντρο Διαστήματος και τον Ευρωπαϊκό Οργανισμό Διαστήματος (ESA). Το πρόγραμμα διαθέτει συνολικό προϋπολογισμό 200 εκατ. ευρώ, ο οποίος χρηματοδοτείται από το Ταμείο Ανάκαμψης και Ανθεκτικότητας.
Γιατί επιλέχθηκε η Κρήτη
Η επιλογή των εγκαταστάσεων του ΙΤΕ δεν είναι τυχαία, καθώς το Ίδρυμα έχει αναπτύξει σημαντική ερευνητική δραστηριότητα σε τομείς που σχετίζονται με τις διαστημικές τεχνολογίες. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται η δορυφορική τηλεπισκόπηση, η αστροφυσική, οι σύγχρονες τηλεπικοινωνίες, οι κβαντικές επικοινωνίες και η διαστημική επιτήρηση.
Παράλληλα, το ΙΤΕ συνεργάζεται με το Πανεπιστήμιο Κρήτης στη λειτουργία του Αστεροσκοπείου Σκίνακα, μιας ιδιαίτερα σημαντικής ερευνητικής υποδομής στον χώρο της αστροφυσικής στη Νοτιοανατολική Ευρώπη. Το Αστεροσκοπείο αναμένεται να συμμετάσχει και στην ανάπτυξη νέων τεχνολογιών για την παρακολούθηση του Διαστήματος και την ασφαλή επικοινωνία μεταξύ επίγειων και διαστημικών συστημάτων μέσω τεχνολογιών λέιζερ.
Την κατασκευή του επίγειου σταθμού ανέλαβε κοινοπραξία υπό την Open Cosmos Aegean, ενώ η εγκατάσταση πραγματοποιήθηκε από τη Libre Space Foundation, ελληνικό φορέα με εξειδίκευση στην ανάπτυξη τεχνολογιών που σχετίζονται με το Διάστημα.
Αξιοποίηση των δεδομένων
Κεντρικός στόχος του υπουργείου Ψηφιακής Διακυβέρνησης και Τεχνητής Νοημοσύνης δεν είναι μόνο η δημιουργία διαστημικών υποδομών, αλλά κυρίως η αξιοποίηση των δεδομένων που θα παράγουν. Τα δεδομένα των μικροδορυφόρων μπορούν να χρησιμοποιηθούν σε πολλούς τομείς, όπως η Πολιτική Προστασία, η αντιμετώπιση των επιπτώσεων της κλιματικής αλλαγής, η προστασία του περιβάλλοντος, η γεωργία ακριβείας, η θαλάσσια επιτήρηση και ο χωροταξικός σχεδιασμός.
Όπως έχει επισημανθεί από την πολιτική ηγεσία του υπουργείου, η λειτουργία του σταθμού στο ΙΤΕ ενισχύει τη σύνδεση της εθνικής διαστημικής πολιτικής με την ελληνική έρευνα και τεχνογνωσία. Παράλληλα, συμβάλλει στη δημιουργία ενός ισχυρού διαστημικού οικοσυστήματος, με έμφαση στην καινοτομία, την ελληνική συμμετοχή και την παραγωγή οφελών για την κοινωνία και την οικονομία.
Η σημασία της υποδομής για το ΙΤΕ
Για το ΙΤΕ, η φιλοξενία του επίγειου σταθμού αποτελεί αναγνώριση της ερευνητικής του δραστηριότητας, αλλά ταυτόχρονα συνεπάγεται και σημαντικές ευθύνες. Η νέα υποδομή ενισχύει την εθνική στρατηγική στον τομέα του Διαστήματος και αναδεικνύει τις δυνατότητες του Ιδρύματος σε επίπεδο επιστημονικής γνώσης, ερευνητικών υποδομών και εξειδικευμένου ανθρώπινου δυναμικού.
Η ανάπτυξη καινοτόμων εφαρμογών και η αξιοποίηση προηγμένων διαστημικών τεχνολογιών αποτελούν βασικά στοιχεία της μελλοντικής πορείας του ΙΤΕ και μπορούν να ενισχύσουν περαιτέρω τη θέση της Ελλάδας στον διεθνή διαστημικό τομέα.
Ιδιαίτερη σημασία έχει και η δημιουργία του Κέντρου Αριστείας Κρήτης σε Αναδυόμενες Διαστημικές Τεχνολογίες (CCEST), στο πλαίσιο του έργου SPACE-Crete. Για το έργο έχει εξασφαλιστεί χρηματοδότηση 35 εκατ. ευρώ από το πρόγραμμα HORIZON-WIDERA-2025. Βασικός στόχος είναι η ανάδειξη της Κρήτης σε διεθνή κόμβο έρευνας και καινοτομίας στον τομέα των διαστημικών τεχνολογιών.
Συνδυασμός έρευνας και επιχειρησιακής λειτουργίας
Η ταυτόχρονη ανάπτυξη του επίγειου σταθμού και του SPACE-Crete δημιουργεί σημαντικές προοπτικές συνεργασίας μεταξύ της επιχειρησιακής λειτουργίας της υποδομής και της ερευνητικής δραστηριότητας του ΙΤΕ.
Η ερευνητική ομάδα του SPACE-Crete μπορεί να συμβάλει όχι μόνο στην ομαλή λειτουργία του σταθμού, αλλά και στην επεξεργασία και αξιοποίηση των δεδομένων που θα συλλέγονται. Με αυτόν τον τρόπο, η νέα υποδομή μπορεί να αποτελέσει βάση για την ανάπτυξη καινοτόμων υπηρεσιών, οι οποίες θα έχουν πρακτική εφαρμογή και θα μπορούν να συμβάλουν στη βελτίωση της ποιότητας ζωής στην Κρήτη και ευρύτερα στην Ελλάδα.