Σε ένα από τα κεντρικά σημεία του Ηρακλείου (Λ. Δημοκρατίας 25) λειτουργεί εδώ και σχεδόν μια πενταετία ένα ιδιόμορφο μουσείο, με εκθέματα που δεν έχουν σχέση με αυτά που συνήθως περιμένει να δει ένας φιλόμουσος επισκέπτης. Ο λόγος για το Μουσείο Ζαχαροπλαστικής Τέχνης, το οποίο δημιούργησε ο γνωστός ζαχαροπλάστης Κώστας Κουμάκης, με σκοπό να συγκεντρώσει σε έναν χώρο σπάνια αντικείμενα που συνέβαλαν στην εξέλιξη της ζαχαροπλαστικής στο πέρασμα των ετών.
Ένα μουσείο μοναδικό στο είδος του Πανελλαδικά αλλά και σε Ευρωπαϊκό επίπεδο, το οποίο σήμερα περιλαμβάνει 400 εκθέματα, χωρισμένα σε τρεις κατηγορίες (κλασικά, σπάνια και μοναδικά).
«Το λέμε Μουσείο Ζαχαροπλαστικής Τέχνης γιατί οποιοδήποτε αντικείμενο υπάρχει εδώ μέσα, έχει μία ιστορία. Η ιδέα ξεκίνησε πριν 12 χρόνια και υλοποιήθηκε το καλοκαίρι του 2021.Άρχισα να συλλέγω αντικείμενα από ζαχαροπλάστες μεγάλης ηλικίας, τα οποία είχαν ξεχάσει στην αποθήκη και στα συρτάρια τους, ανθρώπους που εγώ έτυχε από μικρή ηλικία να τους ακολουθώ κατά πόδας για να μαθαίνω κάποια πράγματα. Αυτοί οι ζαχαροπλάστες που ήταν κορυφαίοι στην εποχή τους, δεν είναι από το Ηράκλειο, ούτε από την Κρήτη. Είναι Αθηναίοι. Οπότε εγώ έπρεπε να επισκέπτομαι συχνά την Αθήνα για να δω τον πατέρα μου, πατέρα τον ονομάζω γιατί ανθρώπους που σου μαθαίνουν να μία τέχνη και να επιβιώνεις, είναι ο δεύτερός σου γονιός. Έτσι λοιπόν έχτισα μια σχέση εμπιστοσύνης μαζί τους και ότι πράγματα είχαν κρατήσει για τον εαυτό τους, μου τα έδωσαν», τονίζει στο patris.gr ο κ. Κουμάκης, ο οποίος θυμάται με συγκίνηση την περίπτωση του Βαρδή Μανιμανάκη από τα Χανιά:
«Ηταν ένας δυο άνθρωποι παλιάς κοπής ζαχαροπλάστες που πραγματικά δεν ήξεραν τι πράγματα έχουν ξεχασμένα στα συρτάρια τους. Όπως ο Βαρδής Μανιμανάκης που όταν μπήκαμε στο υπόγειο και μου έδειξε κάποια πράγματα, έλεγε ότι είναι για τα σκουπίδια. Εγώ όμως του είπα ότι έχουν αξία και ότι μπορεί αυτό το αντικείμενο, να μάθει πράγματα στον κόσμο και κάπως έτσι δημιουργήθηκε στο Μουσείο μας η σειρά πραγμάτων του κ. Μανιμανάκη, η οποία είναι μια από τις πιο σπάνιες που διαθέτουμε με μεγάλη διδακτική ιστορία πίσω της».
Μοναδικό στο είδος του
Το Μουσείο Ζαχαροπλαστικής Τέχνης του κ. Κουμάκη αποτελεί μια πρωτότυπη ιδέα και αυτό έχει συμβάλλει καθοριστικά στην επιτυχία του.
«Υπάρχει ένα μουσείο σοκολάτας στην Ευρώπη, ένα μουσείο παγωτού, αλλά δεν υπάρχει ένα μουσείο που να αναφέρεται στη ζωή, στα επιτεύγματα, στις καινοτομίες και στην ιστορία των ανθρώπων ζαχαροπλαστών. Διότι εμείς δεν αναφερόμαστε απλά σε αντικείμενα, τα αντικείμενα που παρουσιάζουμε, έχουν πίσω τους την ιστορία των ζαχαροπλαστών. Από ένα σκουριασμένο μαχαίρι που ήρθε από τη Σμύρνη, μέχρι ένα σιδερένιο αυγό που το μοιραζόταν εκείνα τα χρόνια οι ζαχαροπλάστες για να κάνουν όλοι τα σοκολατένια τους αυγά και δείχνει τη συναδελφικότητά τους. Το 85% των αντικειμένων του Μουσείου μας, είναι δωρεές. Στο διαδίκτυο μπορείς να βρεις κάποια τσουκάλια σκουριασμένα, κάποιο ταψί, κάποιο παλιό μίξερ, δε μπορείς όμως να βρεις προσωπικά αντικείμενα που λένε και ιστορία. Γιατί εμάς μας ενδιαφέρει πολύ να υπάρχει διδακτικό υλικό. Μια ιστορία την οποία εμείς μεταλαμπαδεύουμε σε σχολές που έρχονται εδώ, σε επισκέπτες, σε μαθητές κτλ», επισημαίνει ο κ. Κουμάκης και μιλάει με αγάπη για το τι μπορεί να δει ένας επισκέπτης στο Μουσείο:
«Τα 400 συνολικά εκθέματα τα χωρίζουμε τρεις κατηγορίες, τα κλασικά, τα σπάνια και τα μοναδικά. Μοναδικό θεωρούμε ένα έκθεμα το οποίο παραδείγματος χάρη, το δημιούργησε ο Κουμάκης πριν 50, 70, 100, ή 120 χρόνια και αυτό για παράδειγμα φτιάχτηκε από πηλό ή από χώμα που το έκανε καλούπι για να φτιάχνει π.χ. σοκολατάκια αλλά δεν το είχε κανείς άλλος κι έτσι είναι μοναδικό στο είδος του. Τα εκθέματα χρονολογικά χωρίζονται σε δύο κατηγορίες. Την περίοδο που δεν υπήρχε ρεύμα, που οι άνθρωποι τότε χρησιμοποιούσαν τη φωτιά στην αρχή. Ψυγείο δεν είχαν, οπότε δε μπορούσαν να συντηρήσουν πολλά πράγματα. Μεταφορικές υλικά, γάλα, βούτυρο, αυγά δεν ερχόταν εύκολα. Και έτσι είχαμε και τις κατά τόπους συνταγές. Λέμε τώρα για παράδειγμα ότι στη Σητεία κάνανε καλά Σητειακά γιατί είχανε εκεί καλό λάδι, γιατί είχανε τη ρακή τους και κάποιος άλλος έκανε κάπου αλλού, Σφακιανές πίτες. Όταν λοιπόν ήρθε το ρεύμα και ανάλογα την περίοδο, ανάλογα το πού βρισκόταν το κάθε χωριό, η κάθε πόλη, αυτά τα πράγματα άλλαξαν και στη συνέχεια ήρθαν και τα μηχανήματα στη ζωή των ζαχαροπλαστών και των αρτοποιών και σιγά-σιγά μπήκε η εξέλιξη των υλικών και όλα αυτά έφθασαν στη σημερινή εποχή».
Δράσεις και εκπαιδευτικά προγράμματα
Το Μουσείο Ζαχαροπλαστικής Τέχνης προσφέρει εκπαιδευτικά προγράμματα, ειδικά διαμορφωμένα για νήπια, μαθητές δημοτικού, γυμνασίου, λυκείου αλλά και για σχολές μαγειρικής και ζαχαροπλαστικής, τα οποία μπορούν να παρακολουθήσουν και οι επισκέπτες του μουσείου.
«Βασικός σκοπός μας είναι η εκπαίδευση. Τα παιδιά θα δουν κάποια εκθέματα του μουσείου, θα τους πούμε ιστορίες αλλά το κυριότερο που παίρνουν από δω, είναι η γνώση που αφορά τη διατροφή τους. Τι πρέπει να προσέχουν από χρώματα, από συντηρητικά, γενικά τι πρέπει να γνωρίζουν για αυτό που τρώνε.Σε μεγαλύτερες ηλικίες, τους μαθαίνουμε τα εργαλεία και τα σκεύη που έχει ένας ζαχαροπλάστης. Τους μαθαίνουμε επίσης τα υλικά που έχει ένα ζαχαροπλαστείο. Τους δίνουμε πληροφορίες για τη σοκολάτα, για το πόσο ευεργετικό είναι το προζύμι για να φτιάξει κανείς ψωμί ή κάποιο γλυκό. Γενικότερα έχουμε πάρα πολύ ωραία προγράμματα. Είμαστε ανοιχτά καθ’ όλη τη διάρκεια της σχολικής περιόδου και την καλοκαιρινή περίοδο, δεχόμαστε τουρισμό», υπογραμμίζει ο κ. Κουμάκης, τονίζοντας ότι ο χώρος που λειτουργεί το μουσείο, είναι πλέον μικρός για να αναπτύξει όλες τις δυνατότητές του:
«Μας τιμάει η συνεργασία με άλλα μουσεία της πόλης μας, όπως το Φυσικής Ιστορίας και έχουμε βραβευτεί το 2022 με το Ελληνικό τιμητικό βραβείο καινοτομίας. Επίσης έχουμε μπει σε αρκετές ιστοσελίδες περιοδικών ζαχαροπλαστικής στην Ευρώπη και την Ελλάδα που απευθύνονται σε επαγγελματίες. Θα θέλαμε, είναι η αλήθεια, να έχουμε έναν μεγαλύτερο χώρο για να εξελίξουμε την παρουσίαση των εκθεμάτων και να τα απλώσουμε όπως τους αξίζει. Να βγάλουμε από την αποθήκη τα υπόλοιπα εκθέματα που έχουμε και που αυτή τη στιγμή δυστυχώς δεν χωράνε».
Στο χώρο του Μουσείου, ο επισκέπτης μπορεί να θαυμάσει πολλά σπάνια εκθέματα, μεταξύ τω οποίων:
• Το κάστρο Κούλε του Ηρακλείου φτιαγμένο από ζάχαρη.
• Το ανάκτορο της Κνωσού φτιαγμένο από ζάχαρη.
• Ο ξυλόφουρνος του χωριού φτιαγμένος από ζάχαρη.
• Συλλογή από σπάνιες ηλεκτρικές μηχανές Παγωτού από το 1935.
• Συλλογή από σπάνιες μεταλλικές φόρμες για σοκολατάκια με μοναδικά συλλεκτικά μεταλλικά καλούπια για διακοσμητικά σοκολάτας.
• Βιβλιοθήκη με σπάνια συνταγολόγια με πλούσια σκίτσα (δεν μπορούσαν να τυπώσουν φωτογραφίες τότε) σε γλυκά και τεχνικές από το 1892 μέχρι το 1966.
• Φωτογραφίες ζαχαροπλαστών και βιτρίνες ζαχαροπλαστείων και εργαστηρίων παλιάς εποχής.
• Πολύ σπάνιες πρώτες ύλες.
• Αυτοσχέδια προπολεμικά εργαλεία ζαχαροτεχνίας και σοκολάτας.
• Ζυγαριές προπολεμικές οκάδες και δράμια.
• Κουτιά συσκευασίας από ιστορικά ζαχαροπλαστεία που πλέον δεν υφίστανται σε λειτουργία.
• Περιτυλίγματα και συσκευασία χρονολογίας από το 1955 και έπειτα.
• Χειροκίνητα μίξερ.
• Συλλογή από χάλκινα προπολεμικά σκεύη και ταψιά.
• Χειροκίνητες σορμπετιέρες.
• Χειροποίητα αυτοσχέδια μικροεργαλεία για ζαχαρόπαστα και δραγάντι (pastillage).
• Μοναδικά αυτοσχέδια χειροποίητα καλούπια από πηλό και γύψο.
• Μοναδικά αυτοσχέδια χειροποίητα κουπ-ατ.
• Σπάνιες διαφημιστικές κάρτες σοκολάτας του 1930.
• Μηχανές αντίκες σοκολάτας και ζύμης και επεξεργασίας ξηρών καρπών.
• Χειροποίητα εκθέματα από ζάχαρη που έχουν βραβευτεί .
• Σπάνια ντοκιμαντέρ του 1950-1960 σχετικά με το επάγγελμα του ζαχαροπλάστη.
• Συλλογή από χάλκινες και σιδερένιες φόρμες για κέικ και Τούρτες.
• Συλλογή από σιδερένια χειροποίητα κορνέ και εργαλεία που εφεύραν οι συνάδελφοι.
• Περιοδικά και τύπος της τότε εποχής.
• Σπάνιες φόρμες και σκεύη Παγωτού.
• Ρεπλίκες συλλεκτικών βιβλίων για να δείτε την ιστορία και το περιεχόμενο τους από κοντά
• Αντικείμενα που διηγούνται μια ξεχωριστή ζαχαροπλαστική ιστορία το κάθε ένα ξεχωριστά.
• Χειροκίνητα μηχανήματα.
• Αφιερώματα σε σπουδαίους ζαχαροπλάστες που έγραψαν ιστορία στο επάγγελμα μας.
• Σπάνια χαρτιά παραγγελιών παραγωγής εργαστηρίου και ποικιλίας ειδών ζαχαροπλαστείου.
• Πίνακες ζωγραφικής με γλάσσο αυγού και ζάχαρη.
• Ψυγείο με λειτουργία πάγου του 1900.
• Σοκολατομηχανές με καταρράκτη σοκολάτας.
