Ήταν 267 νέες γυναίκες, οι οποίες έφτασαν στη χώρα μεταξύ 1962 και 1964 στο πλαίσιο προγράμματος που κάλυπτε ανάγκες προσωπικού κυρίως σε ξενοδοχεία και νοσοκομεία. Η παρουσία των Κρητικοπούλων ήταν ιδιαίτερα έντονη και οι ιστορίες τους έχουν πλέον αποτελέσει αντικείμενο οργανωμένης έρευνας και προφορικής ιστορίας.
Πίσω όμως από τη μεγάλη αυτή μεταναστευτική διαδρομή βρίσκεται και ένας πολύ παλαιότερος δεσμός της Νέας Ζηλανδίας με την Κρήτη. Ένας δεσμός που δημιουργήθηκε μέσα στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο και τη Μάχη της Κρήτης.
Ο Edward David «Ned» Nathan ήταν στρατιώτης του περίφημου 28ου Τάγματος Μαορί. Τον Μάιο του 1941 πολέμησε στο Μάλεμε και τραυματίστηκε βαριά. Δεν κατάφερε να εγκαταλείψει την Κρήτη μαζί με τις συμμαχικές δυνάμεις και για μεγάλο χρονικό διάστημα κρυβόταν από τους Γερμανούς, με Κρητικούς να τον περιθάλπουν και να τον προστατεύουν.
Η προσωπική του μαρτυρία βρίσκεται σήμερα στο αρχείο της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Νέας Ζηλανδίας. Ο ίδιος περιγράφει τη μάχη στο Μάλεμε, τον τραυματισμό του, την προστασία που του πρόσφεραν οι κάτοικοι, τη συμμετοχή του στην ελληνική Αντίσταση και τελικά τη σύλληψή του το 1942.
Η περιπλάνησή του τον έφερε στη Σκλαβοπούλα Σελίνου.
Εκεί γνώρισε τη νεαρή δασκάλα Κατίνα Τοράκη, η οποία συμμετείχε στη φροντίδα του τραυματισμένου Μαορί. Ανάμεσά τους αναπτύχθηκε μια σχέση που κατάφερε να επιβιώσει ακόμη και μετά τη σύλληψη του Nathan και τη μεταφορά του σε στρατόπεδο αιχμαλώτων στη Γερμανία.
Τρία χρόνια αργότερα, όταν ο πόλεμος τελείωσε, ο Nathan δεν πήρε αμέσως τον δρόμο για την πατρίδα του.
Επέστρεψε στην Κρήτη για την Κατίνα.
Η επίσημη καταγραφή της Εθνικής Βιβλιοθήκης της Νέας Ζηλανδίας επιβεβαιώνει ότι επέστρεψε το 1945 για να παντρευτεί την Katerina Torakis.
Η ιστορία τους έχει μάλιστα χρησιμοποιηθεί σε επίσημη ομιλία της κυβέρνησης της Νέας Ζηλανδίας για την επέτειο της Μάχης της Κρήτης. Εκεί καταγράφεται ότι ο Ned και η Katina απέκτησαν τρεις γιους: Alex, Manos και Evan.
Ένας Κρητικός-Μαορί στην κορυφή της τέχνης
Ένας από αυτούς, ο Manos Nathan, γεννήθηκε το 1948 και εξελίχθηκε σε σημαντικό καλλιτέχνη της Νέας Ζηλανδίας.
Το εθνικό μουσείο Te Papa τον καταγράφει ρητά ως άνθρωπο Μαορί και κρητικής καταγωγής, γιο του Ned και της Katina Nathan, το γένος Toraki.
Η κρητική του ρίζα δεν έμεινε απλώς ένα οικογενειακό στοιχείο. Ο ίδιος ενσωμάτωνε στην τέχνη του επιρροές τόσο από την παράδοση των Μαορί όσο και από την κρητική πολιτιστική κληρονομιά. Έργα του έφτασαν σε μεγάλες διεθνείς συλλογές, μεταξύ άλλων στο British Museum, στο Te Papa και σε μουσεία της Ευρώπης και των ΗΠΑ.
Έτσι, η συνάντηση ενός τραυματισμένου στρατιώτη από τη Νέα Ζηλανδία με μια νεαρή δασκάλα σε ένα χωριό του Σελίνου δημιούργησε μια οικογένεια στην οποία ενώθηκαν δύο πολιτισμοί που χωρίζονται από έναν ολόκληρο ωκεανό.
Και δεν ήταν η μοναδική γέφυρα.
Η μεταπολεμική σχέση των δύο τόπων συνεχίστηκε και αποτυπώθηκε εντυπωσιακά στις αρχές της δεκαετίας του ’60, όταν οι νεαρές Ελληνίδες άρχισαν να φτάνουν στη Νέα Ζηλανδία για εργασία.
Πολλές από εκείνες τις γυναίκες παρέμειναν τελικά εκεί, δημιούργησαν οικογένειες και έγιναν μέρος της ιστορίας της ελληνικής και κρητικής διασποράς στην Ωκεανία.
Σήμερα οι προσωπικές τους αφηγήσεις διασώζονται μέσω του ερευνητικού προγράμματος Connecting Homelands, το οποίο συγκέντρωσε μαρτυρίες μεταπολεμικών Κρητικών μεταναστριών και δημιούργησε ψηφιακό αρχείο για μια πλευρά της μετανάστευσης που παρέμενε για δεκαετίες σχεδόν άγνωστη.
Από το Μάλεμε και τη Σκλαβοπούλα μέχρι το Wellington και το Hokianga, οι αποστάσεις είναι τεράστιες.
Όμως περισσότερο από ογδόντα χρόνια μετά τη Μάχη της Κρήτης, υπάρχουν οικογένειες στη Νέα Ζηλανδία που εξακολουθούν να κουβαλούν μέσα τους αυτή την απρόσμενη συνάντηση δύο κόσμων: των Κρητικών και των Μαορί.
(στην κεντρική φωτογραφία Ned Nathan και Κατίνα Τοράκη μαζί. Προέρχεται από το σχετικό αφιέρωμα του SBS).