Στη δημοσιότητα δόθηκε το κείμενο από το Μνημόνιο Συνεργασίας μεταξύ των Ηνωμένων Πολιτειών και του Ιράν που προβλέπει τον άμεσο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων, την επαναλειτουργία των Στενών του Ορμούζ, την άρση όλων των αμερικανικών κυρώσεων και τη δημιουργία ταμείου 300 δισ. δολαρίων για την ανοικοδόμηση και οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Όπως αναφέρει το BBC πραγματοποιήθηκε συνάντηση όπου η αμερικανική πλευρά παρουσίασε τους βασικούς όρους του κειμένου των 14 σημείων. Σύμφωνα με το ρεπορτάζ, το κείμενο της συμφωνίας καθορίζει το πλαίσιο για τον τερματισμό της κρίσης και τη διαμόρφωση μιας νέας σχέσης μεταξύ των δύο χωρών.
Σύμφωνα με το κείμενο, προβλέπεται ο «άμεσος και μόνιμος τερματισμός των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου». Η αναφορά αυτή επεκτείνει το πεδίο εφαρμογής της συμφωνίας πέρα από την άμεση αντιπαράθεση μεταξύ Ουάσινγκτον και Τεχεράνης, εντάσσοντας και τη λιβανική διάσταση της περιφερειακής κρίσης.
Η συμφωνία ορίζει επίσης σαφές χρονοδιάγραμμα για την επίτευξη οριστικής διευθέτησης. Οι Ηνωμένες Πολιτείες και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν δεσμεύονται να διαπραγματευθούν και να καταλήξουν σε τελική συμφωνία εντός μέγιστου χρονικού διαστήματος 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης μόνο κατόπιν κοινής συναίνεσης των δύο πλευρών.
Ένα από τα σημαντικότερα σημεία αφορά την αμερικανική ναυτική παρουσία στην περιοχή. Οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν την υποχρέωση να άρουν τον ναυτικό αποκλεισμό του Ιράν εντός 30 ημερών. Κατά τη διάρκεια αυτής της μεταβατικής περιόδου, η κίνηση των πλοίων θα αποκαθίσταται σταδιακά στα επίπεδα που επικρατούσαν πριν από τον πόλεμο, υπό τη διαχείριση της Ισλαμικής Δημοκρατίας.
Παράλληλα, η Ουάσινγκτον δεσμεύεται να απομακρύνει τις στρατιωτικές της δυνάμεις από την εγγύτητα του Ιράν εντός 30 ημερών από την επίτευξη της τελικής συμφωνίας.
Ιδιαίτερη σημασία έχει η πρόβλεψη για τα Στενά του Ορμούζ, έναν από τους σημαντικότερους θαλάσσιους διαδρόμους μεταφοράς ενέργειας παγκοσμίως. Η συμφωνία προβλέπει ότι η διέλευση από τα Στενά θα παραμείνει χωρίς τέλη για διάστημα 60 ημερών.
Σύμφωνα με ανώτερο αξιωματούχο που συμμετείχε στις συζητήσεις, στη συνέχεια το Ιράν θα επιδιώξει να συνεργαστεί όχι μόνο με το Ομάν αλλά και με τα κράτη του Κόλπου για τη δημιουργία μιας ευρύτερης και πιο μακροπρόθεσμης συμφωνίας που θα ρυθμίζει το καθεστώς λειτουργίας των Στενών του Ορμούζ.
Σημαντικό οικονομικό σκέλος της συμφωνίας αποτελεί η δέσμευση των Ηνωμένων Πολιτειών να συνεργαστούν με περιφερειακούς εταίρους για τη δημιουργία ταμείου ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων, ποσό που αντιστοιχεί σε περίπου 224 δισεκατομμύρια λίρες Αγγλίας.
Το ταμείο αυτό προορίζεται για την ανοικοδόμηση και την οικονομική ανάπτυξη της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν, σηματοδοτώντας μία από τις μεγαλύτερες οικονομικές δεσμεύσεις που έχουν συνδεθεί με συμφωνία αποκλιμάκωσης στη Μέση Ανατολή.
Παράλληλα, η αμερικανική πλευρά αναλαμβάνει την υποχρέωση να τερματίσει «όλους τους τύπους κυρώσεων» που έχουν επιβληθεί στο Ιράν. Το ακριβές χρονοδιάγραμμα άρσης των περιορισμών θα καθοριστεί σε μεταγενέστερη φάση μέσω ειδικού προγράμματος εφαρμογής που θα συμφωνηθεί από τις δύο πλευρές.
Στον πυρήνα της συμφωνίας βρίσκεται επίσης το ζήτημα του πυρηνικού προγράμματος της Τεχεράνης. Οι δύο χώρες συμφωνούν ότι το Ιράν δεν θα αποκτήσει ποτέ πυρηνικό όπλο.
Προκειμένου να διασφαλιστεί η εφαρμογή αυτής της δέσμευσης, Ηνωμένες Πολιτείες και Ιράν συμφώνησαν να συνεργαστούν για την εξάλειψη του εμπλουτισμένου πυρηνικού υλικού της χώρας μέσω διαδικασίας αραίωσης και ανάμειξης επί τόπου, υπό την εποπτεία της Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας.
Η συγκεκριμένη πρόβλεψη θεωρείται κομβικής σημασίας, καθώς αποτελεί τον βασικό μηχανισμό που προτείνεται για να διασφαλιστεί ότι το ιρανικό πυρηνικό πρόγραμμα θα παραμείνει αποκλειστικά ειρηνικού χαρακτήρα.
Αναλυτικά το κείμενο της συμφωνίας
Οι Ηνωμένες Πολιτείες της Αμερικής και η Ισλαμική Δημοκρατία του Ιράν συμφώνησαν, σύμφωνα με το προσχέδιο του μνημονίου κατανόησης (MOU), σε ένα πλαίσιο 14 σημείων που αποσκοπεί στον τερματισμό της σύγκρουσης, την αποκατάσταση των οικονομικών σχέσεων και τη διαμόρφωση ενός νέου πλαισίου ασφάλειας στην περιοχή.
Στην πρώτη παράγραφο, οι δύο χώρες, καθώς και οι σύμμαχοί τους στον τρέχοντα πόλεμο, δηλώνουν τον άμεσο και μόνιμο τερματισμό των στρατιωτικών επιχειρήσεων σε όλα τα μέτωπα, συμπεριλαμβανομένου του Λιβάνου. Παράλληλα, δεσμεύονται να μην ξεκινήσουν στο μέλλον πόλεμο ή στρατιωτική επιχείρηση η μία εναντίον της άλλης, να απέχουν από απειλή ή χρήση βίας και να διασφαλίσουν την εδαφική ακεραιότητα και κυριαρχία του Λιβάνου. Η τελική συμφωνία θα επιβεβαιώνει μόνιμα τις προβλέψεις αυτές.
Το δεύτερο άρθρο προβλέπει αμοιβαίο σεβασμό της κυριαρχίας και της εδαφικής ακεραιότητας των δύο κρατών, καθώς και δέσμευση μη παρέμβασης στις εσωτερικές υποθέσεις του άλλου μέρους.
Στο τρίτο άρθρο, οι δύο πλευρές αναλαμβάνουν την υποχρέωση να διαπραγματευθούν και να καταλήξουν σε τελική συμφωνία εντός 60 ημερών, με δυνατότητα παράτασης μόνο κατόπιν κοινής συναίνεσης.
Το τέταρτο άρθρο προβλέπει ότι αμέσως μετά την υπογραφή του μνημονίου οι Ηνωμένες Πολιτείες θα ξεκινήσουν τη σταδιακή άρση του ναυτικού αποκλεισμού και κάθε άλλου περιορισμού κατά του Ιράν, με πλήρη κατάργησή τους εντός 30 ημερών. Κατά το διάστημα αυτό, η ναυτιλιακή κίνηση θα επανέρχεται σταδιακά στα επίπεδα που ίσχυαν πριν από τον πόλεμο. Επιπλέον, οι ΗΠΑ δεσμεύονται να απομακρύνουν τις δυνάμεις τους από την εγγύτητα της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν μέσα σε 30 ημέρες από την επίτευξη της τελικής συμφωνίας.
Σύμφωνα με το πέμπτο άρθρο, το Ιράν θα καταβάλει κάθε δυνατή προσπάθεια ώστε να εξασφαλιστεί η ασφαλής και χωρίς χρεώσεις διέλευση εμπορικών πλοίων μεταξύ του Περσικού Κόλπου και της Θάλασσας του Ομάν για διάστημα 60 ημερών. Η εμπορική ναυσιπλοΐα θα αρχίσει αμέσως, ενώ η πλήρης αποκατάστασή της θα ολοκληρωθεί εντός 30 ημερών, λαμβάνοντας υπόψη τις ανάγκες αποναρκοθέτησης και απομάκρυνσης τεχνικών και στρατιωτικών εμποδίων. Παράλληλα, η Τεχεράνη θα ξεκινήσει διάλογο με το Ομάν και τα υπόλοιπα παράκτια κράτη του Κόλπου για τη διαμόρφωση ενός μελλοντικού καθεστώτος διοίκησης και παροχής ναυτιλιακών υπηρεσιών στα Στενά του Ορμούζ, σύμφωνα με το διεθνές δίκαιο.
Το έκτο άρθρο προβλέπει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες, σε συνεργασία με περιφερειακούς εταίρους, θα αναπτύξουν σχέδιο χρηματοδότησης ύψους τουλάχιστον 300 δισεκατομμυρίων δολαρίων για την ανοικοδόμηση και οικονομική ανάπτυξη του Ιράν. Ο μηχανισμός εφαρμογής του σχεδίου θα οριστικοποιηθεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας εντός 60 ημερών, ενώ η αμερικανική πλευρά δεσμεύεται να εκδώσει όλες τις απαραίτητες άδειες και εγκρίσεις για τις σχετικές χρηματοοικονομικές συναλλαγές.
Στο έβδομο άρθρο, οι Ηνωμένες Πολιτείες αναλαμβάνουν την υποχρέωση να καταργήσουν όλες τις μορφές κυρώσεων κατά της Ισλαμικής Δημοκρατίας του Ιράν. Η δέσμευση αυτή περιλαμβάνει αποφάσεις του Συμβουλίου Ασφαλείας του ΟΗΕ, αποφάσεις του Διοικητικού Συμβουλίου της Διεθνής Υπηρεσία Ατομικής Ενέργειας, καθώς και όλες τις μονομερείς πρωτογενείς και δευτερογενείς αμερικανικές κυρώσεις. Το χρονοδιάγραμμα εφαρμογής θα καθοριστεί στο πλαίσιο της τελικής συμφωνίας.
Το όγδοο άρθρο αφορά το πυρηνικό πρόγραμμα του Ιράν. Η Τεχεράνη επαναβεβαιώνει ότι δεν θα αποκτήσει ούτε θα αναπτύξει πυρηνικά όπλα. Οι δύο χώρες συμφωνούν επίσης να καθορίσουν από κοινού τον τρόπο διαχείρισης των αποθεμάτων εμπλουτισμένου πυρηνικού υλικού. Ως ελάχιστη μέθοδος προβλέπεται η αραίωση του υλικού επί τόπου υπό την εποπτεία της IAEA. Παράλληλα, οι δύο πλευρές θα συζητήσουν το ζήτημα του εμπλουτισμού ουρανίου και άλλα θέματα που σχετίζονται με τις πυρηνικές ανάγκες του Ιράν, στο πλαίσιο ενός αποδεκτού πλαισίου που θα καθοριστεί στην τελική συμφωνία.
Στο ένατο άρθρο προβλέπεται ότι μέχρι την ολοκλήρωση της τελικής συμφωνίας οι δύο χώρες θα διατηρήσουν το υφιστάμενο καθεστώς. Το Ιράν θα διατηρήσει το σημερινό επίπεδο του πυρηνικού του προγράμματος, ενώ οι Ηνωμένες Πολιτείες δεν θα επιβάλουν νέες κυρώσεις ούτε θα αναπτύξουν πρόσθετες στρατιωτικές δυνάμεις στην περιοχή.
Σύμφωνα με το δέκατο άρθρο, αμέσως μετά την υπογραφή του μνημονίου και έως ότου ολοκληρωθεί η διαδικασία άρσης των κυρώσεων, το αμερικανικό υπουργείο Οικονομικών θα εκδώσει εξαιρέσεις που θα επιτρέπουν τις εξαγωγές ιρανικού αργού πετρελαίου, πετρελαϊκών προϊόντων και παραγώγων τους, καθώς και όλες τις συναφείς υπηρεσίες, συμπεριλαμβανομένων τραπεζικών συναλλαγών, ασφαλίσεων και μεταφορών.
Το ενδέκατο άρθρο προβλέπει ότι οι Ηνωμένες Πολιτείες θα καταστήσουν διαθέσιμα για χρήση τα δεσμευμένα ή περιορισμένα κεφάλαια και περιουσιακά στοιχεία του Ιράν αμέσως μετά την έναρξη εφαρμογής του μνημονίου. Οι διαδικασίες αποδέσμευσης των κεφαλαίων θα συμφωνηθούν κατά τη διάρκεια των διαπραγματεύσεων. Τα ποσά αυτά θα μπορούν να χρησιμοποιηθούν πλήρως από τους τελικούς δικαιούχους που θα ορίζει η Κεντρική Τράπεζα του Ιράν, ενώ η αμερικανική πλευρά δεσμεύεται να εκδώσει όλες τις αναγκαίες άδειες και εγκρίσεις.
Το δωδέκατο άρθρο προβλέπει τη δημιουργία εκτελεστικού μηχανισμού παρακολούθησης της εφαρμογής του μνημονίου και της συμμόρφωσης των δύο πλευρών με την τελική συμφωνία.
Σύμφωνα με το δέκατο τρίτο άρθρο, οι διαπραγματεύσεις για την τελική συμφωνία θα ξεκινήσουν μετά την υπογραφή του μνημονίου και υπό την προϋπόθεση ότι θα έχει αρχίσει η εφαρμογή των άρθρων που αφορούν τον τερματισμό των εχθροπραξιών, την άρση του ναυτικού αποκλεισμού, τη λειτουργία των Στενών του Ορμούζ, τις εξαγωγές πετρελαίου και την αποδέσμευση των ιρανικών κεφαλαίων.
Τέλος, το δέκατο τέταρτο άρθρο προβλέπει ότι η τελική συμφωνία θα επικυρωθεί μέσω δεσμευτικού ψηφίσματος του Συμβούλιο Ασφαλείας των Ηνωμένων Εθνών, προσδίδοντάς της διεθνή νομική ισχύ.