Χιλιάδες Νοτιοαφρικανοί διαδήλωσαν σήμερα σε πολλές μεγάλες πόλεις, κατά την πρώτη ημέρα της «εθνικής κινητοποίησης» που οργανώθηκε στο πλαίσιο μιας ξενοφοβικής εκστρατείας. Η εκστρατεία αυτή έχει οδηγήσει περισσότερους από 25.000 μετανάστες να εγκαταλείψουν τη χώρα, καθώς κατηγορούνται, μεταξύ άλλων, ότι «κλέβουν τις δουλειές» των ντόπιων.
Οργανωμένες ομάδες πολιτών καλούσαν τους αλλοδαπούς που δεν διαθέτουν νόμιμη άδεια παραμονής να εγκαταλείψουν τη Νότια Αφρική έως τις 30 Ιουνίου, προβαίνοντας σε εκκλήσεις που κινούνται εκτός κάθε νόμιμου πλαισίου.
Χιλιάδες άνθρωποι συγκεντρώθηκαν στο κέντρο του Γιοχάνεσμπουργκ, του οικονομικού κέντρου της χώρας, αλλά και στο Ντέρμπαν, το μεγαλύτερο λιμάνι της Νότιας Αφρικής. Επικεφαλής των κινητοποιήσεων, όπως συμβαίνει από την έναρξη του κινήματος, ήταν άνδρες που κρατούσαν παραδοσιακά δόρατα και ασπίδες των Ζουλού.
Η αστυνομία, υπό τον φόβο επεισοδίων, ανέπτυξε ισχυρές δυνάμεις σε ολόκληρη τη χώρα. Μέχρι στιγμής έχουν καταγραφεί μικροεπεισόδια, συλλήψεις για λεηλασίες, μεμονωμένες απόπειρες κλοπών και πετροπόλεμος μεταξύ διαδηλωτών σε δύο πορείες στο Γιοχάνεσμπουργκ.
Ένταση σημειώθηκε στο Γκέρμιστον, κοντά στο Γιοχάνεσμπουργκ, όταν ομάδα διαδηλωτών επιχείρησε να παραβιάσει περίφραξη προκειμένου να εκδιώξει αλλοδαπούς. Η αστυνομία επενέβη, απομακρύνοντας δεκάδες άνδρες, γυναίκες και παιδιά, οι οποίοι ήταν εμφανώς τρομοκρατημένοι.
Στα μεγάλα αστικά κέντρα πολλά καταστήματα παρέμειναν κλειστά, ενώ η κυκλοφορία των οχημάτων ήταν αισθητά περιορισμένη.
Στη διαδήλωση του Ντέρμπαν οι συμμετέχοντες κρατούσαν πλακάτ με συνθήματα όπως: «Σταματήστε να κρύβετε τους παράνομους ξένους. Σταματήστε να τους δίνετε δουλειά και να τους νοικιάζετε κατάλυμα».
Μαζική αποχώρηση μεταναστών
«Δυσκολεύομαι να νοικιάσω σπίτι επειδή τα ενοίκια είναι πολύ υψηλά. Οι παράτυποι ξένοι καταφέρνουν να τα πληρώνουν επειδή πουλούν ναρκωτικά στον πληθυσμό μας», υποστήριξε η 48χρονη Μπράιτνες Γκάμπι, ιδιοκτήτρια μικρής καντίνας που συμμετείχε στην πορεία στο Ντέρμπαν.
Η Νότια Αφρική έχει βιώσει και στο παρελθόν ξενοφοβικές ταραχές, κυρίως το 2008 και το 2015. Ωστόσο, τις τελευταίες εβδομάδες περισσότεροι από 25.000 άνθρωποι από χώρες όπως το Μαλάουι, η Ζιμπάμπουε, η Μοζαμβίκη, η Νιγηρία και η Γκάνα εγκατέλειψαν τη χώρα με λεωφορεία που μίσθωσαν είτε οι κυβερνήσεις των χωρών τους είτε οι νοτιοαφρικανικές αρχές.
Το κίνημα συνδέθηκε επίσης με σποραδικά περιστατικά βίας, που είχαν ως αποτέλεσμα τον θάνατο τεσσάρων ανθρώπων – δύο από τη Μοζαμβίκη, ενός από το Μαλάουι και ενός Αιθίοπα – ενώ καταγράφηκαν και λεηλασίες καταστημάτων που ανήκαν σε αλλοδαπούς.
Σε ομιλία της στο Ντέρμπαν, η Ζασίντα Νγκομπέσε-Ζούμα, μία από τις ηγετικές μορφές του κινήματος, προειδοποίησε ότι θα διοργανώνονται νέες διαδηλώσεις κάθε Πέμπτη.
«Τους επόμενους έξι μήνες θέλουμε η κυβέρνηση να ξεφορτωθεί όσους δεν έχουν φύγει», δήλωσε χαρακτηριστικά.
Σύμφωνα με επίσημα στοιχεία, περίπου 3 εκατομμύρια αλλοδαποί – ποσοστό 5,1% του πληθυσμού – ζουν σήμερα στη Νότια Αφρική, προσελκυόμενοι κυρίως από τις ευκαιρίες απασχόλησης στη μεγαλύτερη οικονομία της αφρικανικής ηπείρου.
Το νέο αντιμεταναστευτικό κίνημα αναπτύσσεται και ενόψει των δημοτικών εκλογών της 4ης Νοεμβρίου. «Τα πολιτικά κόμματα υιοθετούν ολοένα και πιο σκληρή αντιμεταναστευτική ρητορική», εξήγησε ο πολιτικός αναλυτής Σαντίλε Σουάνα, αναφερόμενος, μεταξύ άλλων, στα κόμματα MK του πρώην προέδρου Τζέικομπ Ζούμα και Action SA.
Ανεργία, εγκληματικότητα και φόβος
Οι αντιμεταναστευτικές οργανώσεις αποδίδουν στους αλλοδαπούς την ευθύνη για μια σειρά κοινωνικών προβλημάτων, όπως η υψηλή ανεργία – που ξεπερνά το 32% –, η εγκληματικότητα, η διακίνηση ναρκωτικών και η πίεση που δέχεται το δημόσιο σύστημα υγείας.
Παράλληλα, η εκστρατεία έχει εξελιχθεί σε κλίμα εκφοβισμού και απειλών. Πολλοί αλλοδαποί δήλωσαν στο Γαλλικό Πρακτορείο ότι έχασαν τη δουλειά τους, καθώς οι εργοδότες φοβήθηκαν πιθανές αντιδράσεις, ενώ άλλοι εκδιώχθηκαν από τα σπίτια που νοίκιαζαν επειδή οι ιδιοκτήτες ανησυχούσαν για αντίποινα.
Στο Γιοχάνεσμπουργκ, το Κέιπ Τάουν και το Πιτερμάριτσμπουργκ εκατοντάδες αλλοδαποί εξακολουθούν να παραμένουν σε αυτοσχέδιους καταυλισμούς ή έξω από τα προξενεία των χωρών τους, ελπίζοντας να εξασφαλίσουν θέση σε μέσο επαναπατρισμού, εγκαταλείποντας πίσω τους τις περιουσίες τους και, σε ορισμένες περιπτώσεις, ακόμη και τις οικογένειές τους.
Ανάμεσά τους βρίσκεται και η 29χρονη Έβελιν Τσινουνέκα από τη Ζιμπάμπουε, η οποία περιμένει εδώ και τρεις ημέρες έξω από το προξενείο της χώρας της στο Κέιπ Τάουν μαζί με το 10 μηνών βρέφος της.
«Οι εργοδότες μάς είπαν ότι, αν δεν έχουμε τα απαραίτητα έγγραφα, πρέπει να το τακτοποιήσουμε, διαφορετικά η κυβέρνηση θα τους επιβάλει πρόστιμο 10.000 ραντ για κάθε εργαζόμενο», ανέφερε η γυναίκα, η οποία εργαζόταν τα τελευταία τέσσερα χρόνια σε αγρόκτημα και πλέον περιμένει ένα λεωφορείο για να επιστρέψει στην πατρίδα της.
Η Γκάνα και η Νιγηρία έχουν ήδη οργανώσει πτήσεις επαναπατρισμού για εκατοντάδες πολίτες τους, εκφράζοντας παράλληλα την έντονη δυσαρέσκειά τους για τον τρόπο με τον οποίο η Νότια Αφρική διαχειρίζεται την κρίση, σε μια χώρα που μετά το τέλος του απαρτχάιντ θεωρούνταν ο «ηθικός φάρος» της αφρικανικής ηπείρου.