Στις παράκτιες περιοχές της Τρίπολης του Λιβάνου και της Χαμεντίγιε στη Συρία εγκαταστάθηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα οικογένειες μουσουλμάνων από την Κρήτη, δημιουργώντας κοινότητες που, πολλές γενιές αργότερα, διατήρησαν στοιχεία της κρητικής ταυτότητας και –το εντυπωσιακότερο– την κρητική διάλεκτο.
Η παρουσία τους έχει καταγραφεί επιστημονικά από το Κέντρο Ελληνικής Γλώσσας. Σε μελέτη της Ρούλας Τσοκαλίδου αναφέρεται ότι, περίπου έναν αιώνα μετά την εγκατάστασή τους, εξακολουθούσε να υπάρχει στις δύο περιοχές έντονη παρουσία ελληνόφωνου μουσουλμανικού πληθυσμού που χρησιμοποιούσε την κρητική διάλεκτο. Ο πληθυσμός υπολογιζόταν τότε σε περίπου 7.000 άτομα, τρίτης έως πέμπτης γενιάς.
Η μετανάστευση συνδέεται με τις μεγάλες πολιτικές και κοινωνικές αναταράξεις που σημάδεψαν την Κρήτη κατά τις τελευταίες δεκαετίες της οθωμανικής περιόδου. Οικογένειες μουσουλμάνων Κρητικών εγκατέλειψαν το νησί και εγκαταστάθηκαν σε περιοχές της τότε Οθωμανικής Αυτοκρατορίας.
Ένας από τους τόπους εγκατάστασης ήταν η περιοχή Ελ Μίνα, το λιμάνι της Τρίπολης στον σημερινό Λίβανο. Άλλη σημαντική κοινότητα δημιουργήθηκε στη Χαμεντίγιε της Συρίας.
Το ιδιαίτερο στοιχείο είναι ότι η γλώσσα ταξίδεψε μαζί τους.
Παρά την αραβόφωνη καθημερινότητα και την απόσταση από την Κρήτη, οι παλαιότερες γενιές συνέχισαν να χρησιμοποιούν ελληνικά με έντονα χαρακτηριστικά της κρητικής διαλέκτου. Η ακαδημαϊκή έρευνα μάλιστα είχε διαπιστώσει ιδιαίτερα υψηλό βαθμό προφορικής γλωσσικής επάρκειας, κυρίως στη Χαμεντίγιε.
Το θέμα επανήλθε στην επικαιρότητα με δημοσίευμα της 18ης Σεπτεμβρίου 2026, το οποίο αναφέρεται στην κρητικής καταγωγής κοινότητα της Τρίπολης και στην προσπάθεια διατήρησης της ιδιαίτερης ταυτότητάς της. Ωστόσο, οι σημερινοί πληθυσμιακοί αριθμοί πρέπει να αντιμετωπίζονται με προσοχή, καθώς δεν υπάρχει σύγχρονη επίσημη απογραφή της συγκεκριμένης εθνογλωσσικής ομάδας.
Αυτό που τεκμηριώνεται ιστορικά είναι ίσως ακόμη πιο ενδιαφέρον: περισσότερο από έναν αιώνα μετά την αναχώρηση των προγόνων τους από το νησί, απόγονοι Κρητικών στην ανατολική Μεσόγειο εξακολουθούν να αποτελούν ένα από τα πλέον ασυνήθιστα παρακλάδια της κρητικής διασποράς.
Μια Κρήτη μακριά από την Κρήτη, η οποία κατάφερε επί γενιές να διατηρήσει ακόμη και τον ήχο της.