α) Βιογραφικό Εμμανουήλ Λουλακάκη
Ο Εμμανουήλ Λουλακάκης γεννήθηκε στους Βαρβάρους (Μυρτιά) του Ηρακλείου το 1895. Φοίτησε στο Πανεπιστήμιο των Αθηνών, όπου σπούδασε γιατρός. Η στράτευσή του τον εμποδίζει να ολοκληρώσει τις ιατρικές του σπουδές και υπηρετεί ως λοχίας νοσοκόμος, έχοντας αναγκαστεί να μεταγραφεί στη Νομική Σχολή.
Παράλληλα ασχολήθηκε με τη μελέτη και έδωσε εξετάσεις, παίρνοντας τελικά το απολυτήριο της Νομικής. Συνέχισε τις σπουδές του στη Γερμανία και έπειτα στο Παρίσι και στο Λονδίνο. Στη διάρκεια της παραμονής του στο εξωτερικό, σπούδασε Πολιτικές και Οικονομικές Επιστήμες αποκτώντας διδακτορικό τίτλο. Ήταν το έβδομο από τα 9 συνολικά παιδιά της οικογένειας Λουλακάκη.
Με τη σύζυγό του Καλλιόπη Βασιλάκη από τα Καρδάμυλα της Χίου, απέκτησαν έναν γιο, τον (Ίωνα) Ιωάννη, ο οποίος πέθανε από όγκο στον εγκέφαλο σε ηλικία μόλις 14 ετών. Ανέλαβε Γενικός Διοικητής Κρήτης την περίοδο της Κατοχής. Στην κατοχική κυβέρνηση του Λογοθετόπουλου παραιτήθηκε από Γενικός Διοικητής Κρήτης στις 26 Ιανουαρίου 1943.
Συνελήφθη από τους Ναζί για την αντιστασιακή του δράση το φθινόπωρο του 1943 και καταδικάστηκε σε θάνατο από γερμανικό στρατοδικείο, όμως απελευθερώθηκε το 1944 και παραπέμφθηκε σε δικαστήριο δωσίλογων, όπου αθωώθηκε, καθώς απαλλάχθηκε από τις κατηγορίες, λόγω της εθνικής του δράσης.
Πέθανε από ανίατη ασθένεια στο νοσοκομείο του Μετοχικού Ταμείου Στρατού ενώ ήταν εν ενεργεία υπουργός, την 1η Ιουλίου 1966. Η κηδεία του έγινε στη γενέτειρά του Μυρτιά, όπως ήταν η επιθυμία του. Άφησε σημαντικό έργο με ιστορικό, κοινωνικό και πολιτικό περιεχόμενο.
β) Εγκύκλιος του επιθεωρητή Πεδιάδος Βασίλη Παρλαβάντζα. Χαιρετισμός του Υπουργού Γενικού Διοικητή Κρήτης Εμμανουήλ Λουλακάκη
Τον Σεπτέμβριο του 1941, τρεις μήνες μετά την κατάληψη της Κρήτης από τους γερμανούς, ο Επιθεωρητής Πεδιάδος Βασίλης Παρλαβάντζας στέλνει εγκύκλιο με οδηγίες στα σχολεία της Περιφέρειάς του. Μεταξύ των οδηγιών της εγκυκλίου, επισυνάπτει τον χαιρετισμό του Υπουργού Γενικού Διοικητή Κρήτης Εμμανουήλ Λουλακάκη, (διορισμένου σ’αυτή τη θέση από τις κατοχικές αρχές).
Για πληρέστερη αντίληψη του περιεχομένου της, παραθέτουμε αυτούσιο το κείμενό της εγκυκλίου του Επιθεωρητή :
«1) Εις εκτέλεσιν της υπ’ αριθ. 49655/ 25- 8- 1941 εγκυκλίου διαταγής του Σου Υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας παραγγέλλομεν, να αφαιρέσητε εκ των τοίχων των αιθουσών των Σχολείων τας ανηρτημένας εικόνας του Βασιλέως.
2) Εις εκτέλεσιν της υπ’ αριθ. 44539/7-7-1941 διαταγής της Σης Νομαρχίας Ηρακλείου ανακοινούμεν υμίν, ότι καθήκοντα Υπουργού Γεν. Διοικητού Κρήτης ανέλαβεν ο κ. Εμμ. Λουλακάκης.
3) Εις εκτέλεσιν της υπ’ αριθ. 44539/ 7-71941 διαταγής του Σου Υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας παραγγέλλομεν όπως οι Διευθυνταί των Σχολείων μεριμνήσουν δι’ ανακοινώσεών των και παντός άλλου προσφορωτέρου μέσου, ίνα οι γονείς και κηδεμόνες των μαθητών οι οποίοι τυγχάνουν τέκνα των πεσόντων ή καταστάντων αναπήρων κατά τους πολέμους 1940-1941 των φοιτώντων εις Σχολεία Μέσης και Δημοτικής Εκπαιδεύσεως υποβάλουν οι μεν της Δημοτικής εις αυτούς, οι δε της Μέσης εις τους Διευθυντάς των Σχολείων της Μέσης εις ά φοιτούν αίτησιν μετά σχετικής βεβαιώσεως της οικείας στρατιωτικής αρχής περί του θανάτου ή της αναπηρίας του γονέως, προκειμένου να ληφθούν μέτρα προνοίας υπέρ αυτών. Τα δικαιολογητικά ταύτα μετά συγκεντρωτικού πίνακος δέον οι Διευθυνταί των Σχολείων να υποβάλουν ημίν μέχρι της 15ης Οκτωβρίου ε. ε. προς υποβολήν εις το Σον Υπουργείον.4) Εις εκτέλεσιν της υπ’ αριθμ 16225/8-9-1941 διαταγής της Σης Γενικής Διοικήσεως Κρήτης κοινοποιούμεν υμίν ταύτην έχουσαν ούτω:
Προς
Τους κ. κ. Προϊσταμένους Δημοσίων Πολιτικών
Υπηρεσιών Νήσου Κρήτης.
Εν συνεχεία της υπ’ αριθ. 16053 ε.ε. εγκυκλίου ημών, δι ης εγνωρίσαμεν υμίν την ανάληψιν των καθηκόντων μας ως Υπουργού Γενικού Διοικητού Κρήτης, έχομεν την τιμήν να απευθύνωμεν υμίν θερμήν σύστασιν όπως υπέρ πάσαν άλλην περίοδον του δημοσίου σας βίου αφοσιωθήτε εις τα καθήκοντά σας επιδεικνύοντες επιμέλειαν, ζήλον και δραστηριότητα εν τη εκτελέσει αυτών.
Επιθυμούμεν ιδιαιτέρως, όπως αι διαταγαί της Γεν. Διοικήσεως και των Υπουργείων, εκτελώνται μετά ταχύτητος και άνευ αναβολής η δε συμμόρφωσις και ο σεβασμός προς αυτάς να είναι πλήρης. Μόνον ούτω θα δυνηθώμεν να εκπληρώσωμεν ύψιστον καθήκον προς την Πατρίδα εις στιγμάς χαλεπάς και ταραχώδεις και θα συντελέσωμεν εις την ανόρθωσιν αυτής. Αποδίδομεν θεμελιώδη σημασίαν εις την εκ μέρους των κ. κ. Δημοσίων Υπαλλήλων κατανόησιν ότι η κρίσιμος καμπύλη την οποίαν διερχόμεθα επιβάλλει επιτακτικώς ενότητα και συνοχήν, αξιοπρέπειαν και σοβαρότητα, αφοσίωσιν και πίστιν εις το μέλλον του Έθνους.
Μεταγγίζοντες δε εις τας ευρυτέρας μάζας του λαού τα συναισθήματα ταύτα οι δημόσιοι υπάλληλοι θέλουσιν αποβή ενεργότερον οι φορείς της ψυχραιμίας και ηρεμίας αυτού. Τέλος έστω εις γνώσιν υμών, ότι η προς το καθήκον προσήλωσις και εν γένει συμπεριφορά των Δημοσίων υπαλλήλων παρακολουθούνται μετά εξαιρετικής προσοχής υπό των Αρχών Κατοχής και θέλουσιν εκτιμηθή προσηκόντως παρ’ αυτών αι υπηρεσιακαί αρεταί υμών ως οργάνων Κράτους με πολιτισμόν χιλιετηρίδων και ως τέκνων υπερόχου Φυλής.
Παρακαλούνται οι κ. κ. Προϊστάμενοι των υπηρεσιών όπως ανακοινώσουν την παρούσαν εις όλους τους υπ’ αυτούς υπαλλήλους.
Ο Υπουργός Γεν. Διοικητής Κρήτης Εμμ. Λουλακάκης
5) Εις εκτέλεσιν της υπ’ αριθ. 112/4/10-9-1941 διαταγής του Γεν. Επιθεωρητού Στοιχειώδους Εκπαιδεύσεως Θ΄ Περιφερείας δι ης κοινοποιείται υμίν η υπ’ αριθ. 7795/8-9-1941 διαταγή της Σης Γεν. Διοικήσεως Κρήτης, παραγγέλλομεν, όπως εν συνεργασία μετά των οργάνων των Γεωργικών Υπηρεσιών αναλάβητε την διαφώτισιν των αγροτών και εξηγήσητε εις αυτούς, ότι και προς το συμφέρον του Έθνους και χάριν της ατομικής και οικογενειακής των ευτυχίας επιβάλλεται η καλλιέργεια και σπορά πάσης της καλλιεργησίμου εκτάσεως ιδία δια σιτηρών.
Έχομεν την βεβαιότητα, ότι υμείς πρωταγωνισταί εις πάσαν Εθνικήν κίνησιν και η καλλιέργεια της γης δέον να θεωρηθή ως τοιαύτη, δεν θα υστερήσητε εις τον αναληφθησόμενον και την φοράν αυτήν αγώνα, όσον δύσκολος και αν αποδειχθή ούτος. Περί των σχετικών ενεργειών σας θα αναφέρητε ημίν εν καιρώ.
6) Εις εκτέλεσιν της υπ’ αριθ. 45520/9-7-1941 διαταγής του Σου Υπουργείου Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας, παραγγέλλομεν όπως άμα τη λήψει ο Διευθυντής εκάστου σχολείου αναφέρη ημίν, αν εις το Εποπτικόν υλικόν του Σχολείου του (όχι το άλλον υλικόν) προσεγένετο βλάβη τις, καταστροφή ή απώλεια κατά την διάρκειαν των πολεμικών επιχειρήσεων και ποία.
Εν καταφατική περιπτώσει, μετά της ως ανωτέρω αναφοράς του Διευθυντού, δέον να συνυποβληθή ημίν και αντίγραφον εις διπλούν δεόντως υπογεγραμμένον πρακτικόν του Συλλόγου των διδασκόντων εν τω οποίω θα αναφέρωνται αι τυχόν επενεργείσαι βλάβαι κ.λ.π., η αιτία, ως και παν παραστατικόν με τας συνθήκας, υφ’ ας εγένετο η βλάβη, η καταστροφή ή απώλεια του πάσης φύσεως Εποπτικού υλικού του σχολείου, προκειμένου να υποβάλωμεν το έτερον τούτων εις το Σον Υπουργείον, Τμήμα Εποπτικών μέσων κατά το δυνατόν ταχύτερον…».
γ) Σχολιασμός της εγκυκλίου του Βασίλη Παρλαβάντζα
1η παράγραφος : Ο Επιθεωρητής Πεδιάδος Βασίλειος Παρλαβάντζας καλεί τους Διευθυντές της περιφέρειάς του να αφαιρέσουν από τις αίθουσες των σχολείων τις εικόνες του Βασιλιά Γεωργίου του Α΄. Η διαταγή αφορούσε όλα τα σχολεία της χώρας και προήλθε μετά από την εισήγηση του διορισμένου Πρωθυπουργού της Ελλάδας, από τον Απρίλιο του 1941, Γεώργιου Τσολάκογλου και τη σύμφωνη γνώμη των κατοχικών αρχών. Ο Βασιλιάς Γεώργιος ο Β΄ είχε μεταβεί μέσω Κρήτης στο Κάιρο και σύστησε εκεί την “Ελληνική Εξόριστη Κυβέρνηση Μέσης Ανατολής”
2η παράγραφος : Ο Βασίλειος Παρλαβάντζας ανακοινώνει στους εκπαιδευτικούς της Περιφέρειάς του ότι νέος Υπουργός Γενικός Διοικητής Κρήτης ανέλαβε ο Εμμανουήλ Λουλακάκης, (σύμφωνα με τις εντολές των ανώτερων γερμανών αξιωματούχων).
3η παράγραφος : Ο επιθεωρητής παρακινεί τους εκπαιδευτικούς να προτρέψουν τους κηδεμόνες των μαθητών, που είναι παιδιά πεσόντων ή αναπήρων του Ελληνοϊταλικού πολέμου, να καταθέσουν τα απαραίτητα δικαιολογητικά, ώστε το Υπουργείο Παιδείας να μεριμνήσει γι’αυτά.
Αρκετά σχολεία του νομού Ηρακλείου απέστειλαν τις ονομαστικές καταστάσεις που ζητούσε το Υπουργείο Παιδείας μέσω των επιθεωρητών, για τους μαθητές των οποίων ο πατέρας έπεσε ή έμεινε ανάπηρος στον Ελληνοϊταλικό Πόλεμο 1940-41.
Η εγκύκλιος αναφέρεται στους πολέμους 1940 – 1941, (χρησιμοποιώντας ο συντάκτης της εγκυκλίου πληθυντικό αριθμό), αλλά μετά από διευκρινίσεις του επιθεωρητή, δεν συμπεριλαμβάνονται οι μάχες των Οχυρών τον Απρίλιο του 1941 και η Μάχη της Κρήτης τον Μάιο του 1941. Επειδή ο Ελληνικός λαός αντιτάχθηκε στον φασιστικό στρατό της Βέρμαχτ, ουδέποτε οι αρχές κατοχής αναγνώρισαν τους νεκρούς, τους τραυματίες και τους ανάπηρους Έλληνες των μαχών αυτών.
Ενδεικτικά αναφέρουμε ότι ο Διευθυντής του Δημοτικού Σχολείου Θραψανού Δημήτρης Τζαγκαράκης, απέστειλε ονομαστική κατάσταση με τα ονόματα τριών μαθητών του σχολείου του. Τα αδέλφια Γεώργιος και Ευφροσύνη, των οποίων ο πατέρας Ελευθέριος Αλεξάκης έμεινε ανάπηρος στον Ελληνοϊταλικό πόλεμο και τον Αλέξανδρο, του οποίου ο πατέρας Εμμανουήλ Πλουμάκης έπεσε στα βουνά της Αλβανίας.
(Επιστολή του Διευθυντή του Δημοτικού Σχολείου Θραψανού Δημήτρη Τζαγκαράκη προς τον Επιθεωρητή Πεδιάδος Βασίλη Παρλαβάντζα, με ημερομηνία 8 Οκτωβρίου 1941, αρχείο Δημοτικού Σχολείου Θραψανού).
4η παράγραφος : Στην 4η παράγραφο, ο επιθεωρητής Πεδιάδος ανακοινώνει τον χαιρετισμό του Υπουργού Γενικού Διοικητή Κρήτης Εμμανουήλ Λουλακάκη. Ο Λουλακάκης απευθύνει χαιρετισμό σε όλους τους Προϊσταμένους των Δημοσίων Πολιτικών Υπηρεσιών της Κρήτης. Τους συστήνει αρχικά να αφοσιωθούν στα καθήκοντά τους, δείχνοντας επιμέλεια και ζήλο, κάτι που απαιτούν οι συνθήκες του πολέμου και η κατάσταση της Κρήτης που έχει περάσει στα χέρια των Γερμανών.
Προτρέπει τους Προϊσταμένους των πολιτικών υπηρεσιών της Κρήτης να εκτελούν με ταχύτητα τις διαταγές του ίδιου και των Υπουργείων της Ελλάδας και να συμμορφώνονται σ΄αυτές. Με τον τρόπο αυτό θα συντελέσουν στην ανόρθωση της Ελλάδας (σύμφωνα με τις δικές του απόψεις).
Ο Εμμανουήλ Λουλακάκης υπενθυμίζει ότι η στιγμές είναι δύσκολες και ταραχώδεις γι’αυτό επιβάλλεται απ’όλους ενότητα και συνοχή, αξιοπρέπεια και σοβαρότητα, αφοσίωση και πίστη στο μέλλον του έθνους.
Ο Λουλακάκης πιστεύει και το μεταφέρει αυτό στον χαιρετισμό του, ότι οι δημόσιοι υπάλληλοι της Ελλάδας είναι φορείς ψυχραιμίας και ηρεμίας τις οποίες οφείλουν να μεταδίδουν στους πολίτες.
Τους απειλεί έμμεσα ότι όλες τους τις ενέργειες τις παρακολουθούν οι αρχές κατοχής «μετά εξαιρετικής προσοχής». Για να καταπραΰνει αντιδράσεις Προϊσταμένων προς τους τυράννους Γερμανούς, τονίζει ότι οι κατακτητές θα εκτιμήσουν τη στάση των υπόδουλων αφού η Ελλάδα διαθέτει «…πολιτισμό χιλιετηρίδων και τέκνα υπερόχου Φυλής».
5η παράγραφος : Ο επιθεωρητής Πεδιάδος Βασίλης Παρλαβάντζας καλεί τους Διευθυντές και τους δασκάλους, να διαφωτίσουν με ομιλίες τον πληθυσμό, για την ανάγκη καλλιέργειας της γης. Τους εξηγεί ότι αυτή είναι διαταγή του Γενικού Υπουργού Διοικητή Κρήτης.
Τους προτρέπει να διαφωτίσουν τους αγρότες, ώστε να καλλιεργηθεί το σύνολο των γόνιμων εκτάσεων, κυρίως με σιτηρά. Τονίζει ότι αυτή η ενέργεια είναι προς το συμφέρον του Έθνους και εξασφαλίζει την ατομική και οικογενειακή ευτυχία των πολιτών. Τέλος τους αναφέρει ότι, όλα αυτά θα γίνουν από τους αγρότες με τη συνεργασία των γεωργικών υπηρεσιών του κράτους.
Η ανάγκη για καλλιέργεια σιτηρών, καθ’όλη τη διάρκεια της κατοχής, ήταν μία παραπλανητική προτροπή των ελληνικών διορισμένων κατοχικών αρχών, (Γενικού Διοικητή Κρήτης και Νομαρχών), προς τους αγρότες, αφού ήταν υποχρεωμένοι να παραδίδουν στον κατοχικό στρατό σχεδόν το σύνολο της παραγωγής, κρατώντας οι ίδιοι ένα μικρό μέρος για τις ανάγκες των οικογενειών τους.
Ο φόρος των σιτηρών ήταν ένα ακόμη από τα σιωπηλά εγκλήματα των Γερμανών, ένα μέτρο που οδηγούσε τους Κρήτες στην πείνα και την εξαθλίωση.
6η παράγραφος : Στην τελευταία παράγραφο της εγκυκλίου του, ο επιθεωρητής Πεδιάδος Βασίλης Παρλαβάνζτας παραγγέλλει στους Διευθυντές να ελέγξουν το εποπτικό υλικό του σχολείου. Τους ζητά να καταγράψουν τις καταστροφές, τις βλάβες και τις απώλειες των εποπτικών μέσων κατά την περίοδο των πολεμικών επιχειρήσεων, (Ελληνοϊταλικού Πολέμου και Μάχη Κρήτης).
Ζητά ακόμη πρακτικό από τον Σύλλογο των Διδασκόντων για την καταστροφή του υλικού, καλώς και λεπτομερή περιγραφή των συνθηκών που έγιναν αυτές οι βλάβες. Τους εξηγεί ότι ο ίδιος θα υποβάλλει στο Υπουργείο Θρησκευμάτων και Εθνικής Παιδείας τις παραπάνω καταστάσεις, ώστε το εποπτικό υλικό των σχολείων που καταστράφηκε να αντικατασταθεί άμεσα.
……………………
δ) ΑΡΧΟΝΤΕΣ !!!
Τα μαύρα χρόνια της κατοχής στην Ελλάδα, 1941-1945, κάποιοι αρνητές, (ευτυχώς λίγοι) υπηρέτησαν το κατοχικό καθεστώς από διάφορες θέσεις, (Πρωθυπουργοί, Υπουργοί, Νομάρχες, Δήμαρχοι, Πρόεδροι Κοινοτήτων, Διοικητές πολιτικών, στρατιωτικών και άλλων υπηρεσιών). Σε όλους αυτούς αφιερώνουμε τα παρακάτω λόγια που βρίσκονται γραμμένα σε επιτύμβια στήλη στο νεκροταφείο του Κεραμεικού στην Αθήνα, σε τάφο νεαρού Αθηναίου :
Άρχοντες …
να σου πετύχει ! Ψεύτες
και φαύλοι όλοι τους – κι αυτοί
κι εκείνοι –
φτηνοί δημαγωγοί και
λάτρεις του εαυτούλη τους
μονάχα.
Τι ατυχία
– ρηχοί κι ασήμαντοι
και κάθε χρέους αρνητές –
άρχοντες τέτοιοι
να μας κυβερνούν.
Για τα μεγάλα αδιάφοροι
ευτυχισμένοι στη μικρότητά τους…
Ο Γεώργιος Α. Καλογεράκης είναι Δρ. Πανεπιστημίου Ιωαννίνων, Διευθυντής Δημοτικού Σχολείου Καστελλίου Πεδιάδος