Η σχέση μας με το σώμα μας διαμορφώνεται σε μεγάλο βαθμό από όσα βλέπουμε γύρω μας. Από τις εικόνες στα social media μέχρι τα πρότυπα ομορφιάς που προβάλλονται στη διαφήμιση και την ποπ κουλτούρα, η σύγκριση με «ιδανικά» σώματα έχει γίνει σχεδόν καθημερινή συνήθεια.
Ωστόσο, έρευνες των τελευταίων ετών στρέφουν το ενδιαφέρον τους σε μια πρακτική που, αν και συχνά αντιμετωπίζεται με αμηχανία ή προκατάληψη, φαίνεται ότι μπορεί να έχει θετική επίδραση στην εικόνα που έχουμε για το σώμα μας: τον γυμνισμό ή, ακριβέστερα, τον naturism, δηλαδή τη μη σεξουαλική κοινωνική γυμνότητα.
Η Helen Berriman, η οποία για χρόνια αντιμετώπιζε δυσκολίες με την εικόνα του σώματός της, περιγράφει στο BBC την επαφή της με τον γυμνισμό ως μια εμπειρία που άλλαξε τον τρόπο με τον οποίο αντιλαμβανόταν τον εαυτό της. Αντίστοιχα, η Martha Vickery λέει ότι πριν συμμετάσχει για πρώτη φορά σε εκδήλωση γυμνιστών «μισούσε» ουσιαστικά κάθε μέρος του σώματός της.
Στην πορεία, όμως, συνειδητοποίησε ότι το σώμα της δεν χρειαζόταν να ανταποκρίνεται στις απαιτήσεις ή στα πρότυπα της κοινωνίας. Όπως εξηγεί, ο γυμνισμός λειτούργησε ως «καταλύτης» για να δει το σώμα της πιο ουδέτερα, όχι ως αντικείμενο συνεχούς κριτικής, αλλά ως αυτό που της επιτρέπει να ζει, να κινείται και να απολαμβάνει την καθημερινότητά της.
Η κουλτούρα της σύγκρισης
Το πρόβλημα της αρνητικής εικόνας σώματος είναι ιδιαίτερα εκτεταμένο. Σύμφωνα με στοιχεία που παρατίθενται στο BBC, περίπου το 51% των ενηλίκων στις ΗΠΑ αισθάνεται πίεση να ανταποκριθεί σε έναν συγκεκριμένο σωματότυπο, ενώ στο Ηνωμένο Βασίλειο περίπου ένας στους οκτώ ενήλικες έχει βιώσει ακόμη και αυτοκτονικές σκέψεις ή συναισθήματα που σχετίζονται με προβλήματα εικόνας σώματος.
Τα social media φαίνεται να παίζουν καθοριστικό ρόλο. Η συνεχής έκθεση σε επεξεργασμένες εικόνες, φίλτρα ομορφιάς και εξιδανικευμένες εκδοχές του ανθρώπινου σώματος ενισχύει τη σύγκριση και μπορεί να αυξήσει την ανασφάλεια, το άγχος και το αίσθημα ντροπής.
Η Marina Rachitskiy, ανώτερη λέκτορας Ψυχολογίας στο University of Roehampton, υποστηρίζει ότι η επαφή με «πραγματικά», συνηθισμένα σώματα μπορεί να αναπροσαρμόσει την αντίληψή μας για το τι θεωρείται φυσιολογικό, αποδεκτό ή όμορφο.
Αυτό είναι και ένα από τα βασικά επιχειρήματα υπέρ του naturism: αντί κάποιος να βλέπει αποκλειστικά επιλεγμένα και επεξεργασμένα σώματα στις οθόνες του, εκτίθεται στη φυσική ποικιλομορφία του ανθρώπινου σώματος.
Τι δείχνουν οι έρευνες
Η επιστημονική έρευνα γύρω από τη σχέση κοινωνικής γυμνότητας και εικόνας σώματος παραμένει σχετικά περιορισμένη, όμως τα πρώτα αποτελέσματα θεωρούνται ενθαρρυντικά.
Μελέτη σε 849 ανθρώπους διαπίστωσε ότι όσοι συμμετείχαν σε δραστηριότητες naturism ανέφεραν υψηλότερα επίπεδα ικανοποίησης από τη ζωή, κάτι που συνδεόταν με πιο θετική εικόνα σώματος και αυξημένη αυτοεκτίμηση. Μάλιστα, η έκθεση σε γυμνά σώματα άλλων ανθρώπων φάνηκε να αποτελεί σημαντικό παράγοντα για τη βελτίωση της εικόνας σώματος.
Μια δεύτερη, μικρότερη μελέτη χώρισε τους συμμετέχοντες σε δύο ομάδες, με τη μία να παραμένει ντυμένη και την άλλη χωρίς ρούχα. Εκείνοι που συμμετείχαν στη δεύτερη ομάδα ανέφεραν μεγαλύτερη εκτίμηση για το σώμα τους και χαμηλότερο άγχος σχετικά με το πώς αυτό αξιολογείται από τους άλλους.
Από το στίγμα στην αποδοχή
Παρά τα παραπάνω, ο γυμνισμός εξακολουθεί να συνοδεύεται από έντονο κοινωνικό στίγμα. Σύμφωνα με τον Kerem Soylemez, επίκουρο καθηγητή Ψυχολογίας στο Regent’s University London, αυτό συνδέεται σε μεγάλο βαθμό με την αντίληψη ότι η γυμνότητα έχει υποχρεωτικά σεξουαλικό χαρακτήρα.
Ο ίδιος επισημαίνει, ωστόσο, ότι η ουσία βρίσκεται όχι μόνο στην αποδοχή από τους άλλους, αλλά και στην εκμάθηση της αποδοχής του ίδιου μας του εαυτού.
Οι άνθρωποι που συμμετέχουν σε σχετικές δραστηριότητες περιγράφουν συχνά ένα περιβάλλον όπου διαφορετικά σώματα συνυπάρχουν χωρίς να αξιολογούνται με βάση ένα συγκεκριμένο αισθητικό πρότυπο.
Οι ειδικοί, πάντως, τονίζουν ότι χρειάζεται περισσότερη έρευνα και ότι τα μέχρι σήμερα ευρήματα πρέπει να εξετάζονται με προσοχή. Όπως σημειώνει η Rachitskiy, στις σχετικές μελέτες συχνά συμμετέχουν άτομα που έχουν ήδη θετική στάση απέναντι στον γυμνισμό.
Παρά τους περιορισμούς, το βασικό μήνυμα φαίνεται να είναι πιο ευρύ: η έκθεση σε πραγματικά, διαφορετικά ανθρώπινα σώματα μπορεί να λειτουργήσει ως αντίβαρο στην κουλτούρα της τελειότητας και να μας υπενθυμίσει ότι το «φυσιολογικό» σώμα δεν έχει μία μόνο μορφή.