«Τα αντιβιοτικά είναι πολύτιμα, αν τα χάσουμε, χαθήκαμε. Το θέμα είναι να τα χρησιμοποιούμε σωστά και όχι αλόγιστα, στους ανθρώπους, στη γεωργία, στην κτηνοτροφία.
Η μικροβιακή αντοχή εξελίσσεται σε ολοένα και μεγαλύτερο κίνδυνο για τους ασθενείς, αφού η άσκοπη και λανθασμένη κατανάλωση αντιβιοτικών ενισχύει την εμφάνιση ανθεκτικών μικροοργανισμών, μειώνοντας δραστικά τις διαθέσιμες θεραπευτικές λύσεις».
Αυτό επισημαίνει, μιλώντας στην «Π», ο διευθυντής της Παθολογικής Κλινικής του ΠΑΓΝΗ και πρόεδρος της Επιτροπής Νοσοκομειακών Λοιμώξεων Κρήτης, καθηγητής Διαμαντής Κοφτερίδης, με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα Ευαισθητοποίησης για τα αντιβιοτικά και την Παγκόσμια Εβδομάδα Ενημέρωσης για τη μικροβιακή αντοχή.
Ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας τη συμπεριλαμβάνει στους 10 μεγαλύτερους κινδύνους για την παγκόσμια υγεία, ενώ η Ελλάδα κατέχει σταθερά μια από τις πρώτες θέσεις στην Ευρώπη ως προς τις νοσοκομειακές λοιμώξεις και τα πολυανθεκτικά στελέχη, με τις εκτιμήσεις να κάνουν λόγο για 2.000 έως 3.000 θανάτους κάθε χρόνο.
Σημαντική απόκλιση από τους ευρωπαϊκούς στόχους του 2030 καταγράφει η χώρα μας, σύμφωνα με τα νεότερα δεδομένα του Ευρωπαϊκού Κέντρου Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων (ECDC) που δόθηκαν στη δημοσιότητα, με αφορμή την Ευρωπαϊκή Ημέρα Ευαισθητοποίησης για τα αντιβιοτικά.
Στην Ελλάδα, οι σοβαρές λοιμώξεις από ανθεκτικά βακτήρια συνεχίζουν να αυξάνονται, την ώρα που η κατανάλωση των αντιβιοτικών διατηρείται σε υψηλά επίπεδα παρά τα μέτρα ελέγχου.
Ειδικότερα, ενώ η δέσμευση της χώρας προβλέπει μείωση της κατανάλωσης αντιβιοτικών κατά 27% έως το 2030 (σε σύγκριση με το 2019), έως το 2025 η μείωση περιορίστηκε μόλις στο 9,7%.
Ακόμη πιο δύσκολη είναι η κατάσταση όσον αφορά το είδος των αντιβιοτικών που καταναλώνονται.
Η χρήση των σκευασμάτων της κατηγορίας που, σύμφωνα με τον Παγκόσμιο Οργανισμό Υγείας, αποτελούν την ασφαλέστερη και προτιμώμενη πρώτη επιλογή για τις συνήθεις λοιμώξεις – μειώθηκε από σχεδόν 47% το 2019 σε 43% το 2025, απομακρυνόμενη από τον στόχο του 65%.
Η πιο δραματική επιδείνωση εντοπίζεται στις λοιμώξεις από το βακτήριο, το οποίο παρουσιάζει αντοχή στις κεφαλοσπορίνες τρίτης γενιάς.
Η επίπτωση των εν λόγω λοιμώξεων αυξήθηκε κατά 155%, εκτοξευόμενη από τα 2,58 στα 6,57 περιστατικά, ανά 100.000 κατοίκους.
Το πρόβλημα των ενδονοσοκομειακών λοιμώξεων είναι σοβαρό και χάνονται άνθρωποι όχι μόνο στην Κρήτη και την υπόλοιπη Ελλάδα, αλλά σε όλο τον κόσμο.
Κάθε χρόνο στην Ευρώπη χάνονται 35.000 άνθρωποι από ενδονοσοκομειακά μικρόβια.
Οι ειδικοί τονίζουν ότι γίνεται υπερπροσπάθεια σε πολύ αντίξοες συνθήκες, με λίγο προσωπικό: «Πασχίζουμε για την υγιεινή των χεριών, την καθαριότητα, τις απολυμάνσεις, προσπαθούμε να κάνουμε σωστή χρήση αντιβιοτικών, κάνουμε ότι μπορούμε για να μειώσουμε αυτούς τους θανάτους», λένε.
Έκθεση-«καταπέλτης» για τα μικρόβια
Σήμα κινδύνου για τη ζωή των ασθενών στα ελληνικά νοσοκομεία έχει εκπέμψει το Ευρωπαϊκό Κέντρο Ελέγχου και Πρόληψης Νοσημάτων.
Μετά από αυτοψία που πραγματοποίησαν οι Ευρωπαίοι ειδικοί στη χώρα μας πριν λίγους μήνες, συνέταξαν μια έκθεση-«καταπέλτη». Χαρακτηρίζουν τα δημόσια νοσοκομεία «μη ασφαλή», εξαιτίας της ανεξέλεγκτης διασποράς μικροβίων και των νοσοκομειακών λοιμώξεων.
Η Ελλάδα διατηρεί εδώ και χρόνια μια θλιβερή ευρωπαϊκή πρωτιά. Είναι η πρώτη χώρα σε «μικροβιακή αντοχή» -δηλαδή τα μικρόβια έχουν γίνει τόσο δυνατά που δεν πεθαίνουν με τα γνωστά αντιβιοτικά- και παρουσιάζει το υψηλότερο ποσοστό λοιμώξεων μέσα στα νοσοκομεία.
Διπλάσιες οι λοιμώξεις, συγκριτικά με το ευρωπαϊκό μέσο όρο
Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία, το 12,2% των ασθενών στην Ελλάδα κολλάει κάποια λοίμωξη κατά τη διάρκεια της νοσηλείας του, ποσοστό σχεδόν διπλάσιο από τον ευρωπαϊκό μέσο όρο (6,8%).
Το πρόβλημα εστιάζεται σε τρία συγκεκριμένα επικίνδυνα μικρόβια (Acinetobacter, Klebsiella, Pseudomonas), τα οποία εμφανίζουν σοκαριστικά ποσοστά ανθεκτικότητας (έως και 96%) ακόμα και στα πιο ισχυρά αντιβιοτικά «τελευταίας γραμμής».
Οι βασικές αιτίες του κακού, σύμφωνα με το ECDC, είναι δύο.
Η Ελλάδα είναι η δεύτερη χώρα στην Ευρώπη σε συνολική κατανάλωση αντιβιοτικών. Μέσα στα νοσοκομεία, πάνω από τους μισούς ασθενείς (55,3%) παίρνουν τουλάχιστον ένα αντιβιοτικό, ενώ είμαστε πρώτοι στην κατανάλωση των πιο εξειδικευμένων νοσοκομειακών φαρμάκων.
Λόγω του συστήματος των εφημεριών, ένας ασθενής που παίρνει εξιτήριο και χρειάζεται επανεισαγωγή, συχνά καταλήγει σε άλλο νοσοκομείο. Έτσι, τα ανθεκτικά μικρόβια μεταφέρονται ταχύτατα από το ένα νοσηλευτικό ίδρυμα στο άλλο.
Οι Ευρωπαίοι ειδικοί ξεκαθαρίζουν ότι το ιατρικό και νοσηλευτικό προσωπικό γνωρίζει το πρόβλημα και κάνει υπεράνθρωπες προσπάθειες, όμως το σύστημα τους αφήνει αβοήθητους.
Τεράστια κενά σε προσωπικό και υποδομές
Η αναλογία νοσηλευτών ανά κρεβάτι στην Ελλάδα είναι από τις χειρότερες στην Ευρώπη. Οι νοσηλευτές είναι εξουθενωμένοι, με αποτέλεσμα να είναι ανθρωπίνως αδύνατο να τηρηθούν αυστηρά τα πρωτόκολλα υγιεινής.
Στην Ευρώπη, υπάρχουν εξειδικευμένοι γιατροί που ασχολούνται αποκλειστικά με τον έλεγχο των λοιμώξεων. Στην Ελλάδα, η αναλογία αυτή είναι μηδενική, καθώς οι λοιμωξιολόγοι καλύπτουν τρέχουσες ανάγκες ως απλοί παθολόγοι λόγω ελλείψεων.
Μόλις το 4,5% των δωματίων στα ελληνικά νοσοκομεία είναι μονόκλινα για να απομονώνονται οι ασθενείς με επικίνδυνα μικρόβια, όταν ο ευρωπαϊκός μέσος όρος είναι 11,3%.
Χωρίς λεφτά και σχέδιο
Αν και το Υπουργείο Υγείας είχε συντάξει ένα Εθνικό Σχέδιο Δράσης για την περίοδο 2019-2023, αυτό δεν χρηματοδοτήθηκε ποτέ, δεν είχε σαφές χρονοδιάγραμμα και τελικά «πάγωσε» λόγω της πανδημίας του κορονοϊού. Μέχρι και την επίσκεψη του ECDC, δεν υπήρχε έτοιμο ούτε το προσχέδιο για το νέο πλάνο των επόμενων ετών, ούτε προβλεπόμενος προϋπολογισμός.
Όσες θετικές πρωτοβουλίες γίνονται σήμερα, στηρίζονται σε προσωρινά ευρωπαϊκά κονδύλια ή ιδιωτικές δωρεές. Είναι «ασύνδετες μεταξύ τους» και καταδικασμένες να αποτύχουν αν δεν υπάρξει κεντρικός συντονισμός, προειδοποιεί η έκθεση.
Το ECDC ζητά από την Κυβέρνηση να αντιμετωπίσει την κατάσταση ως κρίση Δημόσιας Υγείας υψίστης προτεραιότητας.
Οι λοιμώξεις από υπερ-μικρόβια αυξάνουν τους θανάτους, παρατείνουν τη νοσηλεία και κοστίζουν ακριβά στο κράτος.
Το ECDC ξεκαθαρίζει ότι, αν δεν υπάρξει ισχυρή πολιτική βούληση και γενναία χρηματοδότηση τώρα, το ΕΣΥ θα παραμείνει «εγκλωβισμένο» σε έναν φαύλο και θανατηφόρο κύκλο.
