Οι άνθρωποι δεν οδηγούνται στην αυτοκτονία απλώς λόγω μιας ερωτικής απογοήτευσης ή οικονομικών δυσκολιών. Πίσω από αυτή την πράξη απελπισίας υποκρύπτεται, σύμφωνα με τους ειδικούς, μια βαθύτερη ψυχοπαθολογία, ενώ παρατηρείται και μια εποχική αύξηση των αυτοκτονιών την άνοιξη, χωρίς να έχει αποσαφηνιστεί πλήρως το γιατί.
Αυτό επισημαίνει σε δηλώσεις του στην «Π» ο ομότιμος καθηγητής Ψυχιατρικής, Αλέξανδρος Βγόντζας, τονίζοντας ότι στην Κρήτη καταγράφεται διπλάσιο ποσοστό αυτοκτονιών ανά 100.000 κατοίκους, σε σύγκριση με την υπόλοιπη Ελλάδα.
Όπως αναφέρει, την περίοδο από το 1999 έως το 2023, συνολικά 1.100 άνθρωποι έχασαν τη ζωή τους με αυτόν τον τρόπο, με τους άνδρες να αποτελούν το 80% των περιστατικών.
Το ερώτημα που τίθεται είναι γιατί συμβαίνει αυτό και, κυρίως, αν μπορεί να προληφθεί μια τέτοια τραγική εξέλιξη.
Ο κ. Βγόντζας αναφέρθηκε στο ζήτημα, με αφορμή τις πρόσφατες αυτοκτονίες τριών ανθρώπων στο Ηράκλειο: δύο ανδρών ηλικίας 65 και 67 ετών και ενός 94χρονου, ο οποίος είχε χάσει πρόσφατα τη σύντροφό του.
Σύμφωνα με τον ίδιο, στο νησί σημειώνονται ετησίως περίπου 43 έως 44 αυτοκτονίες, αριθμός που αντιστοιχεί σε διπλάσιο ποσοστό ανά 100.000 κατοίκους σε σχέση με την υπόλοιπη χώρα.
Όπως σημείωσε, οι συχνότεροι τρόποι που επιλέγονται είναι ο απαγχονισμός ή η χρήση όπλου.
Η ψυχοπαθολογία που συνδέεται με την αυτοκτονική συμπεριφορά μπορεί να περιλαμβάνει σοβαρές ψυχικές νόσους, όπως η ψύχωση, η διπολική διαταραχή και η μείζονα κατάθλιψη.
Ωστόσο, ο καθηγητής υπογραμμίζει ότι σημαντικό ρόλο φαίνεται να παίζουν και γενετικοί παράγοντες, κάνοντας λόγο για «γενετική επιβάρυνση» στο νησί.
Η έντονη απελπισία που βιώνει ένα άτομο είναι αυτή που το ωθεί στην απόφαση να βάλει τέλος στη ζωή του.
Διεθνείς έρευνες δείχνουν ότι οι ανοιξιάτικοι μήνες θεωρούνται οι πιο επικίνδυνοι, αν και η αιτία αυτού του φαινομένου παραμένει άγνωστη.
Πιο ευάλωτες ομάδες είναι τα άτομα άνω των 60 ετών, ιδιαίτερα όταν αντιμετωπίζουν προβλήματα υγείας ή έχουν βιώσει απώλεια συντρόφου.
Σε αυτές τις περιπτώσεις, η παρουσία και η στήριξη του περιβάλλοντος είναι κρίσιμη.
Σε ό,τι αφορά στην πρόληψη, ο κ. Βγόντζας τονίζει ότι πολλοί άνθρωποι αποφεύγουν να ζητήσουν βοήθεια λόγω του κοινωνικού στίγματος που συνοδεύει τις ψυχικές διαταραχές, ενώ παράλληλα οι δημόσιες υπηρεσίες υγείας είναι ανεπαρκώς στελεχωμένες και αποσπασματικά οργανωμένες.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνει στη δημιουργία μιας 24ωρης τηλεφωνικής γραμμής παρέμβασης, στελεχωμένης από ειδικούς, η οποία θα μπορούσε να σώσει ζωές. Όπως αναφέρει, πρόκειται για μια πρόταση που είχε κατατεθεί και στο παρελθόν, χωρίς όμως να υλοποιηθεί.
Το κόστος λειτουργίας της για δύο χρόνια είχε εκτιμηθεί το 2015 περίπου στις 200.000 ευρώ, ποσό που, όπως σημειώνει, δεν μπορεί να θεωρηθεί απαγορευτικό, όταν διακυβεύονται ανθρώπινες ζωές.
Ο ίδιος προτρέπει σε ανοιχτή συζήτηση γύρω από το θέμα της αυτοκτονίας, ενθαρρύνοντας τους ανθρώπους να θέτουν άμεσα και ξεκάθαρα ερωτήματα.
Ο κ. Βγόντζας λέει: «Μιλήστε ανοιχτά για την αυτοκτονία».
Ρωτήστε τον άνθρωπο του περιβάλλοντός σας που κάνει αυτοκαταστροφικά σχόλια: «Αισθάνεσαι τόσο άσχημα, που σκέφτεσαι την αυτοκτονία;
Έχεις σκεφθεί πώς θα το κάνεις; Έχεις ό,τι χρειάζεσαι για να το κάνεις; Έχεις σκεφθεί πότε;».
Ο ίδιος υπογραμμίζει: «Πρέπει να παίρνουμε πάντα στα σοβαρά τα αυτοκαταστροφικά σχόλια και να παραμένουμε ήρεμοι.
Πείτε του ότι ανησυχείτε πολύ για εκείνον και μην τον αφήσετε μόνο.
Ζητήστε βοήθεια αμέσως.
Μην δεχτείτε, “να το κρατήσετε μυστικό”».
«Μην αφήνετε το άτομο μόνο και αναζητήστε άμεσα βοήθεια», τονίζει.
Ο κ. Βγόντζας επισημαίνει την ανάγκη για ενίσχυση των δομών Ψυχικής Υγείας στην κοινότητα και τη δημιουργία Κέντρων Παρέμβασης σε κρίση, καθώς μεγάλος αριθμός ανθρώπων έχει ανάγκη υποστήριξης και πολλές αυτοκτονίες θα μπορούσαν να είχαν αποτραπεί.
Δεν παραλείπει, τέλος, να αναφέρει ότι στο κοινωνικό στίγμα συμβάλλουν και οι θρησκευτικές αντιλήψεις, που αντιμετωπίζουν την αυτοχειρία ως μεγάλο αμάρτημα.