Πολυετή έρευνα για την ανάπτυξη εξατομικευμένων εμβολίων για τον καρκίνο, πραγματοποιεί η καθηγήτρια Ανοσολογίας του Τμήματος Βιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης, Ειρήνη Αθανασάκη.
Η καθηγήτρια μίλησε στην εφημερίδα «Πατρίς» και το patris.gr για την πορεία των μελετών της, που όπως σημειώνει έχουν αρχίσει από το 2010 και βρίσκονται στη φάση της αναζήτησης χρηματοδότησης για να αρχίσουν κλινικές δοκιμές σε ανθρώπους.
«Η εξατομικευμένη ιατρική μπορεί να δώσει λύσεις», λέει η καθηγήτρια και εξηγεί ποια είναι η καινοτομία της δικής της ερευνητικής ομάδας, σε σχέση με τις άλλες προσπάθειες που γίνονται σε όλο τον κόσμο.
Πώς λειτουργεί το εμφύτευμα;
– Η έρευνά σας επικεντρώνεται στην ανάπτυξη εμβολίων για τον καρκίνο. Σε ποιο στάδιο βρίσκεται αυτή τη στιγμή η μελέτη σας;
Η έρευνά μας επικεντρώνεται στην ανάπτυξη εξατομικευμένων εμβολίων. Το «εμβόλιο», όπως όλοι πλέον κατανοούν, έχει στόχο την ευαισθητοποίηση του ανοσοποιητικού μας συστήματος ενάντια σε μικρόβια, αλλά και ενάντια σε ό,τι διαφορετικό αναπτύσσεται στον οργανισμό μας. Έτσι, η τεχνολογία που έχουμε αναπτύξει βρίσκει εφαρμογή τόσο στην ευαισθητοποίηση του ανοσοποιητικού μας συστήματος, ενάντια σε μικρόβια, όσο και την ενεργοποίηση του ανοσοποιητικού συστήματος ενάντια στον καρκίνο του κάθε ατόμου.
Όπως θα δούμε και στη συνέχεια, η τεχνολογία βασίζεται στην εμφύτευση ενός ειδικά κατασκευασμένου μικροσκοπικού πλακιδίου, με βάση το γυαλί που φέρει ενεργοποιημένα αυτόλογα κύτταρα.
Αυτή τη στιγμή προσπαθούμε να βρούμε χρηματοδότηση για την έναρξη υλοποίησης τριών συμβάσεων: 1) σύμβαση με μια εταιρεία στην Ισπανία για την κατασκευή του εμφυτεύματος, 2) σύμβαση με μια εταιρεία της Αμερικής με θυγατρική εταιρεία στην Αθήνα για την κυτταρική ενεργοποίησή του και 3) σύμβαση με μια εταιρεία κλινικών μελετών για την υλοποίηση αρχικά της κλινικής μελέτης φάσης Ι, σε ανθρώπους.
Πού καινοτομούμε
– Ποια είναι η καινοτομία της δικής σας ερευνητικής ομάδας στο Πανεπιστήμιο Κρήτης, σε σχέση με τις άλλες μελέτες που γίνονται διεθνώς;
Η καινοτομία της τεχνολογίας που έχουμε αναπτύξει είναι ότι επανα-χορηγούμε στον κάθε οργανισμό τα κύτταρά του ευαισθητοποιημένα ενάντια στο μικρόβιο ή τα καρκινικά του κύτταρα σε μορφή εμφυτεύματος. Αυτό επιτρέπει την εστιασμένη παρουσία του «ξένου παράγοντα» (καρκινικά κύτταρα) στο σημείο του εμφυτεύματος. Η καινοτομία που κάνει τη διαφορά σε σχέση με τις προσπάθειες που γίνονται σε όλο τον κόσμο, είναι το εμφύτευμα.
Το εμφύτευμα είναι έτσι σχεδιασμένο ώστε ο οργανισμός να το αντιμετωπίζει φιλικά και να χτίζει γύρω του δομές που προσομοιάζουν έναν λεμφαδένα. Έτσι με την τεχνολογία που έχουμε αναπτύξει, δημιουργούμε έναν ειδικό λεμφαδένα που παράγει ενεργά κύτταρα ενάντια στον «ξένο παράγοντα» (καρκινικά κύτταρα) που του παρουσιάζεται.
Γιατί υπάρχει δυσκολία στην “καθολική” θεραπεία
– Ο καρκίνος δεν είναι μία ασθένεια, αλλά εκατοντάδες διαφορετικές μορφές. Είναι εφικτό να δημιουργηθεί ένα «καθολικό» εμβόλιο, ή μιλάμε αποκλειστικά για εξατομικευμένη ιατρική;
Εστιαζόμενοι στον καρκίνο, καταλαβαίνουμε ότι αυτός ο «ξένος παράγοντας» είναι τα καρκινικά κύτταρα του κάθε ασθενή, που είναι μοναδικά για τον κάθε ασθενή, και γι’ αυτό υπάρχει η δυσκολία καθολικής θεραπείας για την αντιμετώπιση του καρκίνου. Η τεχνολογία που έχουμε αναπτύξει είναι εξατομικευμένη. Γνωρίζουμε πλέον ότι ο κάθε οργανισμός, και δεν περιορίζομαι μόνο στον άνθρωπο, είναι μοναδικός.
Μόνο ομοζυγωτικά δίδυμα θα περίμενε κανείς να αντιδράσουν με τον ίδιο τρόπο σε μια θεραπεία, και αυτό μόνο αν βρίσκονται στις ίδιες περιβαλλοντικές συνθήκες. Συνεπώς, παρόλο που είναι κοινωνικά και πολιτικά κοστοβόρο, η εξατομικευμένη ιατρική μπορεί να δώσει λύσεις.
Ένα πολύπλοκο παζλ
– Ποιο είναι το μεγαλύτερο εμπόδιο που αντιμετωπίζει σήμερα η Ανοσολογία στην προσπάθειά της να «νικήσει» τον καρκίνο; Είναι η έλλειψη πόρων, η πολυπλοκότητα των καρκινικών μηχανισμών διαφυγής ή υπάρχουν και άλλοι λόγοι;
Δεν νομίζω ότι ο όρος «εμπόδιο» είναι κατάλληλος. Η Ανοσολογία είναι ένας κλάδος της επιστήμης, αλλά στην πραγματικότητα είναι όλες οι επιστήμες μαζί. Άρα θα μιλούσα για την πολυπλοκότητα, όχι τόσο των καρκινικών μηχανισμών διαφυγής, αλλά την πολυπλοκότητα της λειτουργίας του οργανισμού μας.
Ενώ στον σχεδιασμό μιας θεραπείας, στόχος είναι η θανάτωση του καρκινικού κυττάρου, η ίδια η θεραπεία επιβαρύνει φυσικές λειτουργίες του οργανισμού, στις οποίες ο οργανισμός δύσκολα μπορεί να ανταπεξέλθει. Και δυστυχώς στην εφαρμογή μιας νέας θεραπείας είναι πολύ δύσκολο να ελεγχθούν όλες οι επιπτώσεις στην παθοφυσιολογία του οργανισμού.
Εξατομικευμένη υπόθεση
– Τι θα λέγατε σε έναν άνθρωπο που νοσεί σήμερα;
Πολύ δύσκολη ερώτηση, που κάποιος θα μπορούσε να προσπαθήσει να απαντήσει με φιλοσοφικούς όρους. Παγκοσμίως γίνονται τεράστιες προσπάθειες αντιμετώπισης του καρκίνου με διάφορα κόστη και συμφέροντα. Το αποτέλεσμα, δυστυχώς, το βλέπουμε στην ερώτηση που κάνετε.
Προσπαθώντας να επιλύσουμε τις δυσκολίες που αντιμετωπίζονται με έναν άνθρωπο που νοσεί και σεβόμενοι την πολυπλοκότητα της φύσης, η τεχνολογία που αναπτύξαμε προσπάθησε να μη διαταράξει τη φυσική λειτουργία του οργανισμού και να τον αφήσει να δράσει όπως αυτός ξέρει καλύτερα, έστω και αν σε πολλά σημεία ακόμη δεν τον καταλαβαίνουμε.
Η αντιμετώπιση του καρκίνου είναι εξατομικευμένη υπόθεση και έτσι θα πρέπει να την αντιμετωπίσουμε στο μέλλον.