Τα τελευταία χρόνια, η αύξηση των περιστατικών καρκίνου του παχέος εντέρου σε ανθρώπους κάτω των 50 ετών προκαλεί έντονο προβληματισμό στην επιστημονική κοινότητα. Στις ΗΠΑ, τα περιστατικά στις ηλικίες 20 έως 49 ετών αυξάνονταν κατά περίπου 3% ετησίως την περίοδο 2013-2022.
Οι πιθανές αιτίες είναι πολλές. Η διατροφή με υψηλή περιεκτικότητα σε υπερεπεξεργασμένα τρόφιμα, η καθιστική ζωή και η έκθεση σε περιβαλλοντικούς ρύπους βρίσκονται εδώ και καιρό στο μικροσκόπιο των ερευνητών. Τώρα, μια ακόμη πιθανή παράμετρος έρχεται να προστεθεί στη συζήτηση: τα μικροπλαστικά και τα ακόμη μικρότερα νανοπλαστικά.
Τι έδειξαν οι νέες μελέτες
Μια πρόσφατη μελέτη ερευνητών από το Πανεπιστήμιο Central South στην Κίνα εξέτασε την επίδραση των νανοπλαστικών πολυστυρενίου, ενός υλικού που χρησιμοποιείται, μεταξύ άλλων, σε αφρώδη ποτήρια και συσκευασίες φαγητού.
Σε πειράματα με γενετικά τροποποιημένα ποντίκια που είχαν προδιάθεση για καρκίνο του παχέος εντέρου, οι επιστήμονες διαπίστωσαν ότι η μακροχρόνια έκθεση στα συγκεκριμένα σωματίδια ενίσχυσε την ανάπτυξη όγκων. Παρατήρησαν επίσης συσσώρευσή τους στο παχύ έντερο, διαταραχές στα κύτταρα που επενδύουν το εσωτερικό του και αλλαγές στην ισορροπία των εντερικών βακτηρίων. Τα ποντίκια που εκτέθηκαν σε αυτά εμφάνισαν περισσότερους και σοβαρότερους όγκους σε σχέση με εκείνα που δεν είχαν εκτεθεί.
Ένα διαφορετικό εύρημα προέκυψε από μελέτη που δημοσιεύθηκε την προηγούμενη χρονιά και εξέτασε ανθρώπινους ιστούς. Οι ερευνητές εντόπισαν μεγαλύτερη συγκέντρωση μικροπλαστικών μέσα σε καρκινικούς όγκους του παχέος εντέρου σε σύγκριση με τον γειτονικό υγιή ιστό. Η παρατήρηση αυτή έχει ενδιαφέρον, αλλά δεν αποδεικνύει ότι τα σωματίδια προκάλεσαν τους όγκους. Δείχνει μια συσχέτιση που χρειάζεται περαιτέρω διερεύνηση.
Ποιος μπορεί να είναι ο μηχανισμός δράσης
Πέρα από τα παραπάνω ευρήματα, οι επιστήμονες εξετάζουν και πιθανούς μηχανισμούς μέσω των οποίων τα μικροσκοπικά σωματίδια θα μπορούσαν να επηρεάζουν την υγεία του εντέρου.
Μία από τις βασικές θεωρίες αφορά τον προστατευτικό βλεννογόνο του εντέρου. Πρόκειται για ένα φυσικό στρώμα βλέννας που λειτουργεί ως φραγμός, εμποδίζοντας επιβλαβείς ουσίες και μικροοργανισμούς να έρθουν σε άμεση επαφή με το εντερικό τοίχωμα.
Ορισμένες μελέτες σε ζώα έχουν δείξει ότι τα μικροπλαστικά μπορούν να προκαλέσουν βλάβες σε αυτό το προστατευτικό στρώμα. Έτσι, εξετάζεται το ενδεχόμενο να διευκολύνουν τη διείσδυση άλλων βλαπτικών ουσιών στο έντερο. Πρόκειται, ωστόσο, για μια επιστημονική υπόθεση και όχι για έναν μηχανισμό που έχει αποδειχθεί ότι προκαλεί καρκίνο στους ανθρώπους.
Τι μπορούμε να αλλάξουμε στην καθημερινότητά μας
Μπορεί να μην είναι εύκολο να αποφύγουμε εντελώς την έκθεση σε αυτά τα σωματίδια, μπορούμε όμως να περιορίσουμε ορισμένες καθημερινές πηγές τους.
Μία από τις σημαντικότερες συνήθειες που αξίζει να αλλάξουμε αφορά τη θέρμανση τροφίμων και ροφημάτων μέσα σε πλαστικά σκεύη. Η υψηλή θερμοκρασία μπορεί να αυξήσει την απελευθέρωση μικροσκοπικών σωματιδίων και χημικών ουσιών από ορισμένα πλαστικά.
Μια απλή εναλλακτική είναι να μεταφέρουμε το φαγητό της παραγγελίας σε γυάλινο ή κεραμικό σκεύος πριν το ζεστάνουμε στον φούρνο μικροκυμάτων. Επίσης, μπορούμε να προτιμάμε γυάλινα δοχεία για την αποθήκευση τροφίμων και να αποφεύγουμε την επαφή ζεστών γευμάτων με πλαστικά σκεύη μιας χρήσης.
Η πρόληψη παραμένει το σημαντικότερο όπλο
Παρά τα νέα δεδομένα, οι επιστήμονες τονίζουν ότι χρειάζονται περισσότερες έρευνες σε ανθρώπους για να αποσαφηνιστεί εάν και σε ποιο βαθμό η έκθεση σε αυτά τα σωματίδια συμβάλλει στην εμφάνιση καρκίνου του παχέος εντέρου.
Υπάρχει, ωστόσο, ένα μέτρο προστασίας με αποδεδειγμένη αξία: ο προληπτικός έλεγχος. Στην Ελλάδα, το εθνικό πρόγραμμα «ΠΡΟΛΑΜΒΑΝΩ» προσφέρει δωρεάν προληπτικό έλεγχο σε άνδρες και γυναίκες ηλικίας 50 έως 69 ετών, ασφαλισμένους και ανασφάλιστους, μέσω ενός απλού self-test κοπράνων. Εάν το αποτέλεσμα είναι θετικό, ακολουθεί αξιολόγηση από γαστρεντερολόγο και, εφόσον κριθεί απαραίτητο, δωρεάν κολονοσκόπηση.
Για όσους έχουν οικογενειακό ιστορικό ή άλλους επιβαρυντικούς παράγοντες, ο έλεγχος μπορεί να χρειάζεται να ξεκινήσει νωρίτερα, σύμφωνα με τις οδηγίες του γιατρού τους. Η κολονοσκόπηση μπορεί να εντοπίσει και να επιτρέψει την αφαίρεση πολυπόδων πριν εξελιχθούν σε καρκίνο.
Το συμπέρασμα είναι ότι δεν χρειάζεται πανικός, αλλά ούτε και αδιαφορία. Τα μικροπλαστικά αποτελούν ένα νέο πεδίο επιστημονικής έρευνας, με ευρήματα που αξίζει να παρακολουθούμε. Μέχρι να έχουμε σαφέστερες απαντήσεις, οι μικρές αλλαγές στις καθημερινές μας συνήθειες και, κυρίως, η συνέπεια στον προληπτικό έλεγχο παραμένουν οι πιο ουσιαστικές κινήσεις.
Πηγή: Washington Post, ygeiamou.gr
