Σχεδόν κάθε ενήλικας έχει ελιές στο δέρμα του. Οι περισσότεροι έχουν από 10 έως 40, στο πρόσωπο, την πλάτη, τα χέρια και άλλα σημεία του σώματος. Συνήθως δεν τους δίνουμε ιδιαίτερη σημασία, μέχρι κάποια να αλλάξει μέγεθος, σχήμα ή χρώμα.
Ομολογουμένως, από βιολογική άποψη οι ελιές είναι αρκετά παράξενες. Δεν φαίνεται να εξυπηρετούν κάποιον συγκεκριμένο σκοπό, οι περισσότεροι άνθρωποι δεν γεννιούνται με αυτές, ενώ εμφανίζονται και ξεθωριάζουν κατά τη διάρκεια της ζωής μας.
Όπως εξηγεί εξελικτικός βιολόγος στο Forbes, μια ελιά είναι, με απλά λόγια, το αποτέλεσμα ενός κυττάρου που παράγει χρωστική, το οποίο άρχισε να πολλαπλασιάζεται και στη συνέχεια σταμάτησε από μόνο του.
Γιατί λοιπόν έχουμε ελιές;
Μιλώντας στο Forbes, ο εξελικτικός βιολόγος είπε ότι οι ελιές δεν αποτελούν εξελικτική προσαρμογή με τη συνηθισμένη έννοια. Αντίθετα, είναι το παραπροϊόν ενός συστήματος κυττάρων που παράγουν τη χρωστική η οποία δίνει χρώμα και καταληκτικά προστατεύει το δέρμα μας.
Τι είναι στην πραγματικότητα μια ελιά
Το χρώμα του δέρματός μας οφείλεται στα μελανοκύτταρα, εξειδικευμένα κύτταρα που βρίσκονται στο κατώτερο στρώμα της επιδερμίδας, δηλαδή του εξωτερικού στρώματος του δέρματος.
Τα μελανοκύτταρα παράγουν μελανίνη, τη χρωστική ουσία που απορροφά την υπεριώδη ακτινοβολία, και τη μεταφέρουν στα γειτονικά κύτταρα του δέρματος. Εκεί, η μελανίνη σχηματίζει ένα είδος μικροσκοπικής ασπίδας πάνω από το DNA κάθε κυττάρου.
Υπό φυσιολογικές συνθήκες, τα μελανοκύτταρα είναι κατανεμημένα σχετικά ομοιόμορφα ανάμεσα στα υπόλοιπα κύτταρα του δέρματος. Έτσι, μία ελιά -ή μελανοκυτταρικός σπίλος, όπως ονομάζεται στην ιατρική- σχηματίζεται όταν τα μελανοκύτταρα συγκεντρώνονται στο ίδιο σημείο. Αυτή η συσσώρευση κυττάρων που παράγουν χρωστική εμφανίζεται στην επιφάνεια του δέρματος ως μια πιο σκούρα κηλίδα.
Όπως αναφέρει ο βιολόγος, ορισμένες ελιές είναι επίπεδες, ενώ άλλες αναπτύσσονται βαθύτερα στο δέρμα και δημιουργούν ένα μικρό εξόγκωμα. Συχνά μάλιστα ξεθωριάζουν όσο περνούν τα χρόνια.
Τι προκαλεί όμως αυτή τη διαδικασία;
Συνεχίζοντας στο Forbes, ο εξελικτικός βιολόγος σημείωσε πως «συνήθως η αφετηρία της παραπάνω διαδικασίας είναι μια μικρή γενετική αλλαγή μέσα σε ένα και μόνο μελανοκύτταρο. Πολλές κοινές ελιές φέρουν μετάλλαξη σε ένα γονίδιο που ελέγχει την ανάπτυξη των κυττάρων και ονομάζεται BRAF. Πρόκειται για το ίδιο γονίδιο που συχνά εμφανίζεται μεταλλαγμένο και στο μελάνωμα.
Μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2003 στο Nature Genetics εντόπισε τη συγκεκριμένη μετάλλαξη στη συντριπτική πλειονότητα των ελιών που εξέτασε.
Το μεταλλαγμένο κύτταρο αρχίζει να διαιρείται, δημιουργώντας μια μικρή αποικία κυττάρων. Και στη συνέχεια, για κάποιο λόγο, σταματά. Όμως, όλα εξηγούνται σύμφωνα με τον βιολόγο.
Αυτό ακριβώς το «φρένο» ονομάζεται ογκογονιδιακά επαγόμενη κυτταρική γήρανση. Προσθέτει ο βιολόγος: «όταν ένα κύτταρο λαμβάνει ένα μη φυσιολογικό σήμα που ουσιαστικά του λέει να συνεχίσει να αναπτύσσεται, ένας ενσωματωμένος μηχανισμός ασφαλείας του οργανισμού μπορεί να διακόψει μόνιμα τον πολλαπλασιασμό του, αντί να το αφήσει να συνεχίσει να διαιρείται ανεξέλεγκτα».
Μελέτη που δημοσιεύτηκε το 2005 στο Nature διαπίστωσε ότι οι ελιές εμφανίζουν χαρακτηριστικά αυτού του μηχανισμού αναστολής και τον περιέγραψε ως μια πραγματική προστατευτική διαδικασία του οργανισμού.
Με άλλα λόγια, μια ελιά είναι μια κυτταρική ανάπτυξη που ξεκίνησε και στη συνέχεια τέθηκε σε «αναμονή».
Γι’ αυτό αποτελεί ένα από τα πιο χαρακτηριστικά καθημερινά παραδείγματα του τρόπου με τον οποίο λειτουργούν οι αντικαρκινικές άμυνες του ανθρώπινου οργανισμού.
Τελικά, η απάντηση στο ερώτημα «γιατί έχουμε ελιές;» είναι ότι πιθανότατα δεν τις έχουμε για κάποιον συγκεκριμένο σκοπό.
Αποτελούν μια παρενέργεια ενός πολύ σημαντικότερου συστήματος: του μηχανισμού του δέρματος που παράγει χρωστική και συμβάλλει στην προστασία μας από την υπεριώδη ακτινοβολία.
Κάθε ελιά είναι, κατά κάποιον τρόπο, το μικρό αποτύπωμα ενός κυττάρου που άρχισε να πολλαπλασιάζεται και, σχεδόν πάντα, σταμάτησε μόνο του.
Με πληροφορίες από Forbes