Φανταστείτε ένα πλάσμα σχεδόν διπλάσιο από έναν σύγχρονο αφρικανικό ελέφαντα. Αυτό ήταν το Elephas (Paleoloxodon) recki, ένας προϊστορικός γίγαντας που περιπλανιόταν στην περιοχή της σημερινής Τανζανίας πριν από σχεδόν δύο εκατομμύρια χρόνια. Τώρα φανταστείτε μια ομάδα από τους μακρινούς προγόνους μας να στέκεται πάνω από το κουφάρι του να το τεμαχίζει και να το καταναλώνει.
Για δεκαετίες οι αρχαιολόγοι συζητούν πότε οι πρώιμοι πρόγονοι του ανθρώπου άρχισαν να τρέφονται με μεγαπανίδα δηλαδή ζώα που ζυγίζουν πάνω από ένα τόνο. Σε μια νέα μελέτη μια ερευνητική ομάδα που ερευνά την εξέλιξη των πρώτων ανθρώπων στην Αφρική εντόπισε μία από τις αρχαιότερες περιπτώσεις τεμαχισμού ελέφαντα.
Η ανακάλυψη έγινε στο Olduvai Gorge της Τανζανίας, έναν χώρο διάσημο για τα αρχαιότερα και καλύτερα διατηρημένα ευρήματα ανθρώπινων προγόνων. Τα ευρήματα χρονολογούνται πριν από 1,80 εκατομμύρια χρόνια και δείχνουν ότι οι πρόγονοί μας αλληλεπιδρούσαν με μεγαπανίδα πολύ νωρίτερα απ’ ό,τι πιστευόταν (περίπου 1,5 εκατομμύρια χρόνια ήταν η προηγούμενη εκτίμηση για την περιοχή και μάλιστα με πιο σύνθετο τρόπο.
Το εύρημα αυτό υποδηλώνει τρία γεγονότα, πρώτον ότι τα ανθρώπινα είδη εκείνης της περιόδου (πιθανότατα ο Homo erectus) ζούσαν ήδη σε μεγάλες κοινωνικές ομάδες εκείνη την περίοδο και δεύτερον επειδή οι εγκέφαλοί τους εξελίσσονταν απαιτούσαν διατροφή πλούσια σε θερμίδες και λιπαρά οξέα. Τα στοιχεία υποδηλώνουν επίσης ότι εκείνοι που τεμάχισαν και έφαγαν τον ελέφαντα δεν το έκαναν βρίσκοντας τον νεκρό αλλά ήταν εκείνοι που τον είχαν σκοτώσει.
Αδιάσειστα στοιχεία
Ένας λόγος που η αρχαία διατροφή μας αποτελεί αντικείμενο συζήτησης είναι ότι δεν είναι εύκολο να βρεθούν αποδείξεις για το πόσο ζωική τροφή κατανάλωναν οι πρώιμοι άνθρωποι και πώς την αποκτούσαν.
Στην παραδοσιακή αρχαιολογία, το «αδιάσειστο στοιχείο» για τεμαχισμό είναι τα σημάδια κοπής πάνω σε οστά από λίθινα εργαλεία. Ωστόσο σε μεγάλα ζώα όπως οι ελέφαντες, αυτά τα ίχνη είναι δύσκολο να εντοπιστούν. Το δέρμα τους είναι αρκετά παχύ και η μυϊκή τους μάζα τόσο μεγάλη που το εργαλείο μπορεί να μην φτάσει ποτέ στο κόκαλο. Επιπλέον εκατομμύρια χρόνια ταφής μπορεί να διαβρώσουν την επιφάνεια των οστών σβήνοντας τα ίχνη. Ακόμη άλλες διεργασίες όπως το πάτημα από ζώα μπορεί να δημιουργήσουν σημάδια που μοιάζουν με κοψίματα.
Στην τοποθεσία βρέθηκε μερικός σκελετός ενός ελέφαντα μαζί με λίθινα εργαλεία. Για να αποδειχθεί όμως ότι δεν επρόκειτο απλώς για φυσικό θάνατο ή δράση σαρκοφάγων δεν αρκούσαν τα σημάδια στα οστά. Οι ερευνητές χρησιμοποίησαν μια διαφορετική προσέγγιση: τη χωρική ταφονομία. Πρόκειται για ένα κλάδο της αρχαιολογικής επιστήμης που μελετά την ακριβή χωρική κατανομή, τις σχέσεις και τις μεταβολές που υφίστανται τα ταφικά ευρήματα (οστά, κτερίσματα, δομές τάφων) μέσα στο ταφικό περιβάλλον από τη στιγμή της εναπόθεσής τους έως την ανασκαφή. Επίσης εξέτασαν οστά που είχαν σπάσει ενώ ήταν ακόμη «φρέσκα».
Η «γεωμετρία» ενός κουφαριού
Κάθε οργανισμός που αλληλεπιδρά με ένα κουφάρι (ζώα όπως π.χ. λιοντάρια, ύαινες ή άνθρωποι) αφήνει ένα χαρακτηριστικό «χωρικό αποτύπωμα». Τα σαρκοφάγα τείνουν να διασκορπίζουν τα οστά, ενώ οι φυσικοί θάνατοι δημιουργούν πιο συγκεντρωμένα μοτίβα.
Η ανάλυση έδειξε ότι το μοτίβο στην προκειμένη περίπτωση δεν ταίριαζε ούτε με τυχαία κατανομή ούτε με δράση σαρκοφάγων. Αντίθετα, έδειχνε εντατική και οργανωμένη επεξεργασία από ανθρώπους. Αυτό ενισχύθηκε από την παρουσία σπασμένων μακριών οστών κάτι που σήμερα μόνο οι άνθρωποι μπορούν να κάνουν σε ελέφαντες.
Παρόμοια στοιχεία έχουν βρεθεί και αλλού, όπως στην Αλγερία, σε ευρήματα ηλικίας περίπου 1,78 εκατομμυρίων ετών.
Γιατί έχει σημασία ένα «γεύμα ελέφαντα»
Η ανακάλυψη δεν αφορά μόνο τη διατροφή αλλά και την εξέλιξη του ανθρώπινου εγκεφάλου και της κοινωνικής οργάνωσης. Σύμφωνα με την «υπόθεση του ενεργειακά δαπανηρού ιστού» η αύξηση του εγκεφάλου απαιτούσε περισσότερες θερμίδες υψηλής ποιότητας ιδιαίτερα λίπη και πρωτεΐνες. Ένας ελέφαντας προσφέρει τεράστια ποσότητα τέτοιων θρεπτικών στοιχείων ικανή να θρέψει μια ομάδα για εβδομάδες.
Ωστόσο ο τεμαχισμός ενός τέτοιου ζώου απαιτεί εργαλεία αλλά και συνεργασία. Οι πρόγονοί μας έπρεπε να προστατεύουν το κουφάρι από αρπακτικά και ταυτόχρονα να το επεξεργάζονται. Αυτό δείχνει ότι ήδη πριν από 1,8 εκατομμύρια χρόνια διέθεταν σημαντικό επίπεδο κοινωνικής οργάνωσης και επίγνωσης του περιβάλλοντος.
Μια αλλαγή στο οικοσύστημα
Η μελέτη αποκαλύπτει επίσης στοιχεία για το περιβάλλον της εποχής. Η περιοχή μεταβαλλόταν από δασώδη περιοχή με λίμνες σε πιο ανοιχτή σαβάνα. Οι πρόγονοί μας ήδη κυνηγούσαν μικρότερα ζώα και χρησιμοποιούσαν εργαλεία για να ξεπεράσουν τους βιολογικούς περιορισμούς τους.
Τα νέα ευρήματα δείχνουν ότι οι πρώιμοι άνθρωποι ήταν ιδιαίτερα προσαρμοστικοί και ικανοί να επιβιώνουν σε μεταβαλλόμενα περιβάλλοντα. Κοιτάζοντας αυτά τα αρχαία ίχνη δεν βλέπουμε απλώς τα οστά ενός εξαφανισμένου ελέφαντα. Βλέπουμε μια καθοριστική στιγμή στην ιστορία μας όταν μια μικρή ομάδα προγόνων μας κοίταξε έναν γίγαντα και είδε όχι μόνο μια απειλή αλλά και το κλειδί για την επιβίωσή της.
naftemporiki.gr