Η πιο βίαιη ηφαιστειακή καταστροφή που έχει παρατηρηθεί ποτέ στο ηλιακό μας σύστημα καταγράφηκε στο κολασμένο φεγγάρι του Δία, την Ιώ, με ταυτόχρονες εκρήξεις που κάλυψαν μια τεράστια έκταση 65,000 τετραγωνικών χιλιομέτρων.
Τις παρατηρήσεις έκανε το διαστημόπλοιο Juno της NASA που μελετά το σύστημα του Δία. Οι συγχρονισμένες εκρήξεις υποδεικνύουν την ύπαρξη ενός μέχρι πρότινος άγνωστου δικτύου αλληλοσυνδεόμενων δεξαμενών μάγματος ακριβώς κάτω από την επιφάνεια του ηφαιστειακού αυτού φεγγαριού που είναι καλυμμένο από λάβα.
Οι εκρήξεις απελευθέρωσαν ενέργεια που εκτιμάται μεταξύ 140 και 260 τεραβάτ, όπου ένα τεραβάτ ισούται με ένα τρισεκατομμύριο βατ. Η προηγούμενη ισχυρότερη ηφαιστειακή έκρηξη που είχε παρατηρηθεί στην Ιώ ήταν περίπου 80 τεραβάτ, από το ηφαίστειο Σουρτ το 2001. Συγκριτικά η έκρηξη του όρους Σεντ Χέλενς στην πολιτεία της Ουάσιγκτον το 1980 είχε ισχύ 52 τεραβάτ.
«Αυτό που καθιστά το γεγονός ακόμη πιο εξαιρετικό είναι ότι δεν αφορούσε ένα μόνο ηφαίστειο αλλά πολλαπλές ενεργές εστίες που φωτίστηκαν ταυτόχρονα αυξάνοντας τη φωτεινότητά τους πάνω από χίλιες φορές σε σύγκριση με τα συνήθη επίπεδα. Αυτός ο τέλειος συγχρονισμός υποδηλώνει ότι επρόκειτο για ένα ενιαίο τεράστιο εκρηκτικό γεγονός, το οποίο διαδόθηκε υπόγεια για εκατοντάδες χιλιόμετρα» αναφέρει ο Αλεσάντρο Μούρα από το Ιταλικό Εθνικό Ινστιτούτο Αστροφυσικής.
Το ηφαιστειακό επεισόδιο καταγράφηκε πριν από δύο χρόνια κατά τη διάρκεια μιας από τις κοντινές διελεύσεις του Juno από την Ιώ όταν το διαστημόπλοιο βρέθηκε 74,400 χιλιόμετρα πάνω από την πυρακτωμένη επιφάνεια του δορυφόρου αλλά τώρα ολοκληρώθηκε η μελέτη των δεδομένων.
Το σφουγγάρι
Η Ιώ με διάμετρο 3,643 χιλιόμετρα διαθέτει εκατοντάδες ενεργά ηφαίστεια διάσπαρτα στην επιφάνειά της. Οι συχνές εκρήξεις τους προκαλούνται από τις ισχυρές παλιρροϊκές βαρυτικές δυνάμεις του Δία που συμπιέζουν και παραμορφώνουν το εσωτερικό της Ιούς παράγοντας αρκετή θερμότητα ώστε να διατηρείται ο μανδύας της σε λιωμένη κατάσταση.
Το πιο ενδιαφέρον στοιχείο του επίμαχου συμβάντος είναι ότι πολλά ηφαίστεια ενεργοποιήθηκαν ταυτόχρονα γεγονός που υποδηλώνει ότι συνδέονται μεταξύ τους μέσω τεράστιων δεξαμενών μάγματος που τροφοδοτούν πολλαπλές εκρήξεις ταυτόχρονα. Η ερευνητική ομάδα του Μούρα προτείνει ότι το υπόγειο στρώμα και ο μανδύας της Ιούς μπορεί να μοιάζουν με σφουγγάρι με την έννοια ότι είναι γεμάτα πόρους που περιέχουν μάγμα. Ενδιαφέρον είναι ότι δεν εξερράγησαν όλα τα γνωστά ηφαίστεια της περιοχής, γεγονός που υποδηλώνει ότι όσα δεν ενεργοποιήθηκαν δεν συνδέονταν με το συγκεκριμένο δίκτυο μάγματος, αλλά ενδεχομένως με άλλα.
Η ηφαιστειακή έκρηξη ανιχνεύθηκε από το όργανο JIRAM του Juno του οποίου κύριος ερευνητής είναι ο Μούρα. Το JIRAM είχε σχεδιαστεί για να μελετά τις θερμικές εκπομπές στην ατμόσφαιρα του Δία και να εντοπίζει σέλας αλλά οι υπέρυθρες δυνατότητές του το καθιστούν επίσης κατάλληλο για την ανίχνευση ηφαιστειακών θερμών σημείων στην Ιώ.
Στο πλαίσιο της παρατεταμένης αποστολής του Juno, το διαστημόπλοιο πραγματοποιεί κοντινές διελεύσεις από τα μεγάλα φεγγάρια του Δία αφού είχε περάσει το μεγαλύτερο μέρος της αποστολής του μακριά από αυτά. Κατά τις μελλοντικές διελεύσεις από την Ιώ το Juno θα εξετάσει την επιφάνεια του φεγγαριού αναζητώντας νέες ροές λάβας και αποθέσεις τέφρας που προέκυψαν από αυτή τη θεαματική ηφαιστειακή έκρηξη.