Ερευνητές ανέπτυξαν μια στοχευμένη προσέγγιση για την αντιμετώπιση στοματικών παθήσεων χωρίς να διαταράσσεται η φυσική ισορροπία του στοματικού μικροβιώματος. Η καινοτομία αυτή θα μπορούσε να αλλάξει ριζικά τον τρόπο θεραπείας παθήσεων όπως η ουλίτιδα και η περιοδοντίτιδα χωρίς να πειράζει τα ωφέλιμα βακτήρια.
Το ανθρώπινο στόμα φιλοξενεί μια εξαιρετικά πολύπλοκη κοινότητα με περισσότερα από 700 είδη βακτηρίων όμως μόνο ένα μικρό ποσοστό ευθύνεται για την ουλίτιδα και την περιοδοντίτιδα. Τα επιβλαβή μικρόβια συσσωρεύονται στην οδοντική πλάκα ιδιαίτερα κατά μήκος της γραμμής των ούλων όπου προκαλούν φλεγμονές.
Σε πρώτη φάση η φλεγμονή προκαλεί ουλίτιδα αλλά αν δεν υπάρξει αντιμετώπιση του προβλήματος η φλεγμονή θα εξελιχθεί σε περιοδοντίτιδα μια πάθηση που συνδέεται όχι μόνο με υποχώρηση των ούλων και απώλεια δοντιών αλλά και με ευρύτερους κινδύνους για την υγεία. Όταν τα παθογόνα βακτήρια εισέλθουν στην κυκλοφορία του αίματος έχουν συσχετιστεί με παθήσεις όπως ο διαβήτης, τα ρευματικά νοσήματα, η αρθρίτιδα, τα καρδιαγγειακά νοσήματα, οι χρόνιες φλεγμονώδεις νόσοι του εντέρου και ακόμη και η νόσος Αλτσχάιμερ.
Τα παραδοσιακά προϊόντα στοματικής υγιεινής, όπως τα στοματικά διαλύματα με αλκοόλ ή χλωρεξιδίνη, εξουδετερώνουν τα επιβλαβή βακτήρια, αλλά ταυτόχρονα καταστρέφουν και τα ωφέλιμα. Όταν το στοματικό μικροβίωμα επανασχηματίζεται μετά τη θεραπεία παθογόνα όπως το Porphyromonas gingivalis συχνά επανέρχονται ταχύτερα καθώς ο φλεγμονώδης ιστός των ούλων δημιουργεί ευνοϊκό περιβάλλον για την ανάπτυξή τους. Τα ωφέλιμα βακτήρια επανέρχονται πιο αργά με αποτέλεσμα η μικροβιακή ισορροπία να διαταράσσεται ξανά και να αυξάνεται ο κίνδυνος υποτροπής της νόσου.
Η θαυματουργή ένωση
Στο παράρτημα Halle του Ινστιτούτου Κυτταρικής Θεραπείας και Ανοσολογίας Fraunhofer IZI ερευνητές εντόπισαν μια ένωση που στοχεύει ειδικά παθογόνα όπως το Porphyromonas gingivalis χωρίς να επηρεάζει τη συνολική μικροβιακή κοινότητα.
Η ένωση με την ονομασία guanidinoethylbenzylamino imidazopyridine acetate δεν σκοτώνει απλώς τα παθογόνα της ουλίτιδας αλλά αναστέλλει την ανάπτυξή τους. Έτσι δεν μπορούν να ασκήσουν τις τοξικές τους επιδράσεις επιτρέποντας στα ωφέλιμα βακτήρια να καταλάβουν τις «θέσεις» που διαφορετικά θα ήταν απρόσιτες. Με αυτόν τον τρόπο η ουσία συνεργάζεται με τα υγιή βακτήρια για να αποκαταστήσει και να σταθεροποιήσει ήπια τη μικροβιακή ισορροπία στο στόμα.
Από την ιδέα στο προϊόν
Τα θεμέλια της τεχνολογίας τέθηκαν μέσω ενός χρηματοδοτούμενου από την ΕΕ ερευνητικού προγράμματος. Το 2018 ιδρύθηκε στο Halle η spin-off εταιρεία Periotrap Pharmaceuticals GmbH με στόχο τη μεταφορά της έρευνας σε πρακτικές λύσεις στοματικής φροντίδας.
Η PerioTrap ανέπτυξε μια οδοντόκρεμα φιλική προς το μικροβίωμα. Το προϊόν έχει σχεδιαστεί για την πρόληψη της περιοδοντίτιδας και όπως οι συμβατικές οδοντόκρεμες περιέχει λειαντικές ουσίες και φθόριο για την πρόληψη της τερηδόνας.
Η μετατροπή της εργαστηριακής ανακάλυψης σε πρακτικό συστατικό απαιτούσε εκτεταμένες δοκιμές. Η δραστική ένωση έπρεπε να αναστέλλει αποτελεσματικά τα επιβλαβή βακτήρια χωρίς να είναι τοξική, να μην εισέρχεται στην κυκλοφορία του αίματος και να αποφεύγονται ανεπιθύμητες ενέργειες, όπως ο αποχρωματισμός των δοντιών.
Οι ερευνητές του Fraunhofer IZI πραγματοποίησαν βιοχημικές και δομικές μελέτες για τη βελτιστοποίηση της σύνθεσης. Εξέτασαν πώς κάθε σύνθεση αλληλεπιδρά με τα δόντια και τους ιστούς των ούλων, χρησιμοποιώντας ηλεκτρονική μικροσκοπία σάρωσης, χημική ανάλυση και ποσοτικές μετρήσεις. Όλη η έρευνα διεξήχθη σύμφωνα με τα πρότυπα Καλής Εργαστηριακής Πρακτικής (GLP) που απαιτούν αυστηρές και επίσημα αναγνωρισμένες διαδικασίες δοκιμών διασφαλίζοντας την αποδοχή των αποτελεσμάτων από εθνικές και διεθνείς αρχές.
Η ανάπτυξη δεν σταματά στην οδοντόκρεμα. Σε συνεργασία με τα ινστιτούτα Fraunhofer, η PerioTrap δημιούργησε επίσης ένα ειδικό τζελ για χρήση μετά από επαγγελματικό καθαρισμό δοντιών με στόχο την καταστολή των παθογόνων βακτηρίων και τη σταθεροποίηση του στοματικού μικροβιώματος.
Παράλληλα, βρίσκονται σε εξέλιξη και άλλα προϊόντα όπως στοματικό διάλυμα και επιπλέον εφαρμογές στοματικής φροντίδας. Η τεχνολογία ενδέχεται να επεκταθεί και στην κτηνιατρική καθώς η περιοδοντίτιδα σε σκύλους και γάτες προκύπτει από παρόμοιους βιολογικούς μηχανισμούς ανοίγοντας τον δρόμο και για μελλοντικά προϊόντα φροντίδας κατοικίδιων.