Οι αρχαίοι Έλληνες αστρονόμοι έκαναν σημαντικές παρατηρήσεις σχετικά με τον νυχτερινό ουρανό πολύ πριν την εφεύρεση του πρώτου τηλεσκοπίου το 1600. Αυτοί οι πρωτοπόροι αστρονόμοι βασίζονταν σε παρατηρήσεις με γυμνό μάτι για να κατανοήσουν τον κόσμο. Μια βασική μορφή της αρχαίας ελληνικής αστρονομίας, ο Ίππαρχος, δημιούργησε έναν λεπτομερή αστρικό κατάλογο με βάση τις παρατηρήσεις του. Αν και για πολύ καιρό πιστευόταν ότι είχε χαθεί, ένα χειρόγραφο παρέμενε κρυμμένο κάτω από μεσαιωνικά θρησκευτικά κείμενα για περισσότερα από χίλια χρόνια.
Οι επιστήμονες εντόπισαν το αρχαιοελληνικό κείμενο σε παλίμψηστο γνωστό ως Codex Climaci Rescriptus, που χρονολογείται από τον 5ο έως τον 10ο αιώνα μ.Χ. Το παλίμψηστο είναι ένα αρχαίο κείμενο σε πάπυρο ή περγαμηνή που επικαλύφθηκε με άλλο κείμενο σε μεταγενέστερη εποχή προκειμένου να χρησιμοποιηθεί ξανά ως βάση για τη δημιουργία νέου κειμένου. Αυτή η πρακτική ήταν συνηθισμένη στην αρχαιότητα, καθώς οι περγαμηνές ήταν ακριβές. Ωστόσο, το πρόβλημα είναι ότι, σε πολλές περιπτώσεις, το παλαιότερο κείμενο έχει μεγαλύτερη ιστορική αξία. Για αιώνες, οι επιστήμονες προσπαθούσαν με διάφορες τεχνικές να αποκαλύψουν αυτά τα αρχαία κείμενα.
Σε πρόσφατη συνέντευξη στο περιοδικό ScientificAmerican, ο Βίκτορ Γκίσεμπεργκ, ερευνητής στο Γαλλικό Εθνικό Κέντρο Επιστημονικής Έρευνας (CNRS), σημείωσε: «Επειδή αυτός ο αστρικός κατάλογος είναι τόσο σημαντικός για την κατανόηση της γέννησης της επιστήμης, θέλαμε να χρησιμοποιήσουμε όλες τις διαθέσιμες μεθόδους».
Οι επιστήμονες χρησιμοποίησαν έναν επιταχυντή σωματιδίων, που αποτελεί την καλύτερη μέχρι σήμερα τεχνική για την ανάγνωση σβησμένων αρχαίων κειμένων.
«Αυτό που βλέπουμε είναι εκπληκτικό σε σύγκριση με προηγούμενες απεικονίσεις», σημείωσε ο ερευνητής.
Ο επιταχυντής σωματιδίων που χρησιμοποιήθηκε, βρίσκεται στο SLAC National Accelerator Laboratory στο Μένλο Παρκ της Καλιφόρνιας. Λειτουργεί επιταχύνοντας φορτισμένα σωματίδια σχεδόν στην ταχύτητα του φωτός. Αυτά κινούνται σε μια κυκλική τροχιά, αλλάζοντας συνεχώς κατεύθυνση, και εκλύουν φωτεινές δέσμες ακτίνων Χ ικανές να δημιουργήσουν εξαιρετικά λεπτομερείς ακτινογραφίες αντικειμένων.
Η ομάδα χρησιμοποίησε αυτή την τεχνική για να φωτίσει το Codex Climaci Rescriptus. Το φως αντέδρασε διαφορετικά στα διάφορα μελάνια που χρησιμοποιήθηκαν κατά τη διάρκεια των αιώνων- σε ορισμένες περιπτώσεις διασκορπίστηκε, ενώ σε άλλες διαθλάστηκε ή απορροφήθηκε. Τα νεότερα μελάνια στα ανώτερα στρώματα του παλίμψηστου περιείχαν περισσότερο σίδηρο, ενώ εκείνα που χρησιμοποιήθηκαν για τη μεταγραφή του καταλόγου του Ιππάρχου μερικές εκατοντάδες χρόνια νωρίτερα, άφησαν υπολείμματα πλούσια σε ασβέστιο, τα οποία οι ερευνητές εντόπισαν με τη βοήθεια ακτινογραφιών.
«Ευτυχώς, αυτά τα έγγραφα έχουν διατηρηθεί σε πολύ καλή κατάσταση και έχουμε δει όμορφες εικόνες και όμορφο κείμενο», δήλωσε στο περιοδικό ScientificAmerican, ο Σάμουελ Γουέμπ, επικεφαλής επιστήμονας στο SLAC National Accelerator Laboratory’s Stanford Synchrotron Radiation Lightsource.
Στη συνέχεια, οι ερευνητές θα υποβάλλουν το κείμενο σε μια προσεκτική διαδικασία ανάλυσης. Ωστόσο, δήλωσαν ότι ήδη μπόρεσαν να αποκωδικοποιήσουν τμήματα από τα ακατέργαστα δεδομένα τους. Μόλις ολοκληρωθεί η ανάλυση, αναμένουν ότι ο Codex Climaci Rescriptus θα παρέχει το πληρέστερο ιστορικό δείγμα των παρατηρήσεων του Ιππάρχου.