Η ημέρα του Δεκαπενταύγουστου είναι κάθε χρόνο μια σημαντική ημέρα για την Ελλάδα, με χιλιάδες εκδηλώσεις, παραδόσεις και έθιμα σε κάθε μεριά της Ελλάδας. Το Φιδάκι της Παναγίας είναι μέρος της παράδοσης σε μια εκκλησία της Κεφαλονιάς.
Είναι ένας από τους λόγους που το χωριό Μαρκόπουλο στο νησί του Ιονίου, δέχεται χιλιάδες επισκέπτες κάθε χρόνο. Σύμφωνα με την παράδοση, το Φιδάκι της Παναγίας εμφανίζεται από τις 6 έως τις 16 Αυγούστου στην εκκλησία της Παναγίας της Φιδούσας και είναι θαυματουργό.
Το Αγιόφιδο είναι το Φιδάκι της Παναγίας
To συγκεκριμένο φίδι λέγεται Αγιόφιδο ή Telescopus Fallax. Στην Ελλάδα το συναντάμε σχεδόν σε όλη τη χώρα, τόσο στην Ηπειρωτική Ελλάδα όσο και τα περισσότερα νησιά. Είναι ένα ακίνδυνο φίδι για τον άνθρωπο, καθώς το δηλητήριό του είναι πολύ ασθενές. Αυτό συμβαίνει εξαιτίας της θέσης των δοντιών του, που βρίσκονται στο πίσω μέρος της στοματικής κοιλότητας και είναι σταθερά. Τα δόντια αυτά δεν είναι σωληνωτά αλλά φέρουν μια εξωτερική αυλάκωση μέσω της οποίας διοχετεύονται αργά οι τοξίνες από αδένες (γνωστοί ως Duvernoy’s glands) κατά τη διάρκεια επίμονων δαγκωμάτων.
Πώς προέκυψε το «Φιδάκι της Παναγίας»
Το φιδάκι αυτό αποτελεί μέρος της θρησκευτικής παράδοσης που έχει ξεκινήσει στην Κεφαλονιά τον Δεκαπεντάγουστο.
Σύμφωνα με τον μύθο, τα φίδια εμφανίζονται ξαφνικά πάνω στις εικόνες της εκκλησίας της Παναγίας της Λαγκουβάρδας ή Φιδούσας και οι πιστοί τα πιάνουν με γυμνά χέρια. Υποτίθεται πως τα συγκεκριμένα φίδια είναι μοναδικά στο είδος τους, δεν υπάρχουν πουθενά αλλού στον κόσμο και στο κεφάλι τους τέσσερις μαύρες κουκκίδες σχηματίζουν έναν σταυρό. Θεωρούνται αρκετά καλός οιωνός όταν εμφανίζονται.
Από τι απειλείται
Η υποβάθμιση και η καταστροφή των ενδιαιτημάτων λόγω οικιστικής, τουριστικής, βιομηχανικής και αγρο-κτηνοτροφικής ανάπτυξης ή ρύπανσης, οι δρόμοι, οι πυρκαγιές, οι αδέσποτες γάτες, η εισαγωγή ξενικών θηρευτών (π.χ. κυνηγετικοί φασιανοί, παγώνια και μινκ), και η εσκεμμένη θανάτωση, είναι οι κύριες απειλές και πιέσεις του είδους. Ως πιθανή απειλή μπορεί να θεωρηθεί και η εισαγωγή του ξενικού μύκητα που προσβάλλει τα φίδια και έχει εντοπιστεί σε χώρες της Ευρώπης (Origgi et al. 2022), όχι όμως ακόμα στην Ελλάδα.
Αν λοιπόν βρεθείτε στην Κεφαλονιά την περίοδο του Δεκαπενταύγουστου, μη χαλάσετε την τοπική παράδοση, αποκαλύπτοντας πως είναι ένα κοινό φίδι, αλλά δείτε το ως ευκαιρία να θαυμάσετε ένα μη δηλητηριώδες ερπετό από κοντά.
Η επιστημονική προσέγγιση
Πέρα από τη θρησκευτική και λαογραφική διάσταση, με το φαινόμενο έχουν ασχοληθεί και ερπετολόγοι. Μέλη της Ελληνικής Ερπετολογικής Εταιρείας έχουν αναγνωρίσει το είδος με την επιστημονική ονομασία Telescopus fallax, ως ένα ευρέως διαδεδομένο και ακίνδυνο για τον άνθρωπο είδος που απαντάται σε μεγάλο μέρος της Ελλάδας, στα Βαλκάνια, στη Μικρά Ασία και στην ανατολική Μεσόγειο.
Πρόκειται για νυκτόβιο φίδι με ήπιο δηλητήριο, αποτελεσματικό κυρίως εναντίον μικρών σαυρών και τρωκτικών. Η εποχική εμφάνιση των φιδιών γύρω από την εκκλησία συνδέεται, κατά τους ειδικούς, με τις συνήθειες αναπαραγωγής και διατροφής του είδους αυτή την περίοδο του καλοκαιριού.
Εμφανίστηκαν και φέτος τα πρώτα «φιδάκια της Παναγίας» σε Μαρκόπουλο και Αργίνια
Τα πρώτα «φιδάκια της Παναγίας» έκαναν την εμφάνισή τους φέτος στην Κεφαλονιά, λίγες ημέρες πριν από τον Δεκαπενταύγουστο, σηματοδοτώντας την έναρξη ενός από τα πιο ιδιαίτερα τοπικά έθιμα του νησιού.
Συνολικά έχουν εντοπιστεί μέχρι στιγμής τρία φιδάκια, όπως μεταδίδει το kefaloniapress: ένα στο Μαρκόπουλο και δύο στα Αργίνια.
Συγκεκριμένα, ένα φιδάκι εμφανίστηκε στον Ιερό Ναό Κοιμήσεως της Θεοτόκου στο Μαρκόπουλο , στην Παναγία τη Λαγγουβάρδα, ενώ από την προηγούμενη ημέρα οι κάτοικοι στα Αργίνια είχαν εντοπίσει ακόμη δύο.
Η αναζήτηση αρχίζει από του Σωτήρος
Σύμφωνα με το έθιμο, η αναζήτηση για τα λεγόμενα «φιδάκια της Παναγίας» αρχίζει μετά τις 6 Αυγούστου, εορτή της Μεταμορφώσεως του Σωτήρος, σε συγκεκριμένα σημεία γύρω από τους ναούς και τα χωριά.
Τόσο στο Μαρκόπουλο όσο και στα Αργίνια υπάρχουν κάτοικοι που γνωρίζουν τα σημεία όπου συνήθως εμφανίζονται και κάθε χρόνο αναλαμβάνουν να τα αναζητήσουν.
Ένα έθιμο βαθιά δεμένο με την Κεφαλονιά
Τα «φιδάκια της Παναγίας» αποτελούν εδώ και δεκαετίες ένα από τα πιο γνωστά θρησκευτικά και λαογραφικά έθιμα της Κεφαλονιάς, προσελκύοντας κάθε Αύγουστο επισκέπτες από την Ελλάδα και το εξωτερικό.
Η τοπική παράδοση έχει προσδώσει ιδιαίτερο συμβολισμό στην εμφάνισή τους, ωστόσο αξίζει να σημειωθεί ότι η Εκκλησία δεν έχει χαρακτηρίσει την εμφάνισή τους ως θαύμα.