Κριτική στην κυβέρνηση της ΝΔ ότι εκπροσωπεί μια κουλτούρα διακυβέρνησης, κατά την οποία όλο και περισσότερη εξουσία δίνεται σε λίγους, άσκησε ο Νίκος Ανδρουλάκης με αφορμή το νομοσχέδιο του «Κώδικα Τοπικής Αυτοδιοίκησης», υπογραμμίζοντας ότι «πολιτική αλλαγή σημαίνει και καλύτερη δημοκρατία και ισχυρή τοπική αυτοδιοίκηση και πραγματική περιφερειακή ανάπτυξη σε κάθε γωνιά της Ελλάδας».
Ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ-Κινήματος Αλλαγής υποστήριξε ότι «ο τρόπος με τον οποίο η κυβέρνηση νομοθετεί για την Τοπική Αυτοδιοίκηση αποκαλύπτει μία ευρύτερη αντίληψη για την ίδια την εξουσία και την λειτουργία του κράτους, αλλά και της δημοκρατίας». «Ένα κλειστό σύστημα εξουσίας», είπε, «αυτό που έχουν βαφτίσει ως “επιτελικό κράτος”, λειτουργεί χωρίς κανένα όριο, όλα αποφασίζονται εκεί και όλοι οι υπόλοιποι πρέπει να το υπηρετούν». Σημείωσε ότι «αυτό για να επιτευχθεί πρέπει στο κράτος να μειώνεται η δύναμη κάθε θεσμικού αντίβαρου, να μην υπάρχει διαφάνεια, να υπάρχει πελατειακή εξάρτηση ακόμη και στα θέματα της αυτοδιοίκησης. Γι’ αυτό βλέπουμε όλη αυτή η διαδικασία να δημιουργεί τεράστιες αδυναμίες στην λειτουργία της αυτοδιοίκησης και του κράτους και στο τέλος να βλέπουμε αδιαφάνεια, διαφθορά, αναξιοκρατία και σκάνδαλα που βγαίνουν στην επικαιρότητα». Έθεσε το ερώτημα αν θέλουμε μια αυτοδιοίκηση σε ομηρία.
Ανέφερε ότι, σύμφωνα με τους ευρωπαϊκούς δείκτες αποκέντρωσης, η χώρα μας βρίσκεται στις τελευταίες θέσεις της ΕΕ ως προς τη δημοσιονομική αποκέντρωση, ενώ με βάση τα στοιχεία του ΟΟΣΑ, ανάμεσα σε 153 χώρες η Ελλάδα παραμένει στην ουρά της κατάταξης. Πρόσθεσε ότι περισσότερες από 21.500 αρμοδιότητες εξακολουθούν να παραμένουν συγκεντρωμένες στο κεντρικό κράτος. Σχολίασε ότι η κυβέρνηση ζητά από τους δήμους να ανταποκριθούν στις ανάγκες του 2026, με προσωπικό που αντιστοιχεί στο 2012, και με αυξανόμενες αρμοδιότητες.
Σημείωσε ότι το ΠΑΣΟΚ εξέφρασε μια διαφορετική αντίληψη για την ίδια τη δημοκρατία, με την αιρετή Νομαρχιακή Αυτοδιοίκηση, τον «Καποδίστρια», τον «Καλλικράτη», με περισσότερες αρμοδιότητες και πόρους. «Λίγους υποστηρίζετε και έτσι εκφράζεται και κάθε νομοθετική πρωτοβουλίας σας. Δείτε το παράδειγμα της πολεοδομίας: Δεν ενισχύετε με προσωπικό την Τ.Α., με πόρους και τεχνική υποστήριξη, παίρνετε τις πολεοδομίες από τους δήμους. Για να τις δώσετε πού στους γενικούς γραμματείς σας;», σχολίασε. Είπε ότι το πρόβλημα της κυβέρνησης δεν είναι να αντιμετωπιστεί η γραφειοκρατία, να έχει πολύ καλύτερες υπηρεσίες με διαφάνεια και να καταπολεμήσει την διαφορά, «αλλά να ελέγχετε την διαφθορά οι ίδιοι». «Το στοίχημά σας δεν είναι η καταπολέμηση της διαφθοράς, αλλά κρατάτε τα ηνία της διαφθοράς», πρόσθεσε. «Ελπίζω», συνέχισε, «και η πρωτοβουλία που πήρατε για την ηλεκτρονική ψήφο να μην έχει την τύχη άλλων πρωτοβουλιών, όπως αυτά που είδαμε από άλλους γγτου ΥΠΕΣ, του πρώην γραμματέα Αποδήμων της ΝΔ, από την κ. Ασημακοπούλου, που καταδικάστηκαν. Και λέτε “και τι έγινε;”. Δεν έγινε τίποτα όταν κρίθηκαν ένοχοι για διαρροή προσωπικών δεδομένων 25.000 ανθρώπων;».
Ο κ. Ανδρουλάκης τόνισε ότι ο Κώδικας που φέρνει η κυβέρνηση προς ψήφιση έχει τέσσερα σημεία με τα οποία το ΠΑΣΟΚ διαφωνεί κάθετα:
Πρώτον, είπε, αποδυναμώνει τη δημοκρατική νομιμοποίηση. Μίλησε για περίπλοκο εκλογικό σύστημα -«δεν είναι ούτε κατανοητό, ούτε εύχρηστο»-, και κατηγόρησε την κυβέρνηση ότι «νομοθετεί όχι βάσει της καλύτερης δημοκρατίας και της πιο ισχυρής αυτοδιοίκησης, αλλά πώς θα αντιμετωπίσει τους εσωτερικούς της κραδασμούς». «Η δημοκρατία δεν λειτουργεί με μαθηματικές πατέντες και αλγορίθμους που ελάχιστοι πολίτες καταλαβαίνουν», αλλά «λειτουργεί με καθαρή λαϊκή εντολή», σχολίασε και δεσμεύτηκε, «επειδή μεσολαβούν εθνικές εκλογές, ότι το ΠΑΣΟΚ με τη στήριξη του λαού ως κυβέρνηση δεν θα επιτρέψει να εφαρμοστεί αυτός ο κατάπτυστος εκλογικός νόμος».
Δεύτερο σημείο, σύμφωνα με τον κ. Ανδρουλάκη, είναι ότι συγκεντρώνει «ακόμη περισσότερη εξουσία στα μονοπρόσωπα όργανα». Αντί να ενισχύονται τα δημοτικά και περιφερειακά συμβούλια, ενισχύονται ο δήμαρχος και ο περιφερειάρχης, είπε. «Από τη μια πλευρά, η Δημοτική Επιτροπή μετατρέπεται ουσιαστικά σε μια μικρή κυβέρνηση του δήμου. Από την άλλη πλευρά, το Δημοτικό Συμβούλιο, το κατεξοχήν δημοκρατικό και αντιπροσωπευτικό όργανο, υποβαθμίζεται», είπε. «Πάλι περισσότερη εξουσία στους λίγους;», σχολίασε.
Τρίτο σημείο, κατά τον κ. Ανδρουλάκη, η εγκατάλειψη των τοπικών κοινοτήτων. «Πρέπει να δοθεί ρόλος στις τοπικές κοινωνίες, να είναι εισηγητές και να διαβουλεύονται, αυτό σημαίνει μία Ελλάδα για όλους», σημείωσε.
Τέταρτον, συνέχισε ο πρόεδρος του ΠΑΣΟΚ, δεν διασφαλίζεται πραγματική οικονομική αυτοτέλεια. «Αναθέτετε συνεχώς νέες αρμοδιότητες στους δήμους, αλλά χωρίς τους αντίστοιχους πόρους», «στον νέο Κώδικα, δεν υπάρχει καμία εγγύηση ότι οι διαθέσιμοι πόροι θα επαρκούν για το πραγματικό κόστος των νέων αρμοδιοτήτων, τις αυξημένες ανάγκες πολιτικής προστασίας και τις πιέσεις ορεινών, νησιωτικών και απομακρυσμένων δήμων», σημείωσε. Πρόσθεσε ότι αυτό δεν είναι οικονομική αυτοτέλεια, αλλά «ένας μόνιμος μηχανισμός ομηρίας της Αυτοδιοίκησης από το κεντρικό κράτος». Είπε ότι στην κυβέρνηση θέλετε τον κάθε δήμαρχο και το κάθε δημοτικό συμβούλιο «μακρύ χέρι του Μαξίμου».
Ασκώντας ευρύτερα κριτική στην κυβέρνηση ο Νίκος Ανδρουλάκης είπε ότι αν ενώσει κανείς αυτές τις τέσσερις επιλογές της ΝΔ, «αποκαλύπτεται η πραγματική φιλοσοφία της κυβέρνησης»: «Αλλοιώνετε τη δημοκρατική εντολή. Συγκεντρώνετε την εξουσία ακόμα περισσότερο σε λίγους. Υποβαθμίζετε για μια ακόμη φορά τις τοπικές κοινωνίες με προσβλητικό τρόπο. Διατηρείτε την αυτοδιοίκηση σε απόλυτη εξάρτηση από το εκάστοτε Μέγαρο Μαξίμου».
Είπε ότι το ΠΑΣΟΚ έχει ένα άλλο όραμα για την αυτοδιοίκηση, που να μπορεί να σχεδιάζει το μέλλον της με σταθερούς πόρους και ξεκάθαρες αρμοδιότητες.
Έκανε λόγο για μια πρόταση ολοκληρωμένη που προβλέπει:
-Πρώτον, ξεκάθαρες αρμοδιότητες ανάμεσα στο κράτος, στις περιφέρειες και στους δήμους. «Να τελειώσει επιτέλους το χάος των αλληλοεπικαλύψεων».
-Δεύτερον, πραγματική οικονομική αυτοτέλεια. «Με σταθερούς πόρους. Με πιλοτική απόδοση του ΕΝΦΙΑ στην Αυτοδιοίκηση. Με ενεργοποίηση τοπικών εσόδων. Με διαφάνεια και αντικειμενικούς κανόνες χρηματοδότησης».
-Τρίτον, καμία νέα αρμοδιότητα χωρίς την αντίστοιχη χρηματοδότηση και το αναγκαίο προσωπικό. «Δεν μπορεί το κράτος να μεταφέρει μόνο τις ευθύνες και να κρατά για τον εαυτό του τα μέσα».
-Τέταρτον, μια ισχυρή αυτοδιοίκηση που θα μπορεί να στηρίζει την κοινωνία. «Με ισχυρές κοινωνικές υπηρεσίες. Με δημοτικές ενεργειακές κοινότητες που θα μειώνουν το ενεργειακό κόστος. Με ένα πραγματικό Ταμείο Περιφερειακής Ανθεκτικότητας για αντιπλημμυρικά έργα, αντιπυρική προστασία και πρόληψη των φυσικών καταστροφών».
«Η χώρα χρειάζεται μια γενναία μεταρρύθμιση και γενναία αποκέντρωση», τόνισε.
Ο Νίκος Ανδρουλάκης υπογράμμισε ότι «στις επόμενες εθνικές εκλογές, ο ελληνικός λαός έχει δύο επιλογές ριζικά διαφορετικές: Από τη μία η αντίληψη της ΝΔ που μεταφράζεται με τη λειτουργία του επιτελικού κράτος. Ένα κράτος που συγκεντρώνει όλες τις εξουσίες, που παράγει διαφθορά, τιμωρία, αναξιοκρατία, ένα κράτος με τα ίδια χαρακτηριστικά που έφεραν την Ελλάδα στα μνημόνια: ρουσφέτι, ρουσφέτι, ρουσφέτι. Από την άλλη, μια αντίληψη που εκπροσωπεί το ΠΑΣΟΚ και θέλει τη δημοκρατική αποκέντρωση, θέλει να εμπιστευτούμε την αυτοδιοίκηση, να εμπιστευτούμε τις τοπικές κοινωνίες, να έχουμε ισχυρό κράτος δικαίου, διαφάνεια, έλεγχο εγχώριων και ευρωπαϊκών πόρων, προτεραιοποίηση έργων, συζητώντας με αυτούς και όχι με τις κατασκευαστικές και τους ολιγάρχες».
Αυτές οι δύο αντιλήψεις, είπε, θα συγκρουστούν στις επόμενες εθνικές εκλογές. «Η πρώτη αντίληψη, η δική σας, καταρρακώνει τις δημιουργικές δυνάμεις της χώρας ιδιαίτερα στην ελληνική περιφέρεια. Η δεύτερη αντίληψη, η δικιά μας, δίνει τη δύναμη σε αυτές τις δημιουργικές δυνάμεις να παράξουν με αξιοπρέπεια στον τόπο τους μαζί με τα παιδιά τους και μαζί με τις οικογένειές τους», ανέφερε, υποστηρίζοντας ότι «σε αυτή την επιλογή θα κριθεί το μέλλον της Ελλάδας» και πως «γι’ αυτό η πολιτική αλλαγή σημαίνει και καλύτερη δημοκρατία και ισχυρή τοπική αυτοδιοίκηση και πραγματική περιφερειακή ανάπτυξη σε κάθε γωνιά της Ελλάδας».