Οι ηλικιακοί περιορισμοί μπορούν πράγματι να μειώσουν την έκθεση των παιδιών σε επιβλαβές ή υπερβολικά φορτισμένο συναισθηματικά περιεχόμενο, να περιορίσουν ερεθίσματα που ενισχύουν το άγχος, τη σύγκριση και τον εθισμό, και να δημιουργήσουν ένα αναγκαίο ασφαλές χρονικό διάστημα ώστε η διαδικτυακή εμπειρία να έρθει σε μεταγενέστερο στάδιο ανάπτυξης, όταν το παιδί διαθέτει μεγαλύτερη συναισθηματική ωριμότητα και ικανότητες αυτοελέγχου.
Από ψυχολογική άποψη, είναι κρίσιμο να τονιστεί ότι κανένα ηλικιακό όριο δεν λειτουργεί από μόνο του ως προστατευτικός παράγοντας. Η πραγματική αποτελεσματικότητα τέτοιων πολιτικών εξαρτάται από έναν συνδυασμό παραγόντων.
Αυτό δείχνουν τα πρώτα στοιχεία χωρών που έχουν εφαρμόσει περιορισμούς χρήση των social media από ανηλίκους κάτω των 15 ετών .
Ποιες είναι οι πρώτες ενδείξεις από την εφαρμογή των μέτρων και τα διαθέσιμα επιστημονικά δεδομένα που στηρίζουν ή αμφισβητούν την αποτελεσματικότητά τους;
- Πρώτον, από την τεχνολογική δυνατότητα αξιόπιστης επαλήθευσης ηλικίας χωρίς παραβίαση της ιδιωτικότητας, καθώς η αίσθηση ελέγχου και ασφάλειας αποτελεί βασικό στοιχείο ψυχικής ευεξίας.
- Δεύτερον, από την ουσιαστική συνεργασία των πλατφορμών, όχι μόνο σε επίπεδο συμμόρφωσης, αλλά και σε επίπεδο ανασχεδιασμού λειτουργιών που εκμεταλλεύονται την αναπτυξιακή ανωριμότητα των παιδιών, όπως η συνεχώς τροφοδοτούμενη διαδικτυακή πλοήγηση, οι επίμονες ειδοποιήσεις και η προώθηση περιεχομένου με έντονο συναισθηματικό απόηχο.
- Ιδιαίτερα σημαντικός είναι ο ρόλος των γονέων και των φροντιστών. Από ψυχολογική σκοπιά, τα παιδιά προστατεύονται αποτελεσματικότερα όχι όταν απλώς “αποκλείονται” από την τεχνολογία, αλλά όταν μεγαλώνουν μέσα σε ένα πλαίσιο σχέσης, καθοδήγησης και σταδιακής αυτονόμησης. Η ενημέρωση και ενδυνάμωση των γονέων, ώστε να κατανοούν τους ψηφιακούς κινδύνους αλλά και τις ανάγκες των παιδιών τους, λειτουργεί ως κεντρικός προστατευτικός παράγοντας. Αντίστοιχα, η εκπαίδευση των ίδιων των παιδιών στον ψηφιακό γραμματισμό, στην αναγνώριση κινδύνων, στη διαχείριση συναισθημάτων και στη χρήση των μέσων με μέτρο, είναι απαραίτητα μέτρα, ανεξάρτητα από νομοθετικά όρια.
- Τέλος, η συζήτηση γύρω από τα ηλικιακά όρια δεν μπορεί να περιορίζεται στο δίλημμα «επιτρέπεται ή απαγορεύεται». Από την οπτική της ψυχικής υγείας, το ουσιαστικό ερώτημα είναι πώς διαμορφώνουμε ένα ψηφιακό οικοσύστημα που σέβεται το αναπτυξιακό στάδιο του παιδιού, ενισχύει την αυτοεκτίμηση και την κοινωνική σύνδεση, και δεν στηρίζεται σε μηχανισμούς υπερδιέγερσης ή χειραγώγησης.
Το SaferInternet4Kids.gr του ΙΤΕ
Μάλιστα το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου (SaferInternet4Kids.gr), το οποίο λειτουργεί στο Ίδρυμα Τεχνολογίας και Έρευνας (ΙΤΕ), χαιρετίζει την προχθεσινή ανακοίνωση της Προέδρου της Ευρωπαϊκής Επιτροπής Ursula von der Leyen για την ανάπτυξη και προώθηση μιας ενιαίας ευρωπαϊκής εφαρμογής επαλήθευσης ηλικίας, με στόχο την ενίσχυση της προστασίας των ανηλίκων στο διαδίκτυο.
Στην Ελλάδα, η επιβεβαίωση ηλικίας των ανηλίκων θα πραγματοποιείται μέσω του Kids Wallet, του επίσημου ψηφιακού εργαλείου που αξιοποιεί η Πολιτεία για την ασφαλή και αξιόπιστη επαλήθευση της ηλικίας, με πλήρη σεβασμό στην ιδιωτικότητα και τα προσωπικά δεδομένα των παιδιών. Όπως έχει ήδη ανακοινωθεί, από την 1η Ιανουαρίου 2027 θα απαγορεύεται στην Ελλάδα η πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης για ανηλίκους κάτω των 15 ετών, ενώ η χώρα μας είναι η πρώτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση που ενσωμάτωσε τον μηχανισμό age verification στο Kids Wallet και στο Gov.gr Wallet.
Στην πράξη, ο γονέας ή κηδεμόνας θα μπορεί να καταχωρίζει στο Kids Wallet το προφίλ του παιδιού και, όταν απαιτείται επιβεβαίωση ηλικίας για την πρόσβαση σε ψηφιακή υπηρεσία ή πλατφόρμα, η διαδικασία θα ολοκληρώνεται μέσω σάρωσης QR code και χρήσης ψηφιακής ταυτότητας που επιβεβαιώνει αποκλειστικά το ηλικιακό όριο.
Έτσι, η πλατφόρμα θα λαμβάνει μόνο την απολύτως αναγκαία πληροφορία, δηλαδή αν ο χρήστης πληροί ή όχι το απαιτούμενο ηλικιακό όριο, χωρίς να έχει πρόσβαση σε πλήρη προσωπικά στοιχεία, όπως η ακριβής ημερομηνία γέννησης.
Ο σχεδιασμός του συστήματος αποσκοπεί στη δημιουργία ενός πιο ασφαλούς ψηφιακού περιβάλλοντος για τα παιδιά και τους εφήβους, ενισχύοντας παράλληλα τον ρόλο των γονέων και τη συμμόρφωση των πλατφορμών με το ευρωπαϊκό ρυθμιστικό πλαίσιο. Άλλωστε, Όπως έχει επισημανθεί από το Υπουργείο, ο μηχανισμός αυτός δεν στοχεύει στον αποκλεισμό των παιδιών από το διαδίκτυο, αλλά στη θέσπιση σαφών, αξιόπιστων και εφαρμόσιμων κανόνων προστασίας, ώστε η πρόσβαση στις ψηφιακές υπηρεσίες να γίνεται με όρους ασφάλειας, αναλογικότητας και διαφάνειας.
Το Ελληνικό Κέντρο Ασφαλούς Διαδικτύου συμμετείχε ενεργά στην πιλοτική φάση της εφαρμογής, συμβάλλοντας με την εμπειρία και την τεχνογνωσία του στη διαμόρφωση πρακτικών που λαμβάνουν υπόψη τις πραγματικές ανάγκες των παιδιών και των γονιών. Η συμμετοχή αυτή επιβεβαιώνει τον σημαντικό ρόλο του Κέντρου όχι μόνο σε εθνικό, αλλά και σε ευρωπαϊκό επίπεδο, καθώς και τη διαρκή του συμβολή στη διαμόρφωση πολιτικών για ένα ασφαλέστερο και δικαιότερο ψηφιακό περιβάλλον για τους ανηλίκους.
Η συντονίστρια του Ελληνικού Κέντρου Ασφαλούς διαδικτύου του ΙΤΕ Δρ. Βιβή Φραγκοπούλου επισημαίνει: « Η ουσιαστική προστασία των παιδιών στο διαδίκτυο απαιτεί έναν συνδυασμό αξιόπιστων τεχνολογικών εργαλείων, σαφούς νομοθετικού πλαισίου, υποχρεωτικής συμμόρφωσης των πλατφορμών και, ταυτόχρονα, συστηματικής και εντατικής καλλιέργειας ψηφιακού γραμματισμού για όλους – για τα παιδιά, τους γονείς, τους εκπαιδευτικούς, αλλά και την κοινωνία συνολικά. Μόνο μέσα από αυτή τη συνολική προσέγγιση μπορούμε να διαμορφώσουμε ένα ψηφιακό περιβάλλον πραγματικά ασφαλές, υπεύθυνο και κατάλληλο για τις ανάγκες των ανηλίκων».
Τι δείχνει η μέχρι τώρα εμπειρία
Σύμφωνα με άρθρο του Reuters (10 Δεκεμβρίου 2025 [7]), η Αυστραλία έγινε η πρώτη χώρα παγκοσμίως που απαγόρευσε τη χρήση κοινωνικών δικτύων σε παιδιά κάτω των 16 ετών,
Ήδη έχουν καταγραφεί σημαντικές δυσκολίες στην εφαρμογή του μέτρου, καθώς ορισμένοι έφηβοι επιχειρούν να παρακάμψουν τους περιορισμούς μέσω VPN ή με ελλιπή συστήματα επαλήθευσης της ηλικίας. Επιπλέον, το πρακτορείο επισημαίνει ότι μέρος των ανηλίκων φαίνεται να μετακινείται σε λιγότερο ρυθμισμένες ή νεότερες πλατφόρμες, γεγονός που ενισχύει τους προβληματισμούς για το αν οι ηλικιακές απαγορεύσεις από μόνες τους αρκούν χωρίς ευρύτερη ρύθμιση του σχεδιασμού και των αλγορίθμων των κοινωνικών δικτύων.
Ευρώπη
Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή οι ευρωπαϊκές χώρες βρίσκονται ακόμη σε πρώιμο στάδιο εφαρμογής πολιτικών για την προστασία ανηλίκων στα κοινωνικά δίκτυα, στο πλαίσιο του Digital Services Act (DSA). Οι πρώτες θεσμικές αναφορές δείχνουν αυξημένη συνεργασία μεταξύ κυβερνήσεων, ρυθμιστικών αρχών και πλατφορμών, με στόχο την εφαρμογή της εξ αρχής σχεδιασμένης ενσωμάτωσης της ασφάλειας και της ιδιωτικότητας στον σχεδιασμό των υπηρεσιών.
Στη στρατηγική του Better Internet for Kids- ΒΙΚ+ της Ε.Ε. και στις κατευθυντήριες γραμμές της (Ιούλιος 2025), οι πλατφόρμες ενθαρρύνονται να ενισχύσουν και να βελτιώσουν τα εργαλεία γονικού ελέγχου, καθώς και να αναπτύξουν υπηρεσίες και εκδόσεις εφαρμογών κατάλληλες για ανηλίκους, με χαρακτηριστικά προσαρμοσμένα στην ηλικία τους. Στο πλαίσιο αυτό, προτείνεται ο περιορισμός της εξατομίκευσης περιεχομένου βάση αλγορίθμων, η μείωση του πλήθους των ειδοποιήσεων και η απενεργοποίηση λειτουργιών που ευνοούν την υπερβολική χρήση, όπως η αυτόματη αναπαραγωγή περιεχομένου και η συνεχής περιήγηση .