Aλλαγές στη φιλοσοφία και τη λειτουργία της Διεύθυνσης Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (ΔΑΕΕ) εισάγει το νομοσχέδιο του υπουργείου Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας «Ενεργή Μάχη».
Το νομοσχέδιο διαμορφώνεται μία υπηρεσία με αποκλειστικής απασχόλησης προσωπικό και πλήρως αναβαθμισμένο ρόλο στην υλοποίηση του νέου μοντέλου Πολιτικής Προστασίας.
Η ΔΑΕΕ θα έχει καθοριστικό ρόλο στην πρόληψη, στον σχεδιασμό, στην ακριβή διερεύνηση των αιτιών των πυρκαγιών και στην αποτροπή εμπρησμών αλλά ταυτόχρονα άμεση επαφή και συνεργασία με τα υπόλοιπα σώματα ασφαλείας (ΕΛΑΣ, Λιμενικό Σώμα) και τις Ένοπλες Δυνάμεις αλλά και ευρωπαϊκούς οργανισμούς.
Το νέο μοντέλο της ΔΑΕΕ ευθυγραμμίζεται κυρίως με το αντίστοιχο βρετανικό σύστημα ενώ η αποστολή της ενισχύεται μέσω της σύστασης μητρώου πιστοποιημένων εμπειρογνωμόνων καθώς και άλλων φορέων για τη μελέτη και την αξιολόγηση μεγάλων φυσικών καταστροφών.
Ειδικότερα, σύμφωνα με το σχέδιο νόμου η ΔΑΕΕ μετατρέπεται σε εθνική ειδική υπηρεσία θεσμικά θωρακισμένη με νέα οργανωτική δομή και τη σύσταση περίπου 35 Ανεξάρτητων Ανακριτικών Κλιμακίων Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού (Α.Κ.Α.Ε.Ε.) σε όλη την επικράτεια.
Σύμφωνα με το υπουργείο Κλιματικής Κρίσης και Πολιτικής Προστασίας, η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού αναβαθμίζεται λειτουργικά και αποκτά διαπεριφερειακά ανακριτικά κλιμάκια, μητρώο πιστοποιημένων εμπειρογνωμόνων και ενισχυμένες ανακριτικές αρμοδιότητες, με στόχο την αποτροπή και τη συστηματική δίωξη του εμπρησμού.
Βασικός σκοπός της προωθούμενης ρύθμισης είναι η ουσιαστική ενίσχυση του μηχανισμού πρόληψης και καταστολής καθώς σύμφωνα με πηγές της Πολιτικής Προστασίας η ακριβής γνώση των αιτιών πυρκαγιών και πλημμυρών αποτελεί «θεμέλιο» για στοχευμένες πολιτικές προστασίας, αποτροπής και ανθεκτικότητας.
Όσον αφορά τη Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού και τα Ανεξάρτητα Ανακριτικά Κλιμάκια Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού, αναμένεται να στελεχωθούν με εξειδικευμένο προσωπικό, το οποίο θα ασχολείται αποκλειστικά με το προανακριτικό έργο και θα απαλλαχθεί από το κομμάτι της πυρόσβεσης.
Σύμφωνα με πηγές της Πολιτικής Προστασίας η ρύθμιση αυτή έρχεται να αντιμετωπίσει ένα χρόνιο πρόβλημα, αυτό της απώλειας κρίσιμων αποδεικτικών στοιχείων κατά τις πρώτες ώρες μετά από ένα συμβάν ενώ θα συμβάλλει στην αμεσότερη διερεύνηση των αιτιών των πυρκαγιών.
Σημαντικό είναι ότι κατά τη διάρκεια εκδήλωσης μεγάλης πυρκαγιάς, τα στελέχη της Δ.Α.Ε.Ε και των Α.Κ.Α.Ε.Ε θα έχουν τη δυνατότητα να προστατεύουν πλήρως και αυστηρά το σημείο έναρξης των πυρκαγιών ως χώρου αποδεικτικών στοιχείων. Αυτό μεταφράζεται, όπως εξηγούν πηγές της Πολιτικής Προστασίας, σε μηδενική ανοχή σε αλλοιώσεις, δηλαδή ο χώρος δεν τροποποιείται, δεν παρεμβαίνουν μη αρμόδια πρόσωπα, δεν μετακινούνται αντικείμενα, υπολείμματα καύσης ή στοιχεία που θα μπορούσαν να επηρεάσουν την ανάγνωση και τη διερεύνηση του συμβάντος.
Παράλληλα αξίζει να σημειωθεί ότι όλα τα κλιμάκια και τα ανακριτικά γραφεία των Πυροσβεστικών Υπηρεσιών υπάγονται επιχειρησιακά στη Δ.Α.Ε.Ε., ενώ η Διεύθυνση αποκτά τη δυνατότητα να παρεμβαίνει άμεσα σε μεγάλα ή ύποπτα περιστατικά, είτε μέσω του τοπικού κλιμακίου είτε με αποστολή εξειδικευμένων στελεχών από άλλη περιοχή, ενισχύοντας την αποτελεσματικότητα και τη διαφάνεια των ερευνών.
Μητρώο Πιστοποιημένων Εμπειρογνωμόνων και ανεξάρτητες επιτροπές και ομάδες για τη μελέτη και αξιολόγηση πυρκαγιών
Σημαντική καινοτομία αποτελεί η δημιουργία Μητρώου Πιστοποιημένων Εμπειρογνωμόνων Πυρκαγιών, στο οποίο εγγράφονται επιστήμονες υψηλής εξειδίκευσης, όπως μηχανικοί, χημικοί και δασολόγοι, εκπαιδευμένοι στη διερεύνηση αιτιών πυρκαγιάς.
Παράλληλα, συγκροτείται Εθνική Ομάδα Εμπειρογνωμόνων Εμπρησμών, ώστε οι μεγάλες υποθέσεις να αντιμετωπίζονται με διεπιστημονική προσέγγιση, συνδυάζοντας ανακριτική εμπειρία και επιστημονική τεκμηρίωση. Η πρακτική αυτή, όπως αναφέρουν πηγές της Πολιτικής Προστασίας, εναρμονίζεται με διεθνή πρότυπα, όπου η διερεύνηση πυρκαγιών βασίζεται σε τυποποιημένες επιστημονικές μεθόδους.
Επιπλέον, με την ενίσχυση της Δ.Α.Ε.Ε., θεσπίζονται και άλλοι μηχανισμοί διερεύνησης και αξιολόγησης μεγάλων καταστροφών που θα συνεργάζονται άμεσα με αυτήν. Δημιουργείται Ειδική Επιστημονική Επιτροπή Αξιολόγησης ιδιαίτερα μεγάλων δασικών πυρκαγιών, η οποία συντάσσει τεκμηριωμένες εκθέσεις απολογισμού για συμβάντα με εκτεταμένες καμένες εκτάσεις ή σοβαρές επιπτώσεις σε ανθρώπους, υποδομές και περιβάλλον.
Η Επιτροπή αυτή αναμένεται να λειτουργήσει, σύμφωνα με πηγές της Πολιτικής Προστασίας με ανεξαρτησία και επιστημονικό κύρος, ενώ θα αναλύει τα επιστημονικά αίτια, τους ανθρωπογενείς και εξωγενείς παράγοντες, τα επιχειρησιακά δεδομένα και θα διατυπώνει συγκεκριμένες προτάσεις βελτίωσης.
Ακόμη, όπως έχει γίνει ήδη γνωστό από την Πολιτική Προστασία, καθιερώνεται ετήσιος απολογισμός της αντιπυρικής περιόδου, με συστηματική καταγραφή ποσοτικών και ποιοτικών δεικτών, δηλαδή αριθμό πυρκαγιών, καμένες εκτάσεις, αίτια, μέσα που χρησιμοποιήθηκαν, συμμετοχή ΟΤΑ, Ένοπλων Δυνάμεων και εθελοντών, χρόνοι απόκρισης, αδυναμίες, συλλήψεις και πρόστιμα. Η ετήσια Έκθεση θα διαβιβάζεται στη Βουλή, με σκοπό να ενισχύσει τη δημόσια λογοδοσία και τον κοινοβουλευτικό έλεγχο.
Στο πλαίσιο αυτό, σύμφωνα με πηγές της Πολιτικής Προστασίας η Διεύθυνση Αντιμετώπισης Εγκλημάτων Εμπρησμού δεν πρόκειται να αποτελεί απλώς έναν μηχανισμό, εκ των υστέρων διερεύνησης των αιτιών των φυσικών καταστροφών, ούτε έναν αποκλειστικά ανακριτικό και κατασταλτικό μηχανισμό αλλά θα είναι ουσιαστικός “τροφοδότης” και καθοριστικό κομμάτι στον στρατηγικό σχεδιασμό της χώρας για την πρόληψη και την αντιμετώπιση των καταστροφών. Καταλυτικός παράγοντας σε αυτό θα είναι τα πορίσματα των ερευνών της, τα στατιστικά δεδομένα και η ανάλυση αυτών, τα οποία δεν θα παραμένουν εσωτερικά υπηρεσιακά έγγραφα αλλά θα αξιοποιηθούν σε διάφορους τομείς, όπως:
στην εκπαίδευση του προσωπικού,
την ορθολογική κατανομή πόρων,
τη βελτίωση επιχειρησιακών διαδικασιών και
τη διαμόρφωση πολιτικών πρόληψης και ανθεκτικότητας,
ενώ θα τροφοδοτούν και την Εθνική Βάση Δεδομένων Πολιτικής Προστασίας.
Συνολικά, το νομοσχέδιο, όπως υπογραμμίζουν πηγές της Πολιτικής Προστασίας, υιοθετεί «μια κουλτούρα θεσμικής μάθησης», διδαγμάτων δηλαδή, (lessons learned)», σύμφωνα με την οποία κάθε μεγάλη καταστροφή δεν αντιμετωπίζεται ως μεμονωμένο γεγονός, αλλά ως πηγή γνώσης για τη συνεχή βελτίωση του συστήματος πολιτικής προστασίας και τη μετάβαση από ένα αντιδραστικό σε ένα προληπτικό, τεκμηριωμένο και μακροπρόθεσμο μοντέλο διαχείρισης κινδύνων.
Η αλλαγή της στρατηγικής στον τομέα της πολιτικής προστασίας, όπως τονίζουν αρμόδιες πηγές, έρχεται να απαντήσει σε κενά και αδυναμίες που είχαν εντοπιστεί στο προηγούμενο μοντέλο. Κατά τις ίδιες πηγές αποτέλεσμα αυτών ήταν για μεγάλο χρονικό διάστημα, οι μεγάλες κρίσεις να αντιμετωπίζονται ως μεμονωμένα γεγονότα χωρίς να ακολουθεί ένας θεσμοθετημένος μηχανισμός συστηματικής αποτίμησης μετά το συμβάν (after-action review) κι ως εκ τούτου να επαναλαμβάνονται οι ίδιες “αρρυθμίες”.