Την κορύφωση του Θείου Δράματος με την αναπαράσταση του σταυρικού Μαρτυρίου του Ιησού Χριστού βιώνουν στην εκκλησία οι πιστοί τη Μεγάλη Πέμπτη. Σύμφωνα με τον Χριστιανισμό, η Μεγάλη Πέμπτη είναι η ιερή μέρα κατά την οποία εορτάζεται ο Μυστικός Δείπνος του Ιησού Χριστού με τους 12 Αποστόλους.
Το βράδυ ψάλλεται στις εκκλησίες ο όρθρος της Μεγάλης Παρασκευής και διαβάζονται τα 12 Ευαγγέλια. Ανάμεσα στο 5ο και το 6ο Ευαγγέλιο ψάλλεται το αντίφωνο «Σήμερον κρεμάται επί ξύλου…» και ο Εσταυρωμένος λιτανεύεται από τους ιερείς. Στις εκκλησίες της Ζακύνθου, η περιφορά του Εσταυρωμένου γίνεται μετά το 11ο Ευαγγέλιο.
Σήμερον κρεμάται επί ξύλου…
Σήμερον κρεμάται επί ξύλου,
ο εν ύδασι την γην κρεμάσας.
Στέφανον εξ ακανθών περιτίθεται,
ο των αγγέλων βασιλεύς.
Ψευδή πορφύραν περιβάλλεται
ο περιβάλλων τον ουρανόν εν νεφέλαις.
Ράπισμα κατεδέξατο,
ο εν Ιορδάνη ελευθερώσας τον Αδάμ.
Ήλοις προσηλώθη,
ο Νυμφίος της Εκκλησίας.
Λόγχη εκεντήθη, ο Υιός της Παρθένου.
Προσκυνούμεν σου τα Πάθη, Χριστέ.
Δείξον ημίν και την ένδοξόν σου Ανάστασιν.
Τα 12 Ευαγγέλια
Τα 12 Ευαγγέλια της Μεγάλης Πέμπτης συγκροτούνται κυρίως από περικοπές των Ευαγγελίων του Ιωάννη και του Ματθαίου. Εν περιλήψει τα 12 Ευαγγέλια: Τελευταίες νουθεσίες του Ιησού στους μαθητές του… «Αγαπάτε Αλλήλους». Ο τελευταίος αποχαιρετισμός. Προσευχή του Ιησού. Προδοσία του από τον Ιούδα. Σύλληψη του Ιησού και μεταφορά του «Από τον Άννα στον Καϊάφα». Δίκη του Ιησού από τους Αρχιερείς. Άρνηση Πέτρου («Πριν αλέκτορα φωνήσαι, τρις απαρνήση με»). Ο Ιησούς ενώπιον του Πιλάτου, στο Πραιτώριο. Προσπάθεια του Πιλάτου να απελευθερώσει τον Κύριο, αλλά εμπρός στην αποφασιστικότητα των Φαρισαίων υποχωρεί. «Βαραβάν ή Χριστόν;» Ο Πιλάτος «Νίπτει τας χείρας του». Ο Ιούδας μεταμελείται και επιστρέφει τα «τριάκοντα αργύρια» στους Αρχιερείς, οι οποίοι τα έβαλαν στον «Κορβανά» (ταμείο του Ναού). Απαγχονισμός Ιούδα. Πορεία του Ιησού προς τον Γολγοθά και Σταύρωσή του με δύο ληστές. Ο Ιησούς αφήνει το πνεύμα επί του Σταυρού. Μεταμέλεια του ενός ληστή, που ζητά από τον Κύριο να τον θυμηθεί στη βασιλεία των Ουρανών. Ο Ιωσήφ ο από Αριμαθαίας ζητά από τον Πιλάτο το Σώμα του για να το θάψει. Ταφή του Ιησού και σφράγιση του Τάφου του από τους Αρχιερείς και Φαρισαίους.
Έθιμα
Την ημέρα αυτή ξεκινούν οι προετοιμασίες στα ελληνικά σπίτια για τον εορτασμό της Ανάστασης. Οι νοικοκυρές ζυμώνουν λαμπροκουλούρες, πλάθουν πασχαλιάτικα κουλουράκια και βάφουν κόκκινα αυγά. Το αυγό συμβολίζει από την αρχαιότητα την ανανέωση της ζωής και το κόκκινο χρώμα το αίμα του Χριστού. Σε κάποια μέρη συνηθίζουν να τοποθετούν το πρώτο κόκκινο αυγό στο εικονοστάσιο του σπιτιού για να ξορκίσουν το κακό.
Στην Πάτμο γίνεται αναπαράσταση του «Μυστικού Δείπνου» στην κεντρική πλατεία της Χώρας, όπου ο ηγούμενος της ιεράς μονής του Αγίου Ιωάννη του Θεολόγου πλένει τα πόδια 12 μοναχών, όπως έκανε και ο Ιησούς με τους μαθητές του.
Στη Σκιάθο, τα παιδιά του νησιού γυρίζουν από σπίτι σε σπίτι, κρατώντας καλαμένιους σταυρούς στολισμένους με λουλούδια της άνοιξης και τραγουδούν τα κάλαντα της Μεγάλης Παρασκευής.
Στο Λιτόχωρο Πιερίας το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης στολίζονται οι επιτάφιοι, που φτιάχνονται από ανύπαντρες κοπέλες, οι οποίες όλη τη Σαρακοστή φτιάχνουν λουλούδια από ύφασμα.
Στην Άρτα, το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης, αναβιώνει το έθιμο της «φωτιάς», με μία τελετουργία, σε ανάμνηση της πυράς, που άναψε έξω από το Πραιτώριο εν αναμονή της απόφασης του Ρωμαίου Επίτροπου της Ιουδαίας Πόντιου Πιλάτου, για τον Ιησού. Τα παιδιά και οι νέοι της ενορίας της Αγίας Θεοδώρας, συγκεντρώνουν από νωρίς το πρωί, κορμούς δένδρων και αλλά ξύλα στο προαύλιο του ναού και τα τοποθετούν σε σχήμα κώνου. Κατά το παρελθόν, μάζευαν τα ξύλα τις προηγούμενες ημέρες από τις όχθες του Άραχθου ποταμού. Η μεγάλη φωτιά που καίει για πολλές ώρες, ανάβει αμέσως μετά τη ακολουθία της Σταύρωσης. Πλήθος πιστών συγκεντρώνεται στο προαύλιο του Ιερού Ναού και συμμετέχει στην αναβίωση του εθίμου, το οποίο κάθε χρόνο διατηρεί και συνεχίζει ο Σύλλογος της Ενορίας Αγίας Θεοδώρας.
Στα Κουφονήσια, μετά το τέλος της ακολουθίας των Παθών, οι κάτοικοι συγκεντρώνονται στην εκκλησία και στολίζουν τον Επιτάφιο με άνθη, ενώ μια γυναίκα ψάλλει το «Μοιρολόι της Παναγίας». Οι γυναίκες της περιοχής παραμένουν στην εκκλησία κοντά στον Επιτάφιο μέχρι το πρωί της Μεγάλης Παρασκευής.
Στη Σίφνο, οι νοικοκυρές ετοιμάζουν τα παραδοσιακά «πουλιά της Λαμπρής» (πασχαλινές κουλούρες σε διάφορα σχήματα ζώων και πουλιών) στολισμένα με κόκκινα αυγά. Κατά την εσπερινή ακολουθία, όταν ο ιερέας διαβάσει το Έκτο Ευαγγέλιο, οι νέοι και οι νέες φεύγουν από την εκκλησία για να ανάψουν τα καντήλια των ξωκλησιών. Επιστρέφουν αργότερα για να στολίσουν τον Επιτάφιο.
Στην Κέρκυρα, το πρωΐ, όπως σε όλη την Ελλάδα, βάφονται τα κόκκινα αυγά. Όμως οι Κερκυραίοι, σύμφωνα με την παράδοση, χρησιμοποιούν καινούργιο πήλινο τσουκάλι, καθώς το παλιό προμηνύει, όπως πιστεύουν, δυστυχία. Το βράδυ, μετά την Ακολουθία των Δώδεκα Ευαγγελίων στις εκκλησίες, οι επισκέπτες ακολουθώντας τους ντόπιους πηγαίνουν στους χώρους των Φιλαρμονικών για να ακούσουν τις πρόβες από τα πένθιμα εμβατήρια της Μεγάλης Παρασκευής.
Σε ορισμένες περιοχές της Ρωσίας, υπήρχε παλαιότερα η παράδοση της παρασκευής τελετουργικού αλατιού, γνωστού ως «αλάτι της Πέμπτης». Οι αγρότες ανακάτευαν υγρό αλάτι με ψωμί σίκαλης, τύλιγαν το μείγμα σε ένα πανί και το έβαζαν στη σόμπα για αρκετές ώρες. Στη συνέχεια, το αλάτι ευλογούνταν στην εκκλησία. Το αλάτι της Πέμπτης φυλασσόταν στο εικονοστάσιο για ολόκληρο το χρόνο. Οι άνθρωποι πίστευαν ότι είχε θεραπευτικές και προστατευτικές ιδιότητες.
Σε ορισμένες χώρες της Δυτικής Χριστιανοσύνης υπάρχουν ιδιαίτερα έθιμα που συνδέονται με τη Μεγάλη Πέμπτη. Στο Ηνωμένο Βασίλειο, για παράδειγμα, ο μονάρχης μοιράζει μικρά ασημένια νομίσματα κατά τη διάρκεια της εκκλησιαστικής λειτουργίας. Η τελετή αυτή, που ανάγεται στην εποχή της βασιλείας του Εδουάρδου Α (1272-1307), πραγματοποιείται κάθε χρόνο σε διαφορετική εκκλησία, ενώ υπάρχει και ο κανόνας ότι δεν πρέπει να τελείται στο Λονδίνο συχνότερα από μία φορά κάθε δεκαετία.
Στην Τσεχία και τη Σλοβακία, οι άνθρωποι συνηθίζουν, σύμφωνα με το sansimera.gr, να χρησιμοποιούν το πρώτο φρέσκο, πράσινο λαχανικό για το μαγείρεμα των εορταστικών φαγητών. Γι’ αυτό και η Μεγάλη Πέμπτη συχνά αποκαλείται εκεί «Πράσινη Πέμπτη». Στη Σουηδία, η ημέρα συνδέεται με μάγισσες, σύμφωνα με παλιές λαϊκές δοξασίες. Υπάρχει μάλιστα ένα έθιμο παρόμοιο με το Χάλογουιν, όπου τα παιδιά ντύνονται μάγισσες και πηγαίνουν από σπίτι σε σπίτι, λαμβάνοντας κέρματα ή γλυκά.
Σε ορισμένες χώρες οι πιστοί εξακολουθούν να τηρούν την παλιά παράδοση της επίσκεψης σε 7 εκκλησίες το βράδυ της Μεγάλης Πέμπτης. Ανάμεσά τους είναι η Μάλτα, οι Φιλιππίνες και η Σιγκαπούρη. Στην ινδική πολιτεία της Κεράλα, όπου υπάρχει σημαντική χριστιανική μειονότητα, το έθιμο απαιτεί να επισκέπτονται 14 εκκλησίες.
Η Μεγάλη Πέμπτη αποτελεί επίσημη αργία σε χώρες όπως η Αργεντινή, η Κολομβία, η Κόστα Ρίκα, η Δανία, το Ελ Σαλβαδόρ, οι Νήσοι Φερόες, η Γροιλανδία, η Γουατεμάλα, η Ονδούρα, η Ισλανδία, το Μεξικό, η Νικαράγουα, η Νορβηγία, η Παραγουάη, το Περού, οι Φιλιππίνες, η Ισπανία, η Ουρουγουάη και η Βενεζουέλα. Σε ορισμένα άλλα κράτη είναι ημιαργία για τους δημόσιους και τραπεζικούς υπαλλήλους, ενώ σε κάποια γερμανικά ομόσπονδα κρατίδια η ημέρα θεωρείται επίσημη αργία για τους εργαζόμενους στον δημόσιο τομέα.