Η Ορθόδοξη Εκκλησία τιμά σήμερα, Σάββατο 29 Αυγούστου, την Αποτομή της Τιμίας Κεφαλής του Αγίου Ιωάννη του Προδρόμου, μία μεγάλη αλλά βαθιά πένθιμη εορτή, που συνοδεύεται από αυστηρή νηστεία.
Ο Ιωάννης ο Πρόδρομος κατέχει μοναδική θέση στη χριστιανική παράδοση. Είναι ο προφήτης που προαναγγέλλει την έλευση του Χριστού, ο ασκητής της ερήμου που καλεί τους ανθρώπους σε μετάνοια και εκείνος που βαπτίζει τον Ιησού στον Ιορδάνη.
Όμως το κήρυγμά του δεν περιορίζεται σε γενικές παραινέσεις. Ο Ιωάννης συγκρούεται ευθέως με την πολιτική εξουσία της εποχής του και συγκεκριμένα με τον Ηρώδη Αντύπα, τετράρχη της Γαλιλαίας.
Ο Ηρώδης είχε παντρευτεί την Ηρωδιάδα, σύζυγο του αδελφού του. Ο Ιωάννης καταγγέλλει δημόσια αυτή τη σχέση. Η φράση που του αποδίδει το Ευαγγέλιο είναι κατηγορηματική: «Οὐκ ἔξεστί σοι ἔχειν τὴν γυναῖκα τοῦ ἀδελφοῦ σου». Δεν σου επιτρέπεται να έχεις τη γυναίκα του αδελφού σου.
Η δημόσια καταγγελία προκαλεί την οργή της Ηρωδιάδας. Θέλει να σκοτώσει τον Ιωάννη, όμως ο Ηρώδης διστάζει. Σύμφωνα με το Κατά Μάρκον Ευαγγέλιο, φοβάται τον Ιωάννη επειδή γνωρίζει ότι είναι «άνδρας δίκαιος και άγιος». Τον ακούει μάλιστα με ενδιαφέρον, παρότι τα λόγια του τον φέρνουν σε δύσκολη θέση.
Τελικά ο Πρόδρομος φυλακίζεται. Η Ηρωδιάδα, όμως, περιμένει την ευκαιρία. Και αυτή έρχεται στα γενέθλια του Ηρώδη.
Ο Ηρώδης παραθέτει μεγάλο συμπόσιο για τα γενέθλιά του, με προσκεκλημένους αξιωματούχους, στρατιωτικούς και επιφανείς άνδρες της Γαλιλαίας. Κατά τη διάρκεια του συμποσίου χορεύει μπροστά στους καλεσμένους η κόρη της Ηρωδιάδας. Ο χορός της αρέσει τόσο πολύ στον Ηρώδη ώστε, μπροστά σε όλους, της δίνει μια παράτολμη υπόσχεση. Θα της προσφέρει ό,τι του ζητήσει, ακόμη και –όπως αναφέρει χαρακτηριστικά η ευαγγελική αφήγηση– το μισό του βασίλειο.
Η κοπέλα βγαίνει από την αίθουσα και ρωτά τη μητέρα της: «Τί αἰτήσομαι;» Τι να ζητήσω;
Η Ηρωδιάδα απαντά: «Τὴν κεφαλὴν Ἰωάννου τοῦ Βαπτιστοῦ». Η κοπέλα επιστρέφει αμέσως στον Ηρώδη.
Δεν ζητά πλούτη, γη ή τίτλους. Ζητά να της δοθεί εκείνη τη στιγμή, πάνω σε πιάτο, η κεφαλή του Ιωάννη του Βαπτιστή.
Γιατί νηστεύουμε στις 29 Αυγούστου
Η 29η Αυγούστου είναι ημέρα αυστηρής νηστείας, ανεξάρτητα από την ημέρα της εβδομάδας στην οποία πέφτει. Η Εκκλησία αντιμετωπίζει την Αποτομή όχι ως πανηγυρική επέτειο, αλλά ως ημέρα πένθους για τον βίαιο θάνατο του Προδρόμου.
Γι’ αυτό η νηστεία αποτελεί έκφραση συμμετοχής στο πένθος της ημέρας. Η εορτή έχει μάλιστα έναν έντονο συμβολισμό εγκράτειας, καθώς ο θάνατος του Ιωάννη συνδέεται στην ευαγγελική αφήγηση με ένα συμπόσιο, την επίδειξη, τον χορό και μια απερίσκεπτη υπόσχεση που ο Ηρώδης δεν είχε το θάρρος να πάρει πίσω.
Πολιούχος της Ξάνθης, της Πτολεμαΐδας και του Κρανιδίου
Η σημερινή εορτή έχει ιδιαίτερη σημασία για την Ξάνθη, την Πτολεμαΐδα και το Κρανίδι, όπου ο Άγιος Ιωάννης ο Πρόδρομος τιμάται ως πολιούχος.
Στην Ξάνθη, η 29η Αυγούστου είναι στενά δεμένη με την ιστορική και θρησκευτική ζωή της πόλης, με τις λατρευτικές εκδηλώσεις προς τιμήν του πολιούχου να αποτελούν σταθερό σημείο αναφοράς.
Αντίστοιχα, σε πολλές ακόμη περιοχές της Ελλάδας υπάρχουν ναοί, μοναστήρια και ξωκλήσια αφιερωμένα στην Αποτομή της Τιμίας Κεφαλής.
Η Οσία Θεοδώρα η εξ Αιγίνης
Στις 29 Αυγούστου τιμάται επίσης η Οσία Θεοδώρα η εξ Αιγίνης, μία σημαντική γυναικεία μορφή του βυζαντινού μοναχισμού.
Έζησε τον 9ο αιώνα, σε μία περίοδο αναστατώσεων και επιδρομών που ανάγκασαν την οικογένειά της να εγκαταλείψει την Αίγινα.
Η ζωή της σημαδεύτηκε από προσωπικές δοκιμασίες και απώλειες. Αργότερα ακολούθησε τον μοναχικό βίο στη Θεσσαλονίκη, όπου αφιερώθηκε στην άσκηση, στην προσευχή και στην υπακοή.
Η φήμη της για την πνευματική ζωή της εξαπλώθηκε και μετά την κοίμησή της η τιμή της παρέμεινε ιδιαίτερα ισχυρή στη Θεσσαλονίκη.
Η Αγία Θεοδώρα και η Θεσσαλονίκη
Το όνομα της Οσίας συνδέθηκε τόσο βαθιά με τη Θεσσαλονίκη ώστε είναι ευρύτερα γνωστή και ως Αγία Θεοδώρα της Θεσσαλονίκης.
Τα ιερά λείψανά της φυλάσσονται στην πόλη, στον ιστορικό ναό και τη μονή που φέρει το όνομά της.
Η εκκλησιαστική παράδοση της αποδίδει θαυματουργική χάρη, ενώ η μνήμη της αποτελεί έναν ακόμη κρίκο της μακραίωνης σχέσης της Θεσσαλονίκης με σημαντικές μορφές του ορθόδοξου μοναχισμού.
Ο Άγιος Αρκάδιος, Επίσκοπος Αρσινόης
Η Εκκλησία τιμά σήμερα και τον Άγιο Αρκάδιο τον Θαυματουργό, Επίσκοπο Αρσινόης της Κύπρου.
Η παράδοση τον συνδέει με την περιοχή της Αρσινόης, στη σημερινή επαρχία Πάφου, και τον κατατάσσει ανάμεσα στις σημαντικές τοπικές μορφές της Εκκλησίας της Κύπρου.
Διακρίθηκε για την ποιμαντική και πνευματική του δράση και η παράδοση τον χαρακτηρίζει Θαυματουργό.
Η μνήμη του διατηρείται ιδιαίτερα στην Κύπρο, όπου η παρουσία των αρχαίων τοπικών Αγίων αποτελεί αναπόσπαστο κομμάτι της μακραίωνης εκκλησιαστικής ιστορίας του νησιού.
Το μήνυμα της ημέρας
Στην ιστορία της Αποτομής υπάρχει μια λεπτομέρεια που κάνει τον Ηρώδη ίσως ακόμη πιο τραγικό πρόσωπο: γνωρίζει. Ξέρει ότι ο Ιωάννης είναι δίκαιος, φοβάται να τον σκοτώσει και, όταν ακούει το αίτημα για το κεφάλι του, λυπάται. Κι όμως δίνει την εντολή. Όχι επειδή πείστηκε ότι είναι σωστή, αλλά επειδή έχει δεσμευτεί δημόσια και φοβάται να εκτεθεί μπροστά στους καλεσμένους του.
Απέναντί του βρίσκεται ένας άνθρωπος που πληρώνει με τη ζωή του επειδή αρνείται να σιωπήσει. Ίσως γι’ αυτό η σημερινή αφήγηση παραμένει τόσο ισχυρή: ο ένας χάνει το κεφάλι του επειδή είπε αυτό που πίστευε· ο άλλος χάνει την ελευθερία της επιλογής του επειδή φοβήθηκε τι θα πουν οι γύρω του.
Σε ποιους λέμε «χρόνια πολλά»
Την ονομαστική τους γιορτή έχουν όσοι φέρουν το όνομα:
- Αρκάδιος, Αρκαδία