Σε ένα δύσκολο διαπραγματευτικό περιβάλλον εξελίσσεται η Σύνοδος Κορυφής στις Βρυξέλλες, με τους Ευρωπαίους ηγέτες να διαμορφώνουν διαφορετικές συμμαχίες ανάλογα με το ζήτημα που βρίσκεται στο τραπέζι.
Η ενεργειακή πολιτική, ο νέος πολυετής προϋπολογισμός και η αναζήτηση πρόσθετων εσόδων για την Ευρωπαϊκή Ένωση προκαλούν έντονες αντιπαραθέσεις, καθιστώντας δύσκολη την επίτευξη συμβιβασμών.
Στο επίκεντρο των συζητήσεων βρίσκεται και η ελληνική πρόταση, με τον Κυριάκο Μητσοτάκη να ζητά μεγαλύτερη ευελιξία για την αντιμετώπιση της ενεργειακής ακρίβειας και να προειδοποιεί για τις επιπτώσεις του υψηλού ενεργειακού κόστους στην ευρωπαϊκή βιομηχανία. Παράλληλα, η Αθήνα διαμηνύει ότι δεν πρόκειται να συναινέσει σε νέες μειώσεις των ευρωπαϊκών ενισχύσεων προς τους αγρότες και των πόρων για την περιφερειακή ανάπτυξη.
Διαφωνίες για το σύστημα εμπορίας ρύπων
Το πρώτο σημαντικό σημείο τριβής αφορά το ευρωπαϊκό σύστημα εμπορίας δικαιωμάτων εκπομπών, γνωστό ως ETS. Ελλάδα, Ιταλία, Πολωνία, Τσεχία, Ουγγαρία και Σλοβακία ζητούν να επανεξεταστούν πτυχές της λειτουργίας του, υποστηρίζοντας ότι το ενεργειακό κόστος επιβαρύνει την ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων και δημιουργεί κινδύνους για την ευρωπαϊκή παραγωγή.
Αντίθετη στάση τηρούν κυρίως η Σουηδία, η Δανία και η Φινλανδία, οι οποίες θεωρούν ότι η αποδυνάμωση του μηχανισμού θα μπορούσε να υπονομεύσει τις επενδύσεις στην καθαρή ενέργεια και τους ευρωπαϊκούς περιβαλλοντικούς στόχους.
Ο Έλληνας πρωθυπουργός δεν ζητά την κατάργηση του ETS, αλλά την προσαρμογή του στις νέες οικονομικές συνθήκες. Την ίδια στιγμή, οι χώρες του Βίσεγκραντ (Τσεχία, Ουγγαρία, Πολωνία και Σλοβακία) επιδιώκουν να μετατεθεί έως το 2030 η εφαρμογή του ETS2, που αφορά τα καύσιμα των μεταφορών και τη θέρμανση των κτιρίων.
Η Αθήνα ζητά μεγαλύτερη ευελιξία
Ένα ακόμη ζήτημα για την ελληνική κυβέρνηση είναι η δυνατότητα λήψης πρόσθετων, προσωρινών μέτρων στήριξης νοικοκυριών και επιχειρήσεων απέναντι στις αυξήσεις των τιμών. Η Αθήνα επιδιώκει μεγαλύτερα περιθώρια κινήσεων, χωρίς οι σχετικές παρεμβάσεις να προσκρούουν στους ευρωπαϊκούς δημοσιονομικούς περιορισμούς.
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή, ωστόσο, εμφανίζεται επιφυλακτική απέναντι σε μια γενικευμένη χαλάρωση των κανόνων. Ο Κυριάκος Μητσοτάκης έχει επισημάνει ότι η παρατεταμένη ακρίβεια δεν επιβαρύνει μόνο τα οικονομικά των πολιτών, αλλά μπορεί να ενισχύσει και τη δυσαρέσκεια απέναντι στους δημοκρατικούς θεσμούς.
Στο τραπέζι ο προϋπολογισμός των 1,62 τρισ. ευρώ
Έντονες είναι οι αντιθέσεις και για τον επόμενο ευρωπαϊκό προϋπολογισμό. Η Ελλάδα, η Ιταλία, η Ισπανία και η Πολωνία συγκαταλέγονται στις χώρες που επιδιώκουν να διατηρηθούν ισχυρές οι χρηματοδοτήσεις για τη γεωργία και τη συνοχή.
Γερμανία, Ολλανδία, Αυστρία, Δανία, Σουηδία και Φινλανδία ζητούν αυστηρότερο έλεγχο των δαπανών. Η συμβιβαστική πρόταση της ιρλανδικής προεδρίας προβλέπει προϋπολογισμό 1,62 τρισ. ευρώ, μειωμένο κατά 141 δισ. ευρώ σε σχέση με την αρχική εισήγηση της Κομισιόν.
Ο πρωθυπουργός χαρακτήρισε την πρόταση ανεπαρκή, τονίζοντας ότι οι ευρωπαϊκές φιλοδοξίες πρέπει να συνοδεύονται από τους αναγκαίους οικονομικούς πόρους.
Ποιος θα χρηματοδοτήσει τις νέες ανάγκες
Οι διαπραγματεύσεις δυσκολεύουν περαιτέρω λόγω των διαφορετικών προσεγγίσεων για την εξεύρεση χρημάτων. Μεταξύ των ιδεών που εξετάζονται είναι η μεγαλύτερη διοχέτευση εσόδων από το ETS στον ευρωπαϊκό προϋπολογισμό, καθώς και η επιβολή εισφοράς σε μεγάλες επιχειρήσεις.
Οι προτάσεις συναντούν αντιστάσεις, είτε λόγω της πιθανής επιβάρυνσης των εθνικών προϋπολογισμών είτε εξαιτίας των επιπτώσεων στην ανταγωνιστικότητα των επιχειρήσεων.
Ο Αντόνιο Κόστα επιδιώκει την ολοκλήρωση της συμφωνίας έως το τέλος Δεκεμβρίου. Ωστόσο, οι διαφωνίες αφήνουν ανοιχτό το ενδεχόμενο οι συνομιλίες να παραταθούν και μέσα στο 2027, ακόμη και με τη σύγκληση έκτακτης Συνόδου Κορυφής.
Η διεύρυνση στο επίκεντρο του δείπνου
Στο δείπνο των ηγετών συζητήθηκε επίσης η διεύρυνση της Ευρωπαϊκής Ένωσης. Το Μαυροβούνιο βρίσκεται σε προχωρημένο στάδιο ενταξιακών διαπραγματεύσεων, αλλά εξακολουθούν να υπάρχουν εκκρεμότητες με την Κροατία για περιουσιακά ζητήματα και διαφορές που συνδέονται με τη διάλυση της Γιουγκοσλαβίας.
Παράλληλα, οι Ευρωπαίοι εξετάζουν πώς θα διασφαλιστεί ότι η ένταξη νέων κρατών δεν θα δυσχεράνει τη διαδικασία λήψης αποφάσεων. Οι διαβουλεύσεις συνεχίζονται, χωρίς να έχει ανακοινωθεί συγκεκριμένη συμφωνία.