Μια βαθιά ειλικρινής μαρτυρία για το πως αντιμετωπίζει μεγάλο μέρος της κοινωνίας μας τους ανθρώπους με αναπηρία, είναι αυτή της Ιωάννας Μαρίας Γκέρτσου, που περιέγραψε την απαξιωτική αντιμετώπιση που βίωσε κατά τη διάρκεια ταξιδιού της με πλοίο.
Η εμπειρία της, όπως την αποτυπώνει η ίδια, δεν αποτελεί ένα μεμονωμένο περιστατικό, αλλά τον καθρέφτη μιας κοινωνίας που επιμένει να αντιμετωπίζει τα άτομα με αναπηρία ως «φορτίο» και όχι ως ισότιμους πολίτες με δικαιώματα.
Το χρονικό της απαξίωσης στο πλοίο
Όπως εξηγεί η ίδια, οι ανάγκες της κατά την επιβίβαση και αποβίβαση είναι ελάχιστες: χρειάζεται απλώς έναν άνθρωπο να δείξει τον δρόμο στον Μπάμπου, τον σκύλο-οδηγό της, ώστε εκείνος να την καθοδηγήσει. Λόγω της πλήρους έλλειψης προσβάσιμων υποδομών στα πλοία ,όπως πινακίδες Braille ή ανάγλυφοι χάρτες, η αυτόνομη μετακίνηση είναι αδύνατη.
Ωστόσο, φτάνοντας στον προορισμό της, ήρθε αντιμέτωπη με την πλήρη απουσία οργανωμένου πρωτοκόλλου για ανάπηρους επιβάτες.
Μεταφέρθηκε από την καμπίνα σε ένα σαλόνι και στη συνέχεια «στοιβάχτηκε» μαζί με άλλους επιβάτες σε έναν στενό διάδρομο, περιμένοντας για περίπου μισή ώρα ένα ασανσέρ.
Ο άνθρωπος-«φορτίο»
Ο υπάλληλος που τη συνόδευε, μιλώντας στον ασύρματο, κλήθηκε να παραλάβει έναν ακόμα επιβάτη σε αμαξίδιο. Η απάντησή του ήταν αποστομωτική:
«Αποβιβάζω αυτό που έχω και πάω».
«Το «αυτό» ήμουν εγώ.» Η κ. Γκέρτσου περιγράφει με πόνο τη στιγμή που συνειδητοποίησε ότι στα μάτια του υπαλλήλου δεν ήταν άνθρωπος, αλλά ένα «σακί» που «κουβαλάνε».
Λίγο αργότερα, ο ίδιος υπάλληλος ξέσπασε εκνευρισμένος: «Τρέχουμε συνέχεια πάνω κάτω να τους κουβαλάμε και δεν πληρωνόμαστε κιόλας».
Η ίδια θίγει μια ακόμη θλιβερή αλήθεια, το γεγονός ότι ο υπάλληλος μίλησε έτσι μπροστά της, θεωρώντας προφανώς ότι επειδή είναι τυφλή, ενδεχομένως… δεν ακούει κιόλας.
«Είναι εντυπωσιακό πόσο συχνά η τύφλωση εξισώνεται αυθαίρετα με την κώφωση», σημειώνει χαρακτηριστικά.
Μια κοινωνία «μισαναπηρίας»
Η Ιωάννα Μαρία Γκέρτσου χρησιμοποιεί το προσωπικό της βίωμα για να θέσει ερωτήματα προς την πολιτεία, τους θεσμούς και την τοπική αυτοδιοίκηση.
Αναρωτιέται με αγωνία, αν μια τυφλή γυναίκα που χρειάζεται ελάχιστη βοήθεια αντιμετωπίζεται έτσι, τι είδους υποστήριξη, υπηρεσίες και δίκτυο προστασίας έχει η μητέρα ενός 20χρονου αυτιστικού ατόμου με σοβαρές νοητικές και ψυχικές δυσκολίες;
Η ίδια τονίζει ότι είναι πολύ πιο εύκολο να καταδικάζεις θεωρητικά το φαινόμενο, από το να αναλαμβάνεις την ευθύνη μιας κοινωνίας που βλέπει την αναπηρία ως «βάρος» και όχι ως μια κατάσταση που απαιτεί προσβασιμότητα, εξειδίκευση και υποστήριξη.
Η ρίζα του προβλήματος, σημειώνει, βρίσκεται στις λέξεις που χρησιμοποιούμε καθημερινά.
Όταν αποκαλείς έναν άνθρωπο «φορτίο», αργά ή γρήγορα σταματάς να βλέπεις τον άνθρωπο και βλέπεις μόνο το φορτίο.
Η κ. Γκέρτσου υπενθυμίζει σε όλους μας μια θεμελιώδη αλήθεια. Κανείς μας δεν είναι αυτάρκης.
«Η ευαλωτότητα δεν είναι αποκλειστική ιδιότητα των αναπήρων. Είναι η μοίρα όλων των ανθρώπων. Σήμερα κάποιος δείχνει τον δρόμο στον σκύλο-οδηγό μου. Αύριο κάποιος θα κρατήσει εσένα από το χέρι όταν ξυπνήσεις από ένα χειρουργείο. Μεθαύριο κάποιος θα σου θυμίσει το όνομά σου, όταν η μνήμη σου αρχίσει να σβήνει».
«Ζούμε σε μια μισανάπηρη κοινωνία που διαχρονικά αγνοεί τα ΑμεΑ, βλέποντας μόνο βάρος και ποτέ συμπερίληψη, δικαιώματα, ανάγκες, εκπαίδευση και ισονομία» γράφει και όπως καταλήγει η ίδια, από αυτήν ακριβώς την απαξίωση ξεκινά κάθε μορφή βίας.