H ετυμηγορία του Πενταμελούς Εφετείου Κακουργημάτων για την υπόθεση της Χρυσής Αυγής έκλεισε οριστικά μία από τις πιο σκοτεινές υποθέσεις της μεταπολιτευτικής περιόδου. Με την καταδίκη και των 42 κατηγορουμένων που κάθισαν στο εδώλιο του δευτεροβάθμιου δικαστηρίου, η ελληνική Δικαιοσύνη επανεπιβεβαίωσε ότι η εγκληματική δράση δεν μεταμφιέζεται σε πολιτική έκφραση ούτε απορροφάται από κομματικούς τίτλους.
Το δικαστήριο, υιοθετώντας την πρόταση της εισαγγελέως της έδρας, Κυριακής Στεφανάτου, έκρινε ομόφωνα ότι η οργάνωση δεν ήταν ένα πολιτικό κόμμα με «ακραία» μέλη που δρούσαν αυτοβούλως, αλλά ένας δομημένος και ιεραρχημένος μηχανισμός με διακριτούς ρόλους και επιχειρησιακή ετοιμότητα. Ενας μηχανισμός που, κατά την κρίση των δικαστών, λειτούργησε με σκοπό την τέλεση σοβαρών εγκλημάτων, με πιο εμβληματική υπόθεση αυτή της δολοφονίας του Παύλου Φύσσα το 2013, που σήμανε και την αντίστροφη μέτρηση για το ξήλωμα της εγκληματικής οργάνωσης.
Η απόφαση του Εφετείου δεν ήταν απλώς μια τυπική επικύρωση της πρωτόδικης κρίσης. Ηταν μια νομική επιβεβαίωση ότι ο κομματικός μανδύας δεν αίρει την ποινική ευθύνη όταν αποδεικνύεται οργανωμένη και διαρκής εγκληματική δομή. Το άρθρο 187 του ποινικού κώδικα, που αποτέλεσε τον πυρήνα της νομικής αντιπαράθεσης, λειτούργησε ως το εργαλείο με το οποίο η Δικαιοσύνη διέκρινε την πολιτική δράση από την εγκληματική οργάνωση.
Στην κατάμεστη αίθουσα, η φυσική απουσία των περισσότερων κατηγορουμένων υπογράμμισε ίσως το πολιτικό τέλος μιας εποχής, η οποία αποτέλεσε μια μαύρη παρένθεση στη μεταπολιτευτική ιστορία της χώρας. Παρόντες από τους καταδικασθέντες ως «διευθύνοντες» την οργάνωση ήταν μόνο ο Ιωάννης Λαγός και ο Ηλίας Κασιδιάρης, οι μοναδικοί που παραμένουν έγκλειστοι, όπως και ο Γιώργος Ρουπακιάς, ο δολοφόνος του Παύλου Φύσσα, που έχει καταδικαστεί πρωτόδικα σε ισόβια. Ολοι οι άλλοι είναι εκτός φυλακής είτε γιατί έχουν εκτίσει την ποινή τους και αποφυλακίστηκαν με υφ’ όρων απόλυση είτε γιατί τους χορηγήθηκε ανασταλτικό στην έφεση από το πρωτοβάθμιο δικαστήριο.
Ζητούν ελαφρυντικά
Το κεφάλαιο «φυλακή», ωστόσο, δεν έχει κλείσει για αρκετούς από τους καταδικασθέντες, οι οποίοι, μέσω των δικηγόρων τους, επί δύο ημέρες, ενώπιον του Πενταμελούς Εφετείου Αθηνών, κατέθεταν επιχειρήματα για την αναγνώριση ελαφρυντικών, καθώς από αυτό θα κριθεί η ποινή τους και κατά συνέπεια το αν θα οδηγηθούν στη φυλακή. Συγκεκριμένα, συνολικά πέντε από τους πρώην βουλευτές της Χρυσής Αυγής, δηλαδή η σύζυγος του Νίκου Μιχαλολιάκου, Ελένη Ζαρούλια, ο Μιχάλης Αρβανίτης, ο Χρυσοβαλάντης Αλεξόπουλος, ο Ευστάθιος Μπούκουρας και ο Δημήτριος Κουκούτσης, δεν έχουν εκτίσει τις πρωτόδικες ποινές τους, καθώς τους είχε χορηγηθεί αναστολή στην έφεση. Εάν δεν αναγνωριστούν ελαφρυντικά και οι ποινές κάθειρξης των πέντε και έξι ετών που τους επιβλήθηκαν πρωτόδικα μείνουν ως έχουν, τότε το ενδεχόμενο να οδηγηθούν στη φυλακή είναι ορθάνοιχτο.
Η αναγνώριση ελαφρυντικών περιστάσεων είναι επίσης σημαντική και για 12 ακόμη καταδικασθέντες, καθώς το δικαστήριο μπορεί να τους επιβάλει μεγαλύτερες ποινές λόγω της έφεσης που είχε ασκήσει ο εισαγγελέας Εφετών Στυλιανός Κωσταρέλλος. Πρόκειται για τον αρχηγό της εγκληματικής οργάνωσης Ν. Μιχαλολιάκο, τον Χρήστο Παππά, τον Γ. Λαγό, τον Ηλ. Κασιδιάρη, τον Γιώργο Γερμενή, τον Ηλία Παναγιώταρο και τον Αρτέμιο Ματθαιόπουλο, οι οποίοι έχουν καταδικαστεί και από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο για τη διεύθυνση της εγκληματικής οργάνωσης. Η ποινή που τους είχε επιβληθεί πρωτοδίκως ήταν δέκα έτη στον Ματθαιόπουλο και από 13 έτη σε όλα τα υπόλοιπα διευθυντικά στελέχη της εγκληματικής οργάνωσης. Αυτό όμως ενδέχεται να αλλάξει, καθώς, κατά τον εισαγγελικό λειτουργό, οι «διευθυντές» θα έπρεπε να καταδικαστούν με την ανώτερη προβλεπόμενη ποινή, που είναι τα 15 έτη.
Εκτός από τον Ηλ. Κασιδιάρη, ο οποίος, σύμφωνα με τη συνήγορό του, Βάσω Πανταζή, έχει εκτίσει «κατά παράβαση των δικαιωμάτων του» και τυχόν μεγαλύτερη ποινή που μπορεί να του επιβάλλει το παρόν δικαστήριο, οι υπόλοιποι μπορεί να βρεθούν και πάλι στη φυλακή για να εκτίσουν το όποιο υπόλοιπο τους επιβληθεί. Εφόσον όμως τους χορηγηθεί ελαφρυντικό, αυτό το ενδεχόμενο απομακρύνεται.
Η έφεση του Στ. Κωσταρέλλου αφορούσε και τους πέντε καταδικασθέντες για την επίθεση σε βάρος των Αιγύπτιων ψαράδων στο Πέραμα. Ο εισαγγελικός λειτουργός είχε ασκήσει έφεση και στη δική τους περίπτωση, οπότε, μετά την καταδίκη τους από το δευτεροβάθμιο δικαστήριο, αν δεν αναγνωριστούν ελαφρυντικά, ανοίγει ο δρόμος προς τη φυλακή.
Το ξήλωμα της οργάνωσης
Πίσω, πάντως, από την τελική ετυμηγορία των δικαστών την περασμένη Τετάρτη, κρύβεται μια μακρά και σύνθετη δικαστική διαδικασία διάρκειας 13 και πλέον ετών. Το μαχαίρι που κάρφωσε στην καρδιά του Παύλου Φύσσα ο Γ. Ρουπακιάς τον Σεπτέμβριο του 2013 πυροδότησε μια μεγάλη δικαστική έρευνα στα ανώτατα κλιμάκια της Δικαιοσύνης.
Αμέσως μετά τη δολοφονία, ο τότε υπουργός Δημόσιας Τάξης, Νίκος Δένδιας, έδωσε εντολή για τη διενέργεια αστυνομικών ερευνών σε γραφεία της Χρυσής Αυγής και λίγες ημέρες αργότερα έστειλε στην τότε εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, Ευτέρπη Κουτζαμάνη, μια επιστολή που αναφερόταν σε 32 περιστατικά στα οποία εμπλέκονταν μέλη του κόμματος, ζητώντας να ερευνηθεί η δράση του ως εγκληματικής οργάνωσης. Στο πλαίσιο κατεπείγουσας έρευνας την οποία η Ε. Κουτζαμάνη ανέθεσε στον τότε αντεισαγγελέα του Αρείου Πάγου, Χαράλαμπο Βουρλιώτη, συγκεντρώθηκαν ικανά στοιχεία ούτως ώστε να αποδοθεί σε βουλευτές και μέλη της Χρυσής Αυγής η κατηγορία της σύστασης, ένταξης και διεύθυνσης εγκληματικής οργάνωσης. Η εικόνα του Ν. Μιχαλολιάκου και άλλων βασικών στελεχών της οργάνωσης, με χειροπέδες, να οδηγούνται στην Ευελπίδων ενώπιον των ανακριτών Σπύρου Γεωργουλέα και Χρήστου Παπακώστα, που ανέλαβαν αρχικώς την υπόθεση, ήταν πρωτόγνωρη για όλους. Οπως και η προσωρινή κράτηση κάποιων εξ αυτών μετά την απολογία τους.
Στη συνέχεια, η δικογραφία, λόγω μείζονος σπουδαιότητας, πέρασε σε δύο εφέτες ανακρίτριες: τη Μαρία Κλάπα, μετέπειτα εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, και τη Μαρία Δημητροπούλου.
Τον Οκτώβριο του 2014 ολοκληρώνεται η ανάκριση και η δικογραφία διαβιβάζεται στον τότε εισαγγελέα Εφετών και μετέπειτα εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, Ισίδωρο Ντογιάκο. Η πρότασή του, που αριθμούσε 700 σελίδες, έγινε δεκτή από το Δικαστικό Συμβούλιο το οποίο αποφάσισε την παραπομπή σε δίκη 18 βουλευτών της Χρυσής Αυγής και άλλων 52 ατόμων με το άρθρο 187 του ποινικού κώδικα περί εγκληματικής οργάνωσης.
Στις 20 Απριλίου του 2015 ξεκίνησε η πρωτόδικη δίκη που ολοκληρώθηκε πέντε χρόνια μετά, με την καταδίκη συνολικά 52 κατηγορουμένων. Η απόφαση του Τριμελούς Εφετείου Κακουργημάτων αποτελεί σταθμό στα έως τότε δικαστικά χρονικά: η Χρυσή Αυγή, ένα κοινοβουλευτικό κόμμα, χαρακτηρίζεται εγκληματική οργάνωση. Κρίση που επικύρωσε τελεσίδικα την περασμένη Τετάρτη και το δευτεροβάθμιο δικαστήριο. Στο Εφετείο δικάστηκαν τελικά 42 μέλη της Χρυσής Αυγής, καθώς οι υπόλοιποι παραιτήθηκαν της έφεσης.