Στη διευκρίνιση πως για την ελληνική κυβέρνηση υπάρχουν «ο πατέρας και η μητέρα», υποχρεώθηκε να προβεί ο κυβερνητικός εκπρόσωπος Παύλος Μαρινάκης, μετά την αποκάλυψη πως σχολικά βιβλία της Β’ και της ΣΤ’ Δημοτικού περιέχουν αναφορές στις «διαφορετικές μορφές οικογένειας».
Τα βιβλία αυτά έχουν ενταχθεί στο «πολλαπλό βιβλίο», που αποτελεί μεγάλη αλλαγή στον τρόπο με τον οποίο επιλέγονται και χρησιμοποιούνται τα σχολικά βιβλία στην Ελλάδα και αναμένεται να εφαρμοστεί στα σχολεία την επόμενη σχολική χρονιά, 2027-2028.
Οι αντιδράσεις προκλήθηκαν για δύο από τα βιβλία αυτά, που έχουν ήδη εγκριθεί επίσημα και έχουν ενταχθεί στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων για το δημοτικό σχολείο: Πρόκειται για βιβλίο που προορίζεται για τη Γλώσσα της Β’ δημοτικού και για άλλο, για το μάθημα «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» στην ΣΤ’ Δημοτικού. Τα βιβλία υπάρχουν ήδη αναρτημένα στο διαδίκτυο, από τον ΔΙΟΦΑΝΤΟ, στην Ψηφιακή Βιβλιοθήκη Διδακτικών Βιβλίων «Μελίσπη» και είναι μεταξύ των 230 σχολικών βιβλίων (Διδακτικών Πακέτων και 30.683 Ψηφιακών Μαθησιακών Αντικειμένων), εκ των οποίων δάσκαλοι και καθηγητές επιλέγουν για να διδάξουν το σχολικό έτος 2027-2028. Αξίζει να σημειωθεί ωστόσο πως γίνεται μεν επιλογή για το βιβλίο που θα διανεμηθεί σε έντυπη μορφή στους μαθητές, προβλέπεται όμως πως τα υπόλοιπα διαθέσιμα βιβλία μπορούν να συμπληρώνουν το μάθημα, ακόμη και αν δεν διανεμηθούν, παραμένοντας σε ψηφιακή μορφή.
Συγκεκριμένα, το επίμαχο βιβλίο της Γλώσσας Β’ Δημοτικού είναι μεταξύ συνολικά τεσσάρων επιλογών, ενώ το βιβλίο της ΣΤ’ για την «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή» είναι μία εκ των τριών επιλογών για τον δάσκαλο.
Τι είναι το πολλαπλό βιβλίο
Μέχρι σήμερα, για κάθε μάθημα και τάξη υπάρχει ένα εγκεκριμένο σχολικό εγχειρίδιο, κοινό για όλους. Με το πολλαπλό βιβλίο προβλέπεται ότι για το ίδιο μάθημα θα υπάρχουν περισσότερα εγκεκριμένα διδακτικά βιβλία. Ο εκπαιδευτικός ή η σχολική μονάδα θα μπορούν, μέσα από το Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων, να επιλέγουν ένα από αυτά ως βασικό βιβλίο, ενώ τα υπόλοιπα θα είναι διαθέσιμα ψηφιακά.
Η θεσμική βάση του πολλαπλού βιβλίου τέθηκε με τον Ν. 4823/2021 («Αναβάθμιση του σχολείου, ενδυνάμωση των εκπαιδευτικών και άλλες διατάξεις»), που ψηφίστηκε το καλοκαίρι του 2021. Εκεί προβλέφθηκε το Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων και η δυνατότητα ύπαρξης περισσότερων εγκεκριμένων βιβλίων για το ίδιο γνωστικό αντικείμενο.
Για παράδειγμα, αντί να υπάρχει ένα βιβλίο για τη Γλώσσα στη Β’ Δημοτικού, κοινό για όλα τα σχολεία σε όλη την Ελλάδα, θα υπάρχουν τέσσερα διαφορετικά – μεταξύ των οποίων και το επίμαχο, που παρουσιάζει καρτουνίστικη εικονογράφηση με γονείς ίδιου φύλου.
Ο δάσκαλος ή το σχολείο επιλέγουν ένα από αυτά για έντυπη χρήση στην τάξη από τους μαθητές, ενώ τα υπόλοιπα εγκεκριμένα βιβλία μπορούν να λειτουργούν ως συμπληρωματικό ψηφιακό εκπαιδευτικό υλικό.
Πώς δημιουργήθηκαν τα καινούργια βιβλία
Για τη δημιουργία των πολλαπλών βιβλίων, αρχικά καταρτίστηκαν τα νέα Προγράμματα Σπουδών, υπό την εποπτεία του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ). Για κάθε μάθημα καθορίστηκαν το περιεχόμενο, οι μαθησιακοί στόχοι, οι δεξιότητες που πρέπει να αποκτήσουν οι μαθητές και οι βασικές κατευθύνσεις διδασκαλίας.
Στη συνέχεια εκδόθηκαν προσκλήσεις εκδήλωσης ενδιαφέροντος για τη συγγραφή των νέων διδακτικών πακέτων. Δικαίωμα συμμετοχής είχαν συγγραφικές ομάδες και φορείς που πληρούσαν τις προϋποθέσεις των προσκλήσεων – μεταξύ άλλων εκδοτικοί οίκοι και ομάδες επιστημόνων/εκπαιδευτικών.
Έτσι, για το ίδιο μάθημα μπορούσαν να δημιουργηθούν διαφορετικά βιβλία από διαφορετικές συγγραφικές ομάδες. Όλα όμως έπρεπε να ακολουθούν το ίδιο επίσημο Πρόγραμμα Σπουδών.
Τα βιβλία του «πολλαπλού βιβλίου» δεν εντάχθηκαν αυτομάτως επειδή τα υπέβαλαν οι συγγραφικές ομάδες ή οι εκδοτικοί οίκοι. Προηγήθηκε θεσμοθετημένη διαδικασία αξιολόγησης και έγκρισης/ένταξης, υπό την ευθύνη του Ινστιτούτου Εκπαιδευτικής Πολιτικής (ΙΕΠ).
Όσα κρίθηκαν κατάλληλα εντάσσονται στο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων. Αυτό είναι ουσιαστικά η «δεξαμενή» των εγκεκριμένων βιβλίων.
Συγκεκριμένα, η αξιολόγηση έγινε από Επιστημονικές Επιτροπές Αξιολόγησης ανά γνωστικό αντικείμενο. Στις επιτροπές συμμετείχαν μέλη ΔΕΠ, εκπαιδευτικοί και άλλοι επιστήμονες αυξημένων προσόντων, ενώ υπήρχαν και εμπειρογνώμονες για τον έλεγχο τεχνικών προδιαγραφών. Το ΙΕΠ διευκρινίζει ότι τα μέλη των επιτροπών και οι εμπειρογνώμονες δεν μπορούσαν να σχετίζονται με τη συγγραφή των βιβλίων που αξιολογούσαν. Στις 2 Οκτωβρίου 2024, το ΙΕΠ ανακοίνωσε ότι είχε ολοκληρωθεί η συγκρότηση των επιτροπών. Συνολικά 806 αξιολογητές, συντονιστές, τεχνικοί και επικουρικοί εμπειρογνώμονες ανέλαβαν την αξιολόγηση των υποβληθέντων βιβλίων.
Η αξιολόγηση, βάσει προδιαγραφών, έγινε με συγκεκριμένους άξονες, μεταξύ των οποίων:
επιστημονική εγκυρότητα,
παιδαγωγική και διδακτική εγκυρότητα,
καταλληλότητα για την ηλικία και τη γνωστική ετοιμότητα των μαθητών,
ενθάρρυνση της αυτενέργειας των μαθητών,
συμπερίληψη,
καλαισθησία,
συμμόρφωση με τις γενικές, ειδικές και τεχνικές προδιαγραφές, όπως αναφέρεται χαρακτηριστικά από τους αντίστοιχους φορείς.
Σήμερα το επίσημο Μητρώο Διδακτικών Βιβλίων του ΙΕΠ εμφανίζει 440 βιβλία, με διαφορετικές εκδόσεις για το ίδιο μάθημα.
Στην αρχή του βιβλίου της Β’ Δημοτικού, «Η γλώσσα μου», Εκδόσεις Νήσος, στην πρώτη θεματική ενότητα με τίτλο «Ποιοι είναι οι σημαντικοί αγαπημένοι γύρω μας;», παρουσιάζονται σε εικονογράφηση με καρτουνίστικα χαρακτηριστικά, οι «διαφορετικές μορφές οικογένειας» – μεταξύ αυτών με δύο πατέρες ή με δύο μητέρες.
Κατόπιν, ζητείται στους μαθητές της Β’ Δημοτικού, ως πρώτη δραστηριότητα της ενότητας, το εξής: «1. Παρατηρούμε προσεκτικά τις εικόνες της προηγούμενης σελίδας και σκεφτόμαστε: Τι παρατηρούμε στις παραπάνω φωτογραφίες; Τις σχολιάζουμε μία-μία. Τι μπορεί να δείχνουν αυτές οι εικόνες; Είναι μόνο οι άνθρωποι γύρω μας σημαντικοί; Μήπως υπάρχουν και άλλα μέλη στην οικογένεια που είναι σημαντικά για εμάς; Για να απαντήσεις, δες τις εικόνες 1, 6 και 7. Με ποια εικόνα μοιάζει περισσότερο η δική σου οικογένεια; Μπορείς να τη ζωγραφίσεις παρακάτω».
«Οι διάφορες μορφές οικογένειας» στο βιβλίο της ΣΤ’ για την Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή
Στο βιβλίο της ΣΤ’ τάξης για το μάθημα «Κοινωνική και Πολιτική Αγωγή», εκδόσεις Πουκαμισάς (κωδικός Μητρώου Διδακτικών Βιβλίων 95), επίσης στην πρώτη ενότητα με τίτλο «Α.1 Η ελληνική οικογένεια», αναφέρεται η «μεγάλη πολυμορφία των οικογενειακών σχημάτων», ενώ αναφέρεται ως ένας εκ των τύπων οικογένειας: «Οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου».
Συγκεκριμένα, το βιβλίο γράφει: «Σήμερα, λοιπόν, η ελληνική οικογένεια παρουσιάζει μεγάλη *πολυμορφία. Έχουμε, επομένως, διάφορους τύπους οικογένειας:
Πυρηνική οικογένεια: Η πυρηνική οικογένεια αποτελείται από δύο γονείς και τα παιδιά τους. Είναι ο πιο κοινός τύπος οικογένειας στις χώρες με υψηλό βιοτικό επίπεδο.
Μονογονεϊκή οικογένεια: Η μονογονεϊκή οικογένεια αποτελείται από έναν μόνο γονέα και το παιδί ή τα παιδιά του. Μπορεί να δημιουργηθεί ως αποτέλεσμα διαζυγίου, θανάτου ή άγαμου γονέα.
Εκτεταμένη οικογένεια: Η εκτεταμένη οικογένεια περιλαμβάνει συγγενείς των γονέων (π.χ. παππούδες, γιαγιάδες, θείες, θείους κλπ.). Είναι πιο κοινή σε αναπτυσσόμενες χώρες, όπου οι οικογένειες είναι πιο παραδοσιακές και οι οικονομικές συνθήκες είναι πιο δύσκολες.
Θετή οικογένεια: Η οικογένεια με υιοθετημένα παιδιά αποτελείται από γονείς που έχουν υιοθετήσει ένα ή περισσότερα παιδιά.
Οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου».
Στη δεύτερη δραστηριότητα της ίδιας ενότητας, ζητείται από τα παιδιά: «Χωριστείτε σε ομάδες και αναλάβετε από έναν τύπο οικογένειας ανά ομάδα (π.χ. Α’ Ομάδα: Πυρηνική οικογένεια, Β΄ Ομάδα: Οικογένεια με δύο γονείς του ίδιου φύλου, Γ’ Ομάδα: Μονογονεϊκή οικογένεια κ.ο.κ.). Δημιουργήστε μια αφίσα που παρουσιάζει τον τύπο της συγκεκριμένης οικογένειας. Μπορείτε να χρησιμοποιήσετε εικόνες και φωτογραφίες από διάφορους τύπους οικογένειας. Η αφίσα μπορεί να είναι έντυπη ή ψηφιακή», ενώ τα παιδιά ρωτούνται: «Από ποια μέλη αποτελείται η δική σου οικογένεια; Σε ποιον τύπο οικογένειας ανήκει;».