Γράφει η Θεοδώρα Πασπαράκη
Κάθε χρόνο, η περίοδος των Πανελληνίων εξετάσεων συνοδεύεται από μια ιδιαίτερη συναισθηματική φόρτιση. Για χιλιάδες εφήβους και τις οικογένειές τους, οι εξετάσεις αυτές μοιάζουν να αποκτούν έναν σχεδόν συμβολικό χαρακτήρα: παρουσιάζονται ως το μεγάλο πέρασμα προς την ενηλικίωση, ως η στιγμή που θα «καθορίσει» το μέλλον, την αξία και τις δυνατότητες ενός ανθρώπου. Μέσα σε αυτό το κλίμα, το άγχος διογκώνεται, οι προσδοκίες βαραίνουν και η έννοια της επιτυχίας συχνά περιορίζεται επικίνδυνα σε έναν αριθμό.
Ωστόσο, η ανθρώπινη πορεία δεν μπορεί να αποτυπωθεί σε μια βαθμολογία.
Οι Πανελλήνιες αποτελούν αναμφίβολα μια απαιτητική και σημαντική διαδικασία. Χρειάζονται προσήλωση, αντοχή, πειθαρχία και ψυχική ανθεκτικότητα. Δεν είναι, όμως, ούτε η μοναδική ευκαιρία ούτε το απόλυτο μέτρο προσωπικής αξίας. Η κοινωνία συχνά επενδύει υπερβολικά στην ιδέα της ακαδημαϊκής επιτυχίας, καλλιεργώντας την ψευδαίσθηση ότι η ζωή διαχωρίζεται αυστηρά σε «επιτυχημένους» και «αποτυχημένους» με βάση μια εξεταστική επίδοση. Αυτή η αντίληψη όχι μόνο είναι ψυχολογικά επιβαρυντική, αλλά και βαθιά παραπλανητική.
Η πραγματική επιτυχία δεν είναι μονοδιάστατη. Δεν αφορά μόνο την επίτευξη ενός στόχου, αλλά και τον τρόπο με τον οποίο πορεύεται κανείς προς αυτόν. Επιτυχία μπορεί να είναι η επιμονή ενός μαθητή που συνέχισε παρά την εξάντληση. Η δύναμη ενός παιδιού που διαχειρίστηκε τον φόβο της αποτυχίας χωρίς να εγκαταλείψει. Η ψυχική αντοχή εκείνου που προσπάθησε ενώ αμφέβαλλε για τον εαυτό του. Επιτυχία είναι επίσης η δυνατότητα να αντέχει κάποιος τη ματαίωση, να επαναπροσδιορίζει τους στόχους του και να συνεχίζει χωρίς να καταρρέει όταν η πραγματικότητα δεν συμπίπτει με τις προσδοκίες.
Στην εφηβική ηλικία, η ανάγκη για αποδοχή και αναγνώριση είναι ιδιαίτερα έντονη. Οι μαθητές συχνά αισθάνονται ότι κρίνονται διαρκώς: από το σχολείο, το οικογενειακό περιβάλλον, τους συγγενείς, ακόμη και από τον ίδιο τους τον εαυτό. Μέσα σε αυτή την ψυχολογική πίεση, το άγχος μετατρέπεται πολλές φορές από κινητήρια δύναμη σε εσωτερικό βάρος. Εμφανίζονται αϋπνίες, σωματική κόπωση, συναισθηματικές εκρήξεις, δυσκολία συγκέντρωσης, ακόμα και αισθήματα ανεπάρκειας. Και ενώ το άγχος θεωρείται συχνά «αναμενόμενο», δεν παύει να χρειάζεται φροντίδα και διαχείριση.
Είναι σημαντικό να θυμόμαστε ότι ένας νέος άνθρωπος δεν χρειάζεται μόνο πίεση για να αποδώσει· χρειάζεται και ψυχικό χώρο για να αναπνεύσει. Χρειάζεται γονείς που θα λειτουργήσουν ως ασφαλές καταφύγιο και όχι ως διαρκείς αξιολογητές. Χρειάζεται ενήλικες που θα αναγνωρίσουν την προσπάθεια πέρα από το αποτέλεσμα. Διότι πολλές φορές αυτό που τραυματίζει περισσότερο έναν έφηβο δεν είναι η αποτυχία, αλλά η αίσθηση ότι η αγάπη και η αποδοχή εξαρτώνται από την επίδοσή του.
Οι Πανελλήνιες είναι μια δοκιμασία· όχι μια τελεσίδικη ετυμηγορία για τη ζωή. Κανένα εξεταστικό σύστημα δεν μπορεί να μετρήσει τη δημιουργικότητα, τη συναισθηματική νοημοσύνη, την καλοσύνη, τη φαντασία, την επιμονή ή την ικανότητα ενός ανθρώπου να εξελίσσεται. Και συχνά, τα χαρακτηριστικά αυτά είναι εκείνα που καθορίζουν ουσιαστικά την προσωπική και επαγγελματική πορεία ενός ατόμου.
Ίσως, τελικά, η μεγαλύτερη επιτυχία να μην είναι η εισαγωγή σε μια σχολή, αλλά η διατήρηση της ψυχικής ισορροπίας μέσα σε μια τόσο απαιτητική περίοδο. Να μπορεί ένας νέος άνθρωπος να ονειρεύεται χωρίς να συνθλίβεται από τον φόβο. Να προσπαθεί χωρίς να χάνει την αξία του όταν δυσκολεύεται. Να κατανοεί ότι η ζωή δεν εξελίσσεται γραμμικά και ότι οι δρόμοι προς την προσωπική ολοκλήρωση είναι πολλοί, διαφορετικοί και βαθιά ανθρώπινοι.
Γιατί, στο τέλος, η επιτυχία δεν είναι ένας προορισμός που κατακτάται σε μία ημέρα εξετάσεων. Είναι η ικανότητα να συνεχίζει κανείς να εξελίσσεται, να αντέχει, να προσαρμόζεται και να πιστεύει στον εαυτό του ακόμη και όταν τα πράγματα δεν εξελίσσονται όπως είχε φανταστεί.