Η εκπαίδευση αποτελεί ανθρώπινο δικαίωμα, δημόσιο αγαθό και συλλογική ευθύνη. Με αυτό το ισχυρό μήνυμα, η Γενική Συνέλευση των Ηνωμένων Εθνών καθιέρωσε τη 24η Ιανουαρίου ως Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης, αναγνωρίζοντας τον καθοριστικό ρόλο της στην ειρήνη, τη βιώσιμη ανάπτυξη και την κοινωνική συνοχή.
Η απόφαση ελήφθη επίσημα στις 3 Δεκεμβρίου 2018, έπειτα από πρωτοβουλία της Νιγηρίας και με τη στήριξη 58 κρατών-μελών, με στόχο να διασφαλιστεί η καθολική, ισότιμη και ποιοτική εκπαίδευση για όλους, σε πλήρη ευθυγράμμιση με τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης (SDGs) του ΟΗΕ.
Χωρίς εκπαίδευση χωρίς αποκλεισμούς και χωρίς ίσες ευκαιρίες δια βίου μάθησης, τα κράτη αδυνατούν να επιτύχουν την ισότητα των φύλων και να σπάσουν τον φαύλο κύκλο της φτώχειας, που εξακολουθεί να αφήνει στο περιθώριο εκατομμύρια παιδιά, νέους και ενήλικες παγκοσμίως.
Τα στοιχεία είναι αποκαλυπτικά και ανησυχητικά: 250 εκατ. παιδιά και νέοι παραμένουν εκτός σχολείου, ενώ 763 εκατ. ενήλικες είναι αναλφάβητοι.
Το δικαίωμά τους στην εκπαίδευση παραβιάζεται καθημερινά, μια πραγματικότητα που τα Ηνωμένα Έθνη χαρακτηρίζουν απαράδεκτη, υπογραμμίζοντας την επιτακτική ανάγκη για ριζικό μετασχηματισμό της εκπαίδευσης.
Εκπαίδευση σε κρίση και νέες προκλήσεις
Κάθε χρόνο, η UNESCO αφιερώνει την Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης σε διαφορετική θεματική, αναδεικνύοντας κρίσιμα ζητήματα, όπως ο ρόλος της εκπαίδευσης στην ειρήνη, αλλά και οι επιπτώσεις της τεχνολογικής εξέλιξης – με έμφαση τα τελευταία χρόνια στην τεχνητή νοημοσύνη και τον τρόπο με τον οποίο μετασχηματίζει τη διδασκαλία και τη μάθηση.
Οι εορτασμοί των ετών 2025/2026 δίνουν ιδιαίτερη έμφαση στη ραγδαία αύξηση της μαθησιακής φτώχειας, ειδικά στην υποσαχάρια Αφρική, καθώς και στην επείγουσα ανάγκη πρόσβασης στην εκπαίδευση σε εμπόλεμες ζώνες, όπως για τα παιδιά στη Γάζα.
Παράλληλα, τίθεται στο επίκεντρο ο στόχος για ένα νέο κοινωνικό συμβόλαιο για την εκπαίδευση, ικανό να αποκαταστήσει αδικίες, να ενισχύσει την ισότητα και να επιταχύνει την πρόοδο προς όλους τους Στόχους Βιώσιμης Ανάπτυξης.
Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης 2026: Η δύναμη της νεολαίας
Η 8η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης, που θα τιμηθεί στις 24 Ιανουαρίου 2026, έχει ως κεντρικό θέμα «Η δύναμη της νεολαίας στη συν-διαμόρφωση της εκπαίδευσης».
Οι νέοι κάτω των 30 ετών αποτελούν πάνω από το μισό του παγκόσμιου πληθυσμού και συνιστούν κινητήρια δύναμη για τη βιώσιμη ανάπτυξη, την καινοτομία και τον κοινωνικό μετασχηματισμό.
Ωστόσο, πλήττονται δυσανάλογα από τη φτώχεια, τις ανισότητες και την περιορισμένη πρόσβαση σε ποιοτική εκπαίδευση και αξιοπρεπείς ευκαιρίες εργασίας.
Ως άμεσοι αποδέκτες των εκπαιδευτικών πολιτικών, οι νέοι έχουν καθοριστικό ρόλο στη διαμόρφωση του μέλλοντος της εκπαίδευσης.
Η ουσιαστική συμμετοχή μαθητών και φοιτητών στη συν-δημιουργία της εκπαίδευσης που επιθυμούν θεωρείται πλέον απαραίτητη, ιδίως σε μια εποχή ριζικών αλλαγών που επιφέρει η τεχνολογική επανάσταση και που επιβάλλει την επανεξέταση του σκοπού και των μεθόδων διδκαλίας και μάθησης.
Στο πλαίσιο αυτό, πραγματοποιείται υβριδική εκδήλωση στην έδρα της UNESCO στο Παρίσι, στις 23 Ιανουαρίου 2026, με στόχο να αναδειχθεί ο ρόλος της νεολαίας ως συνδιαμορφωτή ενός πιο δίκαιου, ανθεκτικού και βιώσιμου εκπαιδευτικού μέλλοντος.
Η Παγκόσμια Ημέρα Εκπαίδευσης υπενθυμίζει, τελικά, ότι χωρίς εκπαίδευση δεν μπορεί να υπάρξει βιώσιμη κοινωνία — και χωρίς συλλογική ευθύνη, το δικαίωμα αυτό παραμένει ανεκπλήρωτο για εκατομμύρια ανθρώπους σε όλο τον κόσμο.