Η Παναγιά του Χάνδακα, η Βενετία και… η άγνοια που σκοτώνει!

3,112

Η Κρήτη έχει μία ιδιαίτερη σχέση με την Βενετία. 465 χρόνια ενετικής κατοχής του νησιού (1204-1669) άφησαν ποικιλοτρόπως το αποτύπωμα τους στην Κρήτη.

Περισσότερα χρόνια και από την οθωμανική κατοχή που διήρκεσε 260 χρόνια περίπου ή ακριβέστερα, όπως αναφέρει χαρακτηριστικά και ο εξαίρετος καθηγητής και ιστορικός Θ. Δετοράκης στο βιβλίο του, για την Ιστορία της Κρήτης :  267 έτη, 7 μήνες και 7 ημέρες αγωνίας (1669-1913).

Ενετικά τείχη, ενετικά φρούρια, λιμάνια, εκκλησίες, κτίσματα, κρήνες, υδραγωγεία, διοικητική οργάνωση της νήσου, ήθη, έθιμα, παραδόσεις, κρητικά επώνυμα ενετικής προέλευσης, γλωσσικά ιδιώματα κ.α, που επηρέασαν ανεξίτηλα την καθημερινότητα και τον τρόπο ζωής των Κρητών.

27 περίπου επαναστάσεις εναντίων των Ενετών, κυρίως κατά τους πρώτους δύο αιώνες της κυριαρχίας των δεν τελεσφόρησαν, ενώ μετά την άλωση της Κωνσταντινούπολης το 1453, και με το δίλλημα Ενετοί ή Τούρκοι αποδυναμώθηκαν τα επαναστατικά κινήματα, αφού δεν θα μπορούσε πλέον το νησί να υπαχθεί στη Βυζαντινή αυτοκρατορία.

Μετά από 22 χρόνια πολιορκίας (1648-1669) του Χάνδακα (Ηράκλειο) η πόλη παραδόθηκε στους τούρκους το 1669 κατόπιν συμφωνίας, από τον Φραντσίσκο Μοροζίνι, τον τελευταίο ενετό Προβλεπτή (Δούκα) της Βενετίας στην Κρήτη. Μοναδικό φαινόμενο στην παγκόσμια ιστορία, μία πόλη να πολιορκείται για 22 χρόνια, πριν από την κατάκτηση της!

Βάσει της συμφωνίας αυτής, παρείχετο διορία 12 ημερών στον Μοροζίνι (..ναι ο ίδιος που βομβάρδισε το 1687 τον Παρθενώνα στην Ακρόπολη και ο μετέπειτα Δόγης της Βενετίας) να μεταφέρει μέσα σε 5 πλοία τους υπηκόους του, υπάρχοντα του, αρχεία και κειμήλια, πριν παραδώσει την πόλη με τα 83 κλειδιά των δημοσίων υπηρεσιών της και του φρουρίου της!

Σημαντικό μέρος της ιστορίας Κρήτης στην ενετική περίοδο, διασώθηκε από τα αρχεία των Ενετών που μεταφέρθηκαν τότε στη Βενετία. Αποτελούν βασικό σημείο αναφοράς για κάθε ερευνητή και ιστορικό που θέλει να εντρυφήσει περισσότερο στην περίοδο αυτή.

Ακόμη, το 1900, το Ινστιτούτο Επιστημών Γραμμάτων και Τεχνών της Βενετίας απέστειλε στην Κρήτη τον περίφημο μηχανικό, αρχιτέκτονα και φωτογράφο Giuseppe Gerola (Γκιουζέπε Τζερόλα) για να καταγράψει όλα τα ενετικά μνημεία στην Κρήτη.

Μετά από δύο χρόνια δουλειάς, ο Gerola διασχίζοντας όλη την Κρήτη, πόλεις και χωριά με το συνεργείο του και το άλογο του, εξέδωσε αργότερα ένα μοναδικό και μνημειώδες πεντάτομο έργο, σε 500 αντίτυπα, μεγάλων διαστάσεων το “Βενετικά Μνημεία στη νήσο Κρήτη”. Στους τόμους αυτούς, που δεν περιέχουν μόνο βενετικά μνημεία, υπάρχουν πάνω από χίλιες εξαιρετικές φωτογραφίες, αναλυτικές περιγραφές  μνημείων, χάρτες, πίνακες επιγραφών, οικόσημα, λιθογραφίες κ.α.

Φωτογραφίες από  εκκλησίες, κρήνες, οχυρωματικά έργα, εμβληματικά κτίσματα και μνημεία, ακόμη και από απομακρυσμένα μικρά χωριά, ακατοίκητα σήμερα, όπως και για μνημεία που κατεστράφησαν στην πορεία του χρόνου. Ένα έργο μοναδικό για την Κρήτη, που όμοιο του δεν υπάρχει στην ελληνική ιστορία, καλύπτοντας τη βενετική, τη βυζαντινή, τη μεταβυζαντινή και την οθωμανική περίοδο της Κρήτης και με τόσα στοιχεία !

Ανάμεσα στα θρησκευτικά κειμήλια που μετέφερε τότε ο Μοροζίνι, ήταν η Τίμια Κάρα του Αγίου Τίτου και η εικόνα της Παναγίας της Μεσοπαντίτισσας, τα οποία αφαιρέθηκαν από τον Καθεδρικό ναό του Αγίου Τίτου στο Ηράκλειο. Η Κάρα του Αγίου Τίτου επιστράφηκε, 300 χρόνια αργότερα, από του Βενετούς το 1966, με μία μεγαλοπρεπή τελετή, κατά την υποδοχή της στο λιμάνι του Ηρακλείου και εν συνεχεία μεταφορά της στο ναό του Αγίου Τίτου, παρουσία άνω των 100.000 πιστών και εκατοντάδων κληρικών. Ο Άγιος Τίτος, συνοδοιπόρος του Αποστόλου Παύλου, πρώτος επίσκοπος Κρήτης και  πολιούχος της νήσου τότε!

Η εικόνα της Παναγίας της Μεσοπαντίτισσας μεταφέρθηκε αρχικά στον ναό του Αγίου Μάρκου στη Βενετία και από εκεί στην εκκλησία Santa Maria della Salute της Βενετίας (Παναγία της Υγείας/Σωτηρίας), η οποία κτίστηκε το 1631, ως ευχαριστήρια πράξη προς την Παναγία επειδή σταμάτησε τη μεγάλη επιδημία της πανούκλας εκείνης της περιόδου. Επιδημία που είχε  κοστίσει τη ζωή στο ένα τέταρτο των κατοίκων της Βενετίας.

Η παράδοση αποδίδει την εικόνα αυτή να έχει μεταφερθεί στην Κρήτη από την Κωνσταντινούπολη προκειμένου να σωθεί κατά τη διάρκεια των εικονομαχιών, και ότι ήταν έργο του  Ευαγγελιστή Λουκά. Το όνομα της, Μεσοπαντίτισσα, προέρχεται από το γεγονός ότι είχε ρόλο ΄Μεσολαβήτριας΄ μεταξύ των κρητικών επαναστατών και των βενετών (μεταξύ δύο μπάντων/πλευρών) Ίσως, ακόμη, και επειδή εορταζόταν στο μεσοδιάστημα Χριστουγέννων και Υπαπαντής (13 Ιανουαρίου).

Λατρευόταν με μεγάλες τιμές στην Κρήτη, τόσο από τους ορθόδοξους όσο και από τους καθολικούς και αποτελούσε ιερό σύμβολο του Χάνδακα. Ιστορικοί, ερευνητές, δημοσιογράφοι, έχουν ασχοληθεί και ερευνήσει σε βάθος την ιστορία αυτής της εικόνας, της ξενιτεμένης Παναγιάς!

Τοποθετήθηκε σε περίοπτη θέση πάνω από την Αγία Τράπεζα της εκκλησίας Santa Maria della Salute και εορτάζεται μεγαλοπρεπώς, κάθε χρόνο από τότε, στα Εισόδια της Θεοτόκου στις 21 Νοεμβρίου, με λιτανεία παρουσία πάντοτε όλων των αρχών της Βενετίας.

Δεν υπάρχει έντυπο, βιβλίο, ιστότοπος, ταξιδιωτικός οδηγός για την εκκλησία αυτή, που να μην αναφέρεται στην ύπαρξη και προέλευση της Panagia Mesopantitisa από την Κρήτη, και σε όλες τις γλώσσες.

Άραγε θα μπορούσε ποτέ να εξετασθεί από τις βενετικές αρχές η επιστροφής της, όπως και της Κάρας του Αγίου Τίτου, ή έστω και μεταφορά της για συμβολικό προσκύνημα μερικών ημερών, στον Άγιο Τίτο στο Ηράκλειο;

Παρακολούθησα σε πολύ μεγάλο τηλεοπτικό σταθμό δύο ταξιδιωτικές εκπομπές αφιερωμένες στην Βενετία για έλληνες ταξιδιώτες, διάρκειας μίας ώρας περίπου εκάστης, στις οποίες ο παρουσιαστής εκθείαζε, μεταξύ άλλων, τα πιο εμβληματικά κτήρια και εκκλησίες της Βενετίας. Από τις εκκλησίες, αναφέρθηκε και περιέγραψε περισσότερο την προαναφερομένη και επιβλητική εκκλησία την Santa Maria della Salute !

Όμως, δεν έκανε καμία απολύτως αναφορά για την εικόνα αυτή !! Μου προκάλεσε ιδιαίτερα αλγεινή εντύπωση το γεγονός αυτό. Δεν θα είχα τη απαίτηση να γνωρίζει ο παρουσιαστής όλα τα παραπάνω, αλλά έστω μία απλή μνεία θα μπορούσε να κάνει, αφού απαριθμούσε και τα αγάλματα της εν λόγω εκκλησίας και με διάφορες άλλες αναφορές.

Παρέλκει δε να σημειώσω ότι, καμία αναφορά δεν έγινε ούτε για τα τέσσερα εντυπωσιακά μπρούτζινα άλογα που δεσπόζουν εξωτερικά της Βασιλικής του Αγίου Μάρκου, τα οποία απήχθηκαν ως λάφυρα από τον ιππόδρομο της Κωνσταντινούπολης, κατά την Α΄ Σταυροφορία το 1204, την εκκλησία δε του Αγίου Μάρκου την αποκάλεσε ως εκκλησία του Αγίου Παύλου! (απίστευτη προχειρότητα).

Μάλιστα, σε κάποιο σημείο της εκπομπής αντίκρισε κάποιο μεγάλο κωδωνοστάσιο που είχε εμφανή κλίση. Το διακωμώδησε, διερωτώμενος αν αυτό γέρνει ή το έδαφος! Άντε τώρα να εξηγήσεις ότι επρόκειτο για το καμπαναριό της ορθόδοξης εκκλησίας του Αγίου Γεωργίου, μίας από τις πιο λαμπρές ελληνο-ορθόδοξες εκκλησίες στη Δύση, που κτίστηκε περί το 1550 και ευρίσκεται στη συνοικία των Ελλήνων της Βενετίας!

Ο Οι Έλληνες της Βενετίας απετέλεσαν τη μεγαλύτερη και από τις πλέον σημαντικές εστίες των Ελλήνων της διασποράς πριν από την ανεξαρτησία της χώρας μας, όπου τυπώθηκαν τα πρώτα ελληνικά βιβλία, όπου κατέφυγαν επιφανείς έλληνες λόγιοι μετά την άλωση της Πόλης, συνεισφέροντας σημαντικά στη διάδοση της αρχαίας κλασσικής ελληνικής γνώσης στη Δύση. Αλλά ούτε για αυτό καμία νύξη! Η εκπομπή δεν αναφερόταν σε κάποιο εξωτικό τουριστικό μέρος, αλλά σε πόλη, με τόσο έντονο ιστορικό, πολιτιστικό, πολιτικό και θρησκευτικό ελληνικό χαρακτήρα!

Πώς να τα συγκρίνω τα παραπάνω ; Είναι σαν να περιγράφει κανείς το εκπληκτικό μέγαρο των φίλων της μουσικής στη Βιέννη, από όπου, κάθε πρώτη του έτους μεταδίδεται απευθείας σε όλο τον κόσμο η φημισμένη πρωτοχρονιάτικη συναυλία της φιλαρμονικής της Βιέννης, και να μην αναφέρερθεί ότι το μέγαρο αυτό κτίστηκε το 1870 με χρηματοδότηση του καταγόμενου εκ Κοζάνης ευεργέτη και επιχειρηματία Νικολάου Δούμπα, το όνομα του οποίου φέρει η οδός ακριβώς δίπλα από το κτήριο αυτό!

Τα πιο πάνω με οδήγησαν στην σύνταξη αυτού του κειμένου και με αυτόν τον τίτλο. Ίσως, με αυτό τον τρόπο, ευαισθητοποιηθούν παραγωγοί εκπομπών και επαγγελματίες του χώρου, για ποιοτικότερες εκπομπές και αναφορά, έστω και επιδερμικά στην ιστορία της χώρας μας. Αν δεν  την διαβάζουμε …τουλάχιστον να την ακούμε ενίοτε! Μία ταπεινή και μικρή έστω ένδειξη διαμαρτυρίας.

Βέβαια και στον Τζουζέπε Τζερόλα του οποίου το έργο αποτελεί σημείο αναφοράς για την ιστορία της Κρήτης, σίγουρα του οφείλεται μεγαλύτερη τιμή, πέραν της ονοματοδοσίας οδών με το όνομα του, που έχουν δοθεί. Μία ημερίδα ή ένα συνέδριο αφιερωμένο για το έργο του στην Κρήτη ή ακόμη και μία μεταγενέστερη βράβευσή του, προς τους απογόνους του. Πάντως, αξιόλογος επιχειρηματίας στο Ηράκλειο, σε νεότευκτο ξενοδοχείο του, αφιέρωσε στον  Giuseppe Gerola  κεντρική αίθουσα του ξενοδοχείου του, και μπράβο του!

Αναμφίβολα θα μπορούσαν να παρουσιαστούν λεπτομέρειες για το έργο του, τις σχέσεις του με την τότε διοίκηση στο νησί, τις προσπάθειες του για τη διατήρηση των μνημείων, τις επαφές του με τα χωριά και πόλεις, προβλήματα και στήριξη που είχε, ανάδειξη των μνημείων που έχει καταγράψει και που δεν υπάρχουν σήμερα, τεχνικές του εκθέσεις και πολλά .άλλα. Όταν διαβάσει/ξεφυλλίσει κανείς τους τόμους του, θα εκπλαγεί με τον πλούτο των στοιχείων που προσέφερε το μοναδικό αυτό κλασσικό έργο στην ιστορία της Κρήτης.

 

Μπορεί επίσης να σας αρέσει