Το παράδοξο του Jevons: Η απερίσκεπτη μείωση οδηγεί στην απερίσκεπτη αύξηση

1.759

Πόσες είναι οι φορές που εξοικονομήσαμε χρήματα από μια «έξυπνη» αγορά και εν τέλει τα χρήματα αυτά ξοδεύτηκαν κάπου αλλού, όχι και τόσο έξυπνα; Πόσες είναι οι φορές που εξαιτίας των χαμηλών τιμών σε ένα μεζεδοπωλείο, παραγγείλαμε πολύ περισσότερα φαγητά από όσα καταναλώσαμε; Οδηγεί άραγε η βελτιστοποίηση των ενεργειών μας, πάντοτε, σε βέλτιστα αποτελέσματα;

Στα μέσα του 19ου αιώνα, έγινε μια προσπάθεια, προκειμένου οι ατμολέβητες να αυξήσουν την απόδοσή τους χρησιμοποιώντας λιγότερη ποσότητα κάρβουνου και αυτό φυσικά επετεύχθη χάρη στις νέες τεχνολογίες που εφαρμόστηκαν πάνω στα μηχανήματα.

Το λογικό συμπέρασμα στο οποίο θα οδηγείτο ο καθένας, είναι το ότι -θεωρητικά- υπήρχε πλέον η δυνατότητα εξοικονόμησης πόρων και ενέργειας, καθώς εφικτή πλέον καθίστατο και η  μείωση των ρυπογόνων ουσιών που εκπέμπονταν στο περιβάλλον.

Το 1965, ο Άγγλος οικονομολόγος William Stanley Jevons διαπίστωσε το εξής παράδοξο: Παρόλο που οι ατμολέβητες κατανάλωναν ολοένα λιγότερο κάρβουνο λόγω των τεχνικών τελειοποιήσεων, η συνολική κατανάλωση κάρβουνου άρχισε να αυξάνεται αντί να μειώνεται, εξαιτίας της αύξησης του αριθμού των λεβήτων.

Η παρατήρηση του Jevons, κάθε άλλο παρά λογική εξήγηση έχει. Κι όμως, όσο παράλογο κι αν φαίνεται, μπορούμε εύκολα να διαπιστώσουμε την ισχύ της μέσα από καθημερινά γεγονότα. Οι αεροπορικές εταιρείες εξελίσσονται, παρέχοντας φιλικότερες προς το περιβάλλον πτήσεις και με φθηνότερα εισιτήρια, συνεπώς κάνουμε περισσότερα ταξίδια.

Οι νέες μέθοδοι παροχής φθηνότερου και οικολογικού ρεύματος, οδηγούν τους καταναλωτές σε συχνότερη και αλόγιστη χρήση ηλεκτρικών ειδών, με τραγικό αποτέλεσμα τη μεγαλύτερη κατανάλωσή τους. Το ηλεκτρονικό τσιγάρο, οδήγησε πολλούς στο να καπνίζουν περισσότερο απ’ όσο κάπνιζαν όταν χρησιμοποιούσαν συμβατικό τσιγάρο.

Οι καταναλωτές τείνουν να αγοράζουν τα φθηνότερα ρούχα, οδηγούμενοι τελικά στη σπατάλη περισσότερων χρημάτων. Τα παραδείγματα ποικίλλουν και βρίσκουν αντίκρισμα σε κάθε κομμάτι της ζωής μας. Το φαινόμενο αυτό, βασίζεται σε πολύ μεγάλο βαθμό στην ψυχολογία του ανθρώπου και στην αμετροέπεια που ανέκαθεν τον διακρίνει, καθώς οι αποτελεσματικές τεχνολογίες, τον ωθούν ασυναίσθητα στο να αυξήσει την κατανάλωση

. Πρόκειται για έναν φαύλο κύκλο, βιτρίνα του οποίου αποτελεί η βελτίωση του τρόπου ζωής και η εξιδανίκευσή της. Ποιο είναι λοιπόν το λάθος που κάνουμε, το οποίο επαληθεύει ξανά και ξανά το παράδοξο του Jevons; Σίγουρα δεν πρόκειται περί μαύρης μαγείας και σκοτεινών δυνάμεων. Όσο περισσότερο μειώνουμε το κόστος παραγωγής προϊόντων, τόσο περισσότερο αυξάνουμε την ανάγκη μας για την απόκτησή τους, καθώς πλέον θα έχουμε τη δυνατότητα να αγοράσουμε ακόμη περισσότερα.

Το σφάλμα βρίσκεται στην ανθρώπινη φύση και στην τάση που έχει ο άνθρωπος να αποκτά συνεχώς περισσότερα αγαθά, ακόμη κι όταν έχει τη δυνατότητα να μειώσει το κόστος απόκτησής τους. Δεν είμαστε ποτέ ικανοποιημένοι από αυτά που έχουμε και η προσπάθεια ανεύρεσης νέων μεθόδων και τεχνολογιών προκειμένου να βελτιώσουμε το βιοτικό μας επίπεδο, δεν αποτελεί τίποτε παραπάνω πέρα από έναν εκμαυλισμό του νου και του εγωισμού μας.

Η καθημερινότητά μας βομβαρδίζεται ακατάπαυστα από την προβολή διαφόρων αγαθών, έρμαια των οποίων βρισκόμαστε εμείς οι ίδιοι. Συνεχώς αναζητούμε τις χαμηλότερες τιμές, τις πιο συμφέρουσες προσφορές και τους πιο αποτελεσματικούς τρόπους επίτευξης των επιθυμιών μας, έχοντας πάντοτε ως άξονα συμμετρίας τη μείωση των χρημάτων που ξοδεύουμε, καταλήγοντας συνήθως στο ακριβώς αντίθετο αποτέλεσμα από αυτό που επιδιώκαμε.

Λύση στο πρόβλημα, δεν πρόκειται να δώσει ούτε η βελτίωση των τεχνικών μεθόδων ούτε οι «έξυπνες» αγορές. Αυτό που απαιτείται, είναι η αλλαγή του τρόπου σκέψης των καταναλωτών και η ορθολογική αντίληψη σε οτιδήποτε εμπίπτει στην αγοραστική τους δυνατότητα, καθώς όλα έχουν έναν κοινό παρονομαστή.

Στόχος της κοινωνίας μας, δεν θα έπρεπε να είναι η μείωση των τιμών και του κόστους παραγωγής, αλλά η μείωση του απερίσκεπτου καταναλωτισμού των μελών της.

*Ο Κωνσταντίνος Φεργαδάκης είναι μαθηματικός,  MSc Business Mathematics.

 

Μπορεί επίσης να σας αρέσει